ECLI:CY:AD:2022:A353

Α�ΩΤΑΤ� ΔΙ�ΑΣΤΗΡΙ� �ΥΠΡ�Υ

ΔΕΥΤΕΡ�ΒΑ��ΙΑ ΔΙ�ΑΙ�Δ�ΣΙΑ

                                      (Πολιτική �φεση Α�. 142/2019)

Β 

Β 

 21 Σεπτεμβ�ίου, 2022

Β 

[Τ. �. �Ι������Υ, Λ. ΔΗ�ΗΤΡΙΑΔ�Υ-Α�ΔΡΕ�Υ,

Ι. ΙΩΑ��ΙΔΗΣ, Δ/στές]

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  v.

Β 

1. Λ.Ι.�. ΥΠ� ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ ΠΑΤΕΡΑΣ �ΑΙ �ΗΔΕ���ΑΣ Τ�Υ ΤΕ���Υ Τ�Υ ΕΠΙΣΗΣ Ε�ΑΓ��ΤΑ Ι.Λ.�.,

2.   Φ.Ι. ΥΠ� ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΤΕΡΑ �ΑΙ ΣΥΓ�ΗΔΕ���Α Τ�Υ ΤΕ���Υ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΣ Ε�ΑΓ��ΤΑ Ι.Λ.�.,

Εφεσίβλητων.

Β 

----------------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�.143/2019)

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β 

v.

Β 

Ξ�.Ξ .,

Εφεσίβλητης/Ενάγουσας.

Β 

Β 

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 144/2019)

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

v.

1.   �.Ι., �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΔΕ���ΑΣ ΤΗΣ �ΥΓΑΤΕΡΑΣ Τ�Υ Ε.Ι.,

2.Β Β  Ξ‘.Ξ™.,

3.Β Β  Ξ�.Ξ™.,

4.Β Β  Ξ‘.Ξ™.,

Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 145/2019)

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενου 6

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  v.Β Β 

Β Β Β Β Β Β 

1. Ξ¦.Ξ£.,

2. E.Ξ£.,

3. Ξ‘.Ξ£.,

4. Ξ§.Ξ£.,

Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 146/2019)

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

Ξ‘.Ξ¦.,

Εφεσίβλητης/Ενάγουσας.

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 147/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.   Α.Ι.�. ΥΠ� ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΤΕΡΑ �ΑΙ �ΗΔΕ���Α ΤΩ� ΤΕ��Ω� ΤΗΣ Ε.�. �ΑΙ �.�.,

2.   Φ.�.�. ΥΠ� ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ ΠΑΤΕΡΑΣ �ΑΙ ΣΥΓ�ΗΔΕ���ΑΣ ΤΩ� ΤΕ��Ω� Τ�Υ Ε.�. �ΑΙ �.�.,

Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων.

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

---------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 148/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β 

v.

Β 

Ξ§.Ξ .,

Εφεσίβλητου/Ενάγοντα.

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 149/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

v.

Β 

1.Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  Ξ�.Ξ�.,

2.Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  Ξ“.Ξ�.,

3.Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  Ξ£.Ξ�.,

Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων.

---------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 189/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ  (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

 Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,  

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.Β  Ξ§.Ξ�.,

2.Β  Ξ‘.Ξ�.,

Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων,

Β 

3.  Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

4.  ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ ,    

Εφεσιβλήτων/Εναγομένων 3 & 4. 

Β 

--------

(Πολιτική �φεση Α�. 190/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

  Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,  

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.   �.Χ. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ ΠΑΤΕΡΑΣ �ΑΙ �ΗΔΕ���ΑΣ Τ�Υ Σ. ΕΤΩ� 11 Α�Φ�ΤΕΡ�Ι ΑΠ� ΤΑ ΛΑΤΣΙΑ, 

2.    �.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΤΕΡΑ �ΑΙ ΣΥΓ�ΗΔΕ���ΑΣ Τ�Υ ΠΙ� ΠΑ�Ω ΠΑΙΔΙ�Υ,

Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων.

3.    Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

4.    ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,

Εφεσιβλήτων/Εναγομένων 3 & 4.

Β 

---------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 191/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

  Εφεσείων/Εναγ�μενος 6, 

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.Β Β  Ξ™.Ξ�.

Εφεσίβλητου/Ενάγοντα,

1.   Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

2.   ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,     

Εφεσιβλήτων/Εναγομένων 3 & 4. 

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 216/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

        Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

v.

Β 

Ξ�.Ξ�.,

                                                                        Εφεσίβλητου/Ενάγοντα.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 217/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Β Β Β Β Β Β Β 

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,  

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.   Γ.Γ. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ ΠΑΤΕΡΑΣ �ΑΙ �ΗΔΕ���ΑΣ ΤΩ� Χ.Γ. �ΑΙ Χ.Γ.,

2.   �.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΤΕΡΑ �ΑΙ ΣΥΓ�ΗΔΕ���ΑΣ ΤΩ� ΠΙ� ΠΑ�Ω ΠΑΙΔΙΩ�,

                                                                                Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 218/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

   Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,  

v.

1.Β Β  Ξ�.Ξ£.,

2.Β Β  Ξ•.Ξ�.

(�Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�ΥΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ Γ��ΕΙΣ Τ�Υ ΑΠ��Α���Τ�Σ ΤΕ���Υ Τ�ΥΣ �.Σ.),

                                                                           Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων.

---------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 219/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

v.

Β 

1.Β Β  Ξ§.Ξ�.,

2.   Γ.Φ., �ΥΓΑΤΕΡΕΣ Τ�Υ ΑΠ�ΒΙΩΣΑ�Τ�Σ Α.�. �ΑΙ ΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΡΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙ�ΥΣΙΑΣ Τ�Υ Ε� Λ�ΓΩ ΑΠ�ΒΙΩΣΑ�Τ�Σ,

                                                                                   Εφεσίβλητων/Εναγουσ�ν.

---------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 220/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Β Β Β Β Β 

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,  

v.

Β 

Ι.�. ΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤ�Υ ΤΗΣ ΠΕΡΙ�ΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΖΥΓ�Υ Τ�Υ �.�. ΠΡ�Σ �ΦΕΛ�Σ Τ�Υ ΙΔΙ�Υ �ΑΙ ΤΩ� ΠΑΙΔΙΩ� Τ�ΥΣ,

                                                                              Εφεσιβλήτων/Εναγ�ντων.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 241/2019)

(σχ. με 190/2019)

Β 

1.   Φ�ΙΒ�Σ ΛΙΑΣΗΣ,

2.   ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,

Εφεσείοντες/Εναγ�μενοι 3 και 4,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.   �.Χ. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ ΠΑΤΕΡΑΣ �ΑΙ �ΗΔΕ���ΑΣ Τ�Υ Σ.,

2.   �.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΩΣ �ΗΤΕΡΑ �ΑΙ ΣΥΓ�ΗΔΕ���ΑΣ Τ�Υ ΠΙ� ΠΑ�Ω ΠΑΙΔΙ�Υ,

Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων.

---------

(Πολιτική �φεση Α�. 268/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β 

v.

Β 

1.        Γ.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΓΙΑ ΤΗ� ΑΠ�ΒΙΩΣΑΣΑ ΣΥΖΥΓ� Τ�Υ Ε.Π.,

2.        �.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η Τ�Υ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ  �ΑΙ ΓΙΑ ΤΗ� ΑΠ�ΒΙΩΣΑΣΑ �ΗΤΕΡΑ Τ�Υ Ε.Π.,

3.        Ε.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΓΙΑ ΤΗ� ΑΠ�ΒΙΩΣΑΣΑ �ΗΤΕΡΑ ΤΗΣ Ε.Π.,

Β 

Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων,

4.   Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

5.   ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,

Εφεσίβλητων/Εναγομένων 3 και 4.

---------------

(Πολιτική �φεση Α�. 269/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

v.

Β 

1.   Α.�. �Ε ΤΗ� ΠΡ�ΣΩΠΙ�Η ΤΗΣ ΙΔΙ�ΤΗΤΑ �ΑΙ ΓΙΑ Τ�� ΑΠ�ΒΙΩΣΑ�ΤΑ ΣΥΖΥΓ� ΤΗΣ Α.�.,

Εφεσίβλητης/Ενάγουσας,

2.  Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

3.    ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,

Εφεσίβλητων/Εναγομένων 3 και 4.

Β 

--------

Β 

(Πολιτική �φεση Α�. 270/2019)

Β 

ΓΕ�Ι��Σ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗ���ΡΑΤΙΑΣ (ΔΙΑ Τ�Η�ΑΤ�Σ ΕΠΙ�ΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ ΥΠ�ΥΡΓΕΙ�Υ ΕΡΓΑΣΙΑΣ �ΑΙ Τ�Η�Α Π�ΛΕ�Δ��ΙΑΣ),

Εφεσείων/Εναγ�μενος 6,

Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β  v.Β Β Β Β Β Β  Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

Β 

1.     Χ.Π. ΩΣ ΣΥΖΥΓ�Σ �ΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙ�ΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠ�ΒΙΩΣΑΣΗΣ Φ.Π.Π.,

2.   Γ.Λ. ΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙ�ΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠ�ΒΙΩΣΑΣΗΣ Φ.Π.Π.,

Β 

Εφεσίβλητων/Εναγ�ντων

3.   Φ�ΙΒ�Υ ΛΙΑΣΗ,

4.   ΑΣΤΡΑΣ�Λ ΛΤΔ,

Εφεσίβλητων/Εναγομένων 3 και 4.

----------------------

Β 

Α. Χ�ιστοφ��ου, αν�τε�ος δικηγ��ος της Δημοκ�ατίας με Ι. Γεω�γιάδου (κα) εκ μέ�ους του Γενικο� Εισαγγελέα της Δημοκ�ατίας, για τον εφεσείοντα σε �λες τις εφέσεις πλην της 241/19.

Β 

Σ. ��στα με Ε. �ιντή (κα) για Στέλιος Αμε�ικάνος & Σία ΔΕΠΕ, για τους εφεσείοντες στην 241/19.

Β 

Λ. Λουκα�δης με Λ. Πατσαλίδου (κα), για τους εφεσίβλητους σε �λες τις εφέσεις.

---------

Β 

ΠΕΡΙΕΧ��Ε�Α

Β 

1.      Το π��βλημα.

2.      Τα μέ�η.

3.      �ι αγωγές.

4.      H κατάληξη του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου.

5.      �ι εφέσεις και οι αντεφέσεις.

6.      �ι βάσεις των αγωγ�ν.

7.      �ι νομικές βάσεις στις οποίες το δικαστή�ιο δεν έκανε αναφο�ά και δεν απέδωσε ευθ�νη στη βάση αυτ�ν.

8.      �ι βάσεις επί των οποίων το δικαστή�ιο απέδωσε ευθ�νες.

Β 

(α)     Ιδιωτική �χλη�ία (Ά�θ�ο 46 του πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μου �εφ. 148).

(β)     Η «πα�άβαση θεσμίων καθηκ�ντων».

(γ)     Πα�άλει�η πα�οχής ασφαλο�ς συστήματος ε�γασίας.

Β 

9.      Το ζήτημα της ευθ�νης του εναγ�μενου 3.

10.    Το ζήτημα της π��κλησης ιδιωτικής οχλη�ίας.

·        Η σχέση της οχλη�ίας με πολεοδομικές άδειες.

·        Η μα�τυ�ία των πε�ιοίκων.

11.    Το ζήτημα της «πα�άβασης θεσμίων καθηκ�ντων».

12.    Η αιτι�δης συνάφεια (causation).

Β 

(α)     Γενική αιτι�δης συνάφεια.

(β)     Ειδική αιτι�δης συνάφεια.

Β 

13.    � ��λος της επιδημιολογικής και στατιστικής μα�τυ�ίας    στα πλαίσια της στοιχειοθέτησης αιτι�δους συνάφειας.

Β 

14.    Η επιδημιολογική και στατιστική μα�τυ�ία στην πα�ο�σα υπ�θεση.

Β 

15.    Η πα�άλει�η εξέτασης και η πλή�ης έλλει�η αιτιολογίας ως π�ος το κεφαλαι�δες ζήτημα της αιτι�δους συνάφειας.

Β 

16.    � κα�κίνος του εγκεφάλου.

17.    �ι αποζημι�σεις.

Β 

18.    �αταληκτικές Πα�ατη�ήσεις.

Β 

19.    � π�οβληματισμ�ς μας για το θέμα των εξ�δων.

Β 

Β 

-------------------

Β 

Τ.�. �Ι������Υ, Δ.:  Η απ�φαση του Δικαστη�ίου είναι ομ�φωνη.

Β 

----------------Β Β 

Β 

Β 

Ξ‘ Ξ  Ξ� Ξ¦ Ξ‘ Ξ£ Ξ—

Β 

�Ι������Υ, Δ.: 

Β 

1.      Το π��βλημα.

Β 

Σ�μφωνα με τα ευ�ήματα του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου η εται�εία Astrasol Ltd (εν τοις εφεξής «η Astrasol»), λειτου�γο�σε το επίδικο Ε�γοστάσιο (εν τοις εφεξής «το Ε�γοστάσιο») στην πε�ιοχή Λατσι�ν εντ�ς μικτής ζ�νης κατοικίας και βιοτεχνίας κατηγο�ίας Β.  Α�χικά ασχολείτο με την κατασκευή καλαποδι�ν υποδημάτων.  Στη συνέχεια, μετά το 1976, κατασκε�αζε σ�λες για υποδήματα μέχ�ι και το 2009 �ταν το Ε�γοστάσιο έκλεισε. 

Β 

Το Ε�γοστάσιο, εφαπτ�μενο σε κατοικίες, λειτου�γο�σε απ� τις 6:00 το π�ωί μέχ�ι τη 01:00 τα μεσάνυχτα, καθημε�ινά εκτ�ς �υ�ιακής, π�οκαλ�ντας δυνατ� θ��υβο με τα μηχανήματα του και έντονη δυσοσμία απ� το φουγά�ο.  Εκτ�ς αυτ�ν, για την κατασκευή των σ�λων, χ�ησιμοποιο�σε ως διαλυτικ� υλικ� την ουσία διχλω�ομεθάνιο (που πα�ακάτω θα αναφέ�εται ως ΔΧ�), την οποία εξέπεμπε το φουγά�ο του ε�γοστασίου.

Β 

Συνο�ίζουμε τα γεγον�τα σε σχέση με το ΔΧ� με βάση τα �σα αναφέ�ονται στην π�ωτ�δικη απ�φαση και με �σα πα�ατίθενται σε σχετική έκθεση της Επιτ��που Διοικήσεως που είχε ετοιμάσει αναφο�ικά με πα�άπονο κατά του Υπου�γείου Ε�γασίας και �οινωνικ�ν Ασφαλίσεων, του Δήμου Λατσι�ν και του Επα�χιακο� Γ�αφείου Λευκωσίας του Τμήματος Πολεοδομίας και �ικήσεως (τεκμή�ιο 48).

Β 

�ατα�χάς θα π�έπει να σημει�σουμε �τι με βάση την  αξιολ�γηση του 1999 του Παγκ�σμιου ��γανισμο� ��ευνας για τον �α�κίνο (IARC) το ΔΧ� κατατασσ�ταν στην χαμηλ�τε�ης σημασίας κατηγο�ία 2Β που συμπε�ιλαμβάνει χημικά για τα οποία υπά�χουν ανεπα�κή στοιχεία κα�κινογένεσης για τον άνθ�ωπο και επα�κή στοιχεία κα�κινογένεσης απ� μελέτες σε ζ�α. Πάντως είναι δεδομένο �τι το ΔΧ� έφε�ε την ένδειξη κινδ�νου R40 (�ποπτο κα�κινογένεσης) σ�μφωνα με την ταξιν�μηση με βάση την Ευ�ωπα�κή �δηγία 2001/59/Ε� της Επιτ�οπής της 6^ης Αυγο�στου, 2001, σχετικά με την π�οσα�μογή στην τεχνική π��οδο, για εικοστή �γδοη φο�ά, της �δηγίας 67/548/Ε�� του Συμβουλίου πε�ί π�οσεγγίσεως των νομοθετικ�ν, κανονιστικ�ν και διοικητικ�ν διατάξεων που αφο�ο�ν στην ταξιν�μηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσι�ν, εξ ου και στις 20.7.2005 ο αν. Διευθυντής του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας ζήτησε με επιστολή του π�ος την εται�εία την αντικατάσταση ή τη μείωση των εκπομπ�ν του σε αποδεκτά επίπεδα το α�γ�τε�ο εντ�ς τεσσά�ων μην�ν. Στην επικαι�οποιημένη δε αξιολ�γηση του 2014 του IARC, πολ� μετά τον επίδικο χ��νο, το ΔΧ� αναβαθμίστηκε σε δυνητικά κα�κινογ�να ουσία για τον άνθ�ωπο (κατηγο�ία 2Α).

Β 

Η αλλαγή χ�ήσης του Ε�γοστασίου για μαζική πα�αγωγή σ�λων για υποδήματα έγινε χω�ίς την απαιτο�μενη πολεοδομική άδεια.  Ήταν η θέση του Υπου�γείου Ε�γασίας και �οινωνικ�ν Ασφαλίσεων, με βάση τον πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης ��μο του 2002, �. 187(Ι)/2002 δεν αποτελο�σε π�οϋπ�θεση η κατοχή πολεοδομικής άδειας για την έκδοση Πιστοποιητικο� Εγγ�αφής Διε�γασίας και Άδειας Εκπομπής Αε�ίων Αποβλήτων.  Το δε Υπου�γείο Ε�γασίας και �οινωνικ�ν Ασφαλίσεων ακολουθο�σε την ανο�θ�δοξη, �πως κ�ίνουμε, π�ακτική χο�ήγησης του Πιστοποιητικο� Εγγ�αφής Διε�γασίας και α�γ�τε�α της Άδειας Εκπομπής Αε�ίων Αποβλήτων, ακ�μα και στις πε�ιπτ�σεις για τις οποίες δεν είχε εκδοθεί πολεοδομική άδεια, με στ�χο το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας να είναι σε θέση να επιθεω�εί και να ελέγχει τις εγκαταστάσεις �στε αυτές να μην λειτου�γο�ν ανεξέλεγκτα �υπαίνοντας την ατμ�σφαι�α (βλ. έκθεση Επιτ��που Διοικήσεως, σελ.3 και 4).  Το ο�θ� επέβαλλε να μην λειτου�γο�ν ε�γοστάσια έξω απ� τα πλαίσια της νομιμ�τητας. Εν πάση πε�ιπτ�σει, η Πολεοδομική Α�χή επέδωσε στην ιδιοκτήτ�ια του Ε�γοστασίου εται�εία ειδοποίηση επιβολής, βάσει του Ά�θ�ου 46 του πε�ί Πολεοδομίας και Χω�οταξίας ��μου του 1972, �. 90/1972, ημε�. 12.10.2006, επειδή διαπίστωσε �τι για τη μαζική πα�αγωγή σ�λων για υποδήματα δεν είχε εξασφαλιστεί πολεοδομική άδεια.  �ε την ειδοποίηση επιβολής η Πολεοδομική Α�χή κάλεσε την εται�εία �πως μέσα σε π�οθεσμία δ�ο μην�ν απ� την ημε�ομηνία της επίδοσης τε�ματίσει την αυθαί�ετη αλλαγή της χ�ήσης του Ε�γοστασίου και υποβάλει αίτηση για να μελετηθεί το ενδεχ�μενο χο�ήγησης πολεοδομικής άδειας.  �ατ�πιν δε πλη�οφ��ησης απ� το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας �τι στο συγκεκ�ιμένο Ε�γοστάσιο χ�ησιμοποιείται ΔΧ�, το οποίο φέ�ει τη φ�άση κινδ�νου R40, δηλαδή είναι �ποπτο κα�κινογένεσης, η Πολεοδομική Α�χή με επιστολή της ημε�. 5.1.2007, επισήμανε στην εται�εία �τι δεν ήταν δυνατ�ν να χο�ηγηθεί άδεια αλλαγής της χ�ήσης του Ε�γοστασίου και ζήτησε τον άμεσο τε�ματισμ� της χ�ήσης του ως ε�γοστάσιο κατασκευής σ�λων υποδημάτων και συμβο�λευσε την εται�εία �πως εξε��ει άλλο κατάλληλο τεμάχιο γης μέσα σε βιομηχανική ζ�νη Α, �που θα μπο�ο�σε τέτοια χ�ήση να αδειοδοτηθεί.   Η αίτηση του Ε�γοστασίου για πολεοδομική άδεια αλλαγής χ�ήσης που υπεβλήθη το 2009 απε��ίφθη. H αλλαγή χ�ήσης πα�έμεινε χω�ίς την απαιτο�μενη πολεοδομική άδεια.  Η χ�ήση δε του Ε�γοστασίου με εκπομπή ΔΧ� συνεχίστηκε στην ίδια κατοικημένη πε�ιοχή.

Β 

Η εται�εία έλαβε στις 3.3.1999 Πιστοποιητικ� Εγγ�αφής Διε�γασίας με ισχ� απ� 1.7.1999 μέχ�ι 30.6.2004, για «ε�γοστάσιο κατασκευής σ�λων πολυου�εθάνης». Στο πιστοποιητικ� υπή�χε μεν ��ιο εκπομπής ο�γανικ�ν ουσι�ν, δεν υπή�χε �μως ξεχω�ιστ� ��ιο για το ΔΧ�.  ��ιο για ΔΧ� τέθηκε δια ν�μου και κανονισμ�ν στις 31.10.2007.

Β 

Ξ�Ξµ τη λήξη της ισχΟ�ΞΏΟ‚ του πιστοποιητικοΟ� χοΟ�ηγήθηκε Άδεια Εκπομπής ΑεΟ�ίων Αποβλήτων, ΞΌΞµ ισχΟ� ΞΌΞ­Ο‡Ο�ΞΉ 1.11.2009, στην οποία είχαν τεθεί Ο�Ο�ΞΏΞΉ Ξ³ΞΉΞ± την εκπομπή «αλογονωμένων Ξ Ξ�Ξ• στις οποίες αντιστοιχεί Ξ· Ο†Ο�άση ΞΊΞΉΞ½Ξ΄Ο�Ξ½ΞΏΟ… R40 […] Ο€Ο�έπει Ξ½Ξ± τηΟ�είται Ξ· ΞΏΟ�ΞΉΞ±ΞΊΞ® τιμή εκπομπής 20 mg/Nm³ […]Β».Β 

Β 

Για τις μετ�ήσεις που έγιναν αναφο�ικά με τις εκπομπές ΔΧ� θα αναφε�θο�με στη συνέχεια. 

Β 

Επίσης ο Δήμος Λατσι�ν ζήτησε απ� τον Υπου�γ� Ε�γασίας και �οινωνικ�ν Ασφαλίσεων, με απ�φαση της α�μ�διας τεχνικής επιτ�οπής ημε�. 15.5.2009, την ανάκληση της εκδοθείσας Άδειας Εκπομπής Αε�ίων Αποβλήτων.  Ας σημειωθεί �τι π�οηγουμένως, τον Ιο�λιο του 2007, ο Δήμος εξασφάλισε διάταγμα κατεδάφισης του Ε�γοστασίου επειδή δεν είχε πιστοποιητικ� τελικής έγκ�ισης, το οποίο, �μως, δεν εκτελέστηκε.

Β 

Εν τω μεταξ�, �μως, στις 2.6.2009 πε�ιήλθε  τελικά στην κατοχή του Επισήμου Πα�αλήπτη, μετά που η εναγ�μενη 5 εται�εία, ιδιοκτήτ�ια του υποστατικο� �που στεγαζ�ταν το Ε�γοστάσιο, τέθηκε υπ� εκκαθά�ιση.  

Β 

 �ι ενάγοντες-εφεσίβλητοι, βασικά πε�ίοικοι, αποδίδουν στην ουσία αυτή κ�ο�σματα κα�κίνου που διαγν�στηκαν στους κατοίκους της πε�ιοχής.  Είναι η θέση τους �τι απ� την εκπομπή ΔΧ� στην ατμ�σφαι�α π�οκλήθηκε στατιστικά σημαντικ� σ�μπλεγμα κα�κίνου.  Ως αποτέλεσμα κινήθηκε μεγάλος α�ιθμ�ς αγωγ�ν.  

Β 

2.      Τα μέ�η.

Β 

Στις αγωγές αυτές ενάγοντες ήταν οι πε�ίοικοι, νυν εφεσίβλητοι, π�οσωπικά και/ή ως διαχει�ιστές αποβιωσάντων συγγεν�ν τους και/ή ως κηδεμ�νες ανηλίκων τέκνων τους, πλην μιας �που ενάγων και νυν εφεσίβλητος επίσης, ήταν ένας ε�γαζ�μενος στο Ε�γοστάσιο (Α�. Αγωγής 9226/2010).  �χουμε π�οχω�ήσει σε ανωνυμοποίηση των εναγ�ντων εφ�σον η απ�φαση αφο�ά σε ευαίσθητα π�οσωπικά τους δεδομένα.

�ι αγωγές καταχω�ίστηκαν εναντίον της Astrasol (εναγ�μενη 4/ εφεσείουσα 2 στην Πολ. �φ. 241/19) και μιας άλλης εται�είας (Liasis Shoelasts Company Ltd) (εναγ�μενη 5) και εναντίον τ�ι�ν φυσικ�ν π�οσ�πων, ήτοι του Σωτή�η Λιασή (εναγ�μενος 1) και �α�ο�λλας Λιασή (εναγ�μενη 2), οι οποίοι ήταν διοικητικοί σ�μβουλοι της Astrasol και του υιο� τους Φοίβου Λιασή (εναγ�μενος 3/εφεσείων 1 στην Πολ. �φ. 241/19), ως διευθυντή του Ε�γοστασίου και υπε�θυνου για τη λειτου�γία του.   �ε τους εναγ�μενους 1, 2 και 5 δεν θα ασχοληθο�με εφ�σον η αγωγή εναντίον τους απε��ίφθη χω�ίς να ακολουθήσει έφεση.  �ι εφεσείοντες στην Πολ. �φ. 241/19 Astrasol και Φ. Λιασής θα καλο�νται στη συνέχεια ως «οι εναγ�μενοι 3 και 4» αντίστοιχα.

Β 

Πε�ιπλέον, συμπε�ιέλαβαν ως εναγ�μενους 6 και 7, αντιστοίχως, τον Γενικ� Εισαγγελέα της Δημοκ�ατίας (για το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας και το Τμήμα Πολεοδομίας) και το Δήμο Λατσι�ν.  �ε το Δήμο Λατσι�ν δεν θα ασχοληθο�με εφ�σον η αγωγή εναντίον του απε��ίφθη χω�ίς να ακολουθήσει έφεση.

Β 

�λες οι αγωγές συνεκδικάστηκαν ως π�ος το θέμα της ευθ�νης.  Α�γ�τε�α αποσυνεν�θηκαν και πε�ατ�θηκε η εκδίκαση τους ξεχω�ιστά αναφο�ικά με το θέμα των αποζημι�σεων.  Ως π�ος το θέμα της ευθ�νης, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο εξέδωσε απ�φαση στις 29.12.2017.  Για τις αποζημι�σεις εξέδωσε ξεχω�ιστές αποφάσεις σε διάφο�ες ημε�ομηνίες το 2019.

Β 

3.      �ι αγωγές.

Β 

Σε α�ιθμ� αγωγ�ν ζητήθηκαν αποζημι�σεις μ�νο για οχλη�ία λ�γω οσμ�ν και θο��βου απ� το Ε�γοστάσιο.

Β 

Σε άλλες αγωγές ζητήθηκαν (πε�ιλαμβανομένης και της αγωγής του ε�γαζομένου) αποζημι�σεις σε σχέση με την π��κληση κα�κίνων διαφ��ων τ�πων, ως συνέπεια της έκθεσης στο ΔΧ� και στις πλείστες απ� αυτές ως αποτέλεσμα του κα�κίνου επήλθε ο θάνατος.  Τα κ�ο�σματα κα�κίνου εμφανίστηκαν στις πε�ιπτ�σεις των αγωγ�ν 4567/10 (λευχαιμία), 9226/10 (λέμφωμα Hodgkin), 4730/10 (εγκέφαλος), 4568/10 (τ�άχηλος της μήτ�ας), 4600/10 (π�οστάτης), 4729/10 (μαστ�ς), 4689/10 (ου�οδ�χος κ�στη), 4639/10 (λευχαιμία), 4688/10 (π�οστάτης), 9550/10 (τ�άχηλος της μήτ�ας) και 1860/11 (πάγκ�εας). 

Β 

4.      Η κατάληξη του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου.

Β 

Το δικαστή�ιο, επί τη βάσει της μα�τυ�ίας πε�ιοίκων και επιδημιολογικής/στατιστικής μα�τυ�ίας, καταληκτικά απέδωσε ευθ�νη στους εναγ�μενους 3 και 4 για το αστικ� αδίκημα της ιδιωτικής οχλη�ίας, η οποία συνίστατο στη συστηματική εκπομπή θο��βου μεγάλης έντασης και ενοχλητικής δυσοσμίας για πά�α πολλές ��ες της ημέ�ας και της ν�κτας.  Τους απέδωσε, επίσης, �τι απέτυχαν να πα�άσχουν ασφαλές σ�στημα και χ��ο ε�γασίας στον ενάγοντα στην αγωγή 9226/10.  Επιπλέον έκ�ινε �τι η συστηματική εκπομπή του ΔΧ�, που είναι δυνητικά κα�κινογ�να ουσία, δημιο��γησε σ�μπλεγμα κα�κίνου στην επίδικη πε�ιοχή και �τι τα κ�ο�σματα κα�κίνου που εμφανίστηκαν σε α�ιθμ� αγωγ�ν οφείλονται στο σ�μπλεγμα κα�κίνου που δημιο��γησε το ε�γοστάσιο της Astrasol. Στη Δημοκ�ατία απέδωσε ευθ�νη «για πα�άβαση θεσμίων καθηκ�ντων της Δημοκ�ατίας �πως αυτά πηγάζουν απ� τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης ��μο 70/91 και τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο 187(I)/2002.»  Στη συνέχεια κατέγ�α�ε τα εξής: «�ι εναγ�μενοι 3, 4 & 6 ευθ�νονται έναντι των εναγ�ντων για οιανδήποτε ζημιά έχουν υποστεί λ�γω της πιο πάνω συμπε�ιφο�άς και της αντίστοιχης διάπ�αξης των αστικ�ν αδικημάτων της ιδιωτικής οχλη�ίας, πα�άβασης ευθ�νης ε�γοδ�τη και πα�άβαση θεσμίου καθήκοντος �πως πιο πάνω αναλυτικά αναφέ�εται.»

Β 

5.      �ι εφέσεις και οι αντεφέσεις.

Β 

�ε τις εφέσεις και τις αντεφέσεις εγεί�ονται διάφο�α θέματα.  �εταξ� άλλων εγεί�εται ζήτημα σε σχέση με τις μετ�ήσεις ΔΧ� στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α αφεν�ς και στα φουγά�α αφετέ�ου.  Αμφισβητείται απ� τους εφεσείοντες η αντίλη�η του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου  �τι ήταν ανεπα�κείς οι δ�ο αναφε��μενες μετ�ήσεις του ατμοσφαι�ικο� αέ�α που δεν έδειχναν υπέ�βαση, αντίθετα με μετ�ήσεις στα φουγά�α, �πως αμφισβητείται και η κατάληξη του δικαστη�ίου �τι οι μετ�ήσεις αυτές δεν μπο�ο�σαν να αναι�έσουν το γεγον�ς της μεγάλης υπέ�βασης στα φουγά�α.  Είναι η θέση των εφεσει�ντων �τι οι μετ�ήσεις στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α δεν ήταν δ�ο αλλά τ�εις και �τι κακ�ς πα�αγνω�ίστηκαν και κακ�ς συσχετίστηκαν με τις μετ�ήσεις στα φουγά�α.  �ατ΄ ουσίαν αμφισβητείται το ε��ημα του δικαστη�ίου αναφο�ικά με τη σημασία του βαθμο� μ�λυνσης του ατμοσφαι�ικο� αέ�α απ� το ΔΧ�.  Επίσης εγεί�ονται τα ζητήματα της ευθ�νης, της αιτι�δους συνάφειας και των αποζημι�σεων. Σε �,τι αφο�ά την αιτι�δη συνάφεια π�οσβάλλεται η μεθοδολογία και η επά�κεια της επιδημιολογικής/στατιστικής μελέτης που οι εφεσίβλητοι πα�ουσίασαν, ως και η απουσία συγκεκ�ιμένης ιατ�ικής μα�τυ�ίας για κάθε πε�ίπτωση ξεχω�ιστά. Π�οσβάλλεται επίσης το ε��ημα πε�ί π��κλησης οχλη�ίας εις βά�ος των κατοίκων της πε�ιοχής και η ευθ�νη του εναγ�μενου 3.  �ε την έφεση της Δημοκ�ατίας π�οβάλλεται, κυ�ίως, το ζήτημα της πα�άβασης των θεσμίων ή  νομίμων καθηκ�ντων και της αστικής ευθ�νης της Δημοκ�ατίας.

Β 

6.      �ι βάσεις των αγωγ�ν.

Β 

Σε τέτοιας φ�σης υποθέσεις π�οκειμένου να ζητηθο�ν αποζημι�σεις για σωματικές βλάβες, �πως εν π�οκειμένω η π��κληση του κα�κίνου, τίθενται, �πως θα εξηγήσουμε κατωτέ�ω απ� πλευ�άς κοινο� δικαίου, ως βάσεις της αγωγής κυ�ίως η αμέλεια και/ή η πα�άβαση θεσμίου καθήκοντος και/ή η δημ�σια οχλη�ία. Η αγωγή που στη�ίζεται σε ιδιωτική οχλη�ία, δεν δίδει δικαίωμα απαίτησης για αποζημι�σεις για π�οσωπικές βλάβες.  Πα�άλληλα, είναι δυνατ�ν να επιδιωχθεί δικαστική π�οστασία έναντι του κ�άτους, για πα�αβίαση θεμελιωδ�ν ανθ�ωπίνων δικαιωμάτων, �πως αυτά π�οστατε�ονται απ� την Ευ�ωπα�κή Σ�μβαση Δικαιωμάτων του Ανθ��που (ΕΣΔΑ) και το Σ�νταγμα.

Β 

Εν π�οκειμένω, στις εκθέσεις απαιτήσεων δεν πε�ιλαμβάνεται αναφο�ά σε οποιαδήποτε αιτία αγωγής, εκτ�ς σε ο�ισμένες �που γίνεται αναφο�ά σε «οχλη�ία».  Ειδικ�τε�α, αν και η αμέλεια αποτελεί την πιο συνηθισμένη βάση για να αποδοθο�ν αποζημι�σεις για σωματική βλάβη, δεν πε�ιλαμβάνεται οποιαδήποτε αναφο�ά στο αστικ� αυτ� αδίκημα και πολ� πε�ισσ�τε�ο, φυσικά, δεν πα�ατίθενται «λεπτομέ�ειες αμέλειας» (particulars of negligence) σ�μφωνα με τους καν�νες σ�νταξης των δικογ�άφων. Η ίδια α�χή ισχ�ει και για τη δικογ�άφηση πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος (Bullen & Leake & Jacob’s, Precedents of Pleadings, 12^th ed., pp 120-122). Ως π�ος τον τ��πο δικογ�άφησης απαίτησης για π�οσωπικές βλάβες στη βάση αμέλειας και/ή πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος πα�απέμπουμε ενδεικτικά στα δείγματα απαιτήσεων που πα�ατίθενται στον Bullen & Leake & Jacob’s, Precedents of Pleadings, 19^th ed., 81-Χ11, «Claim under Personal Protective Equipment at Work Regulations 1992», 81-Χ27 «Claim relating dermatitis», 81-Χ24 «Claim relating to asbestos disease».  Πα�ατίθενται συγκεκ�ιμένες λεπτομέ�ειες αμέλειας και συγκεκ�ιμένες λεπτομέ�ειες πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος, με πα�απομπή στην αντίστοιχη νομοθετική ή κανονιστική π��νοια που κατ’  ισχυ�ισμ�ν έχει πα�αβιαστεί.

Β 

Εκτ�ς της πα�άλει�ης να δικογ�αφηθο�ν δε�ντως λεπτομέ�ειες αμέλειας, δεν έχουν δικογ�αφηθεί ο�τε λεπτομέ�ειες πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος στις οποίες να εξειδικε�εται οποιαδήποτε συγκεκ�ιμένη νομοθετική ή κανονιστική π��νοια.  �ι συνέπειες της πα�άλει�ης σαφο�ς επίκλησης συγκεκ�ιμένων νομοθετικ�ν π�ονοι�ν έχουν π�οσδιο�ιστεί στην υπ�θεση Ελπινίκη Παναγή κ.ά. ν. Παναγι�τη �. Παναγή (2009) 1 Α.Α.Δ. 145.  Στην υπ�θεση εκείνη το Εφετείο έκ�ινε �τι η π�ωτ�δικη απ�φαση με την οποία ακυ��θηκε η εγγ�αφή ακίνητης ιδιοκτησίας επ’ ον�ματι διαδίκου έπασχε καθ�τι, μεταξ� άλλων, δεν είχε γίνει οποιαδήποτε σαφής επίκληση στο δικ�γ�αφο του ενάγοντα των συγκεκ�ιμένων νομοθετικ�ν π�ονοι�ν, πάνω στις οποίες βασίστηκε το Δικαστή�ιο για την απ�φαση του και υποδείχθηκε η ανάγκη να τίθεται με λεπτομέ�εια η νομοθετική βάση, ιδιαίτε�α σε �,τι αφο�ά την πα�αβίαση των νομίμων καθηκ�ντων.

Β 

Σε �,τι αφο�ά στην αγωγή του ε�γαζομένου αναφέ�εται �τι ε�χ�ταν κάθε ημέ�α σε επαφή με το ΔΧ� χω�ίς καμιά π�οφ�λαξη, γιατί η διε�θυνση του Ε�γοστασίου δεν τους είχε εφοδιάσει με ειδικές στολές, γάντια, μάσκες και ειδικά γυαλιά, με αποτέλεσμα να νι�θει δ�σπνοια, κά�ιμο στα μάτια, να μην αντέχει άλλο τις αναθυμιάσεις του ΔΧ� και τελικά να υποστεί λεμφ�ματα Hodgkin’s.

Β 

Ως π�ος τις θε�απείες που ζητήθηκαν αντιγ�άφουμε απ� το πα�ακλητικ� της κ��ιας αγωγής, το οποίο επαναλαμβάνεται σε �λες τις αγωγές με κάποιες μικ�ές διαφο�οποιήσεις:

Β 

«Γενικές και ειδικές αποζημι�σεις για πα�άνομη επέμβαση στα εξής δικαι�ματα τους και εκείνα των τέκνων τους: (α) ζωής και υγείας, (β) κατοικίας, (γ) σεβασμο� της ιδιοκτησίας των εναγ�ντων 1 και 2, (δ) σεβασμο� της ιδιωτικής ζωής και (ε) σεβασμο� του δικαι�ματος οικογένειας ως αποτέλεσμα της πα�άνομης ή και επικίνδυνης ή και ανεπίτ�επτης λειτου�γίας του ε�γοστασίου «με την ανοχή των εναγομένων 5, 6 και 7» με την ονομασία και ιδιοκτησία Liasis Shoelasts Company Ltd και α�γ�τε�α υπ� την κατοχή της Astrasol Ltd (διευθυντές ή και διαχει�ιστές του οποίου κατά τον ουσι�δη χ��νο ήταν οι εναγ�μενοι 1, 2 και 3) το οποίο εξέπεμπε υπε�βολικο�ς θο��βους και ή ενοχλητικές και ή επικίνδυνες για την υγεία ουσίες μεταξ� των οποίων πιο συγκεκ�ιμένα διχλω�ομεθάνιο (R40) το οποίο εμπίπτει στην κατηγο�ία των κα�κινογ�νων ουσι�ν.  Η εν λ�γω οικογένεια κατοικο�σε καθ�λο τον ουσι�δη χ��νο σε σπίτι το οποίο γειτνιάζει με το Ε�γοστάσιο και υπέστησαν �λα τα μέλη της (ενάγοντες σ�μφωνα με το κλητή�ιο) σοβα�ή ζημιά στα πιο πάνω δικαι�ματα τους εν�σω λειτου�γο�σε το εν λ�γω Ε�γοστάσιο και εξέπεμπε τις εν λ�γω ουσίες, ήτοι μέχ�ι το �άιο του 2009.»

Β 

Πα�ατη�ο�με �τι ο�τε στο πα�ακλητικ� των αγωγ�ν γίνεται λ�γος για αμέλεια ή πα�άβαση θεσμίου καθήκοντος, ή π��κληση οχλη�ίας, η δε ευθ�νη της Δημοκ�ατίας π�οσδιο�ίζεται ως «ανοχή» των �σων αποδίδονται στους λοιπο�ς εναγομένους.

Β 

Ελλείπει, ως εκ των άνω, ο απαιτο�μενος π�οσδιο�ισμ�ς της νομικής βάσης των αγωγ�ν. Γενικά, αντί της ο�θής δικογ�αφικής σ�νταξης γίνεται μια εκτεταμένη πε�ιγ�αφική πα�άθεση ισχυ�ισμ�ν υπ� τη μο�φή μα�τυ�ίας, πα�ά δικογ�άφου. 

Β 

Πα�ά τα�τα, γνωστή είναι η δυνατ�τητα απ�δοσης θε�απείας που δεν π�οσδιο�ίζεται στα δικ�γ�αφα, εάν και εφ�σον στοιχειοθετο�νται τα ουσι�δη γεγον�τα, ασχέτως του ακ�ιβο�ς νομικο� πέπλου υπ� το οποίο τίθεται η απαίτηση (Kennedy Hotels Ltd v. Indjirdjian (1992) 1 Α.Α.Δ. 400, Maison Jenny Ltd v. Krashias Footwear Industry Ltd (2002) 1 Α.Α.Δ. 1156).  Ειδικ�τε�α στην Kennedy Hotels με αναφο�ά στην Stylianou v. Papacleovoulou (1982) 1 C.L.R. 542, κ�ίθηκε �τι δεν είναι απα�αίτητος, �σο επιθυμητ�ς και αν είναι, ο επακ�ιβής π�οσδιο�ισμ�ς της θε�απείας η οποία επιδι�κεται, ο�τε αποκλείεται η πα�οχή θε�απείας άλλης απ� εκείνη η οποία επιζητείται, εφ�σον στοιχειοθετο�νται τα γεγον�τα στο σ�μα της έκθεσης απαιτήσεως για την πα�οχή τέτοιας θε�απείας με αναφο�ά στην Drane v. Evangelou [1978] 2 All E.R. 437 και σε άλλη νομολογία.   �πο�εί να πα�ασχεθεί οποιαδήποτε θε�απεία η οποία στοιχειοθετείται απ� τα γεγον�τα που πε�ιέχονται στην έκθεση απαιτήσεως, εφ�σον αποδεικν�ονται κατά τη δίκη.  Η πα�άλει�η επιδίωξης ειδικής θε�απείας δεν αποτελεί κ�λυμα για την απ�δοση της. 

Β 

Υπ’ αυτ� το διευ�υντικ� π�ίσμα, σε μια π�οσπάθεια, να εντοπίσουμε τις ελλιπείς, απ� πλευ�άς δικογ�άφησης, νομικές βάσεις των αγωγ�ν, θα μπο�ο�σαμε να αντιληφθο�με �τι μέσα απ� τους ισχυ�ισμο�ς στις εκθέσεις απαιτήσεων και στα πα�ακλητικά, π�οκ�πτουν ως αιτία αγωγής κατα�χάς η οχλη�ία.  Το�το λ�γω της αναφο�άς σε εκπομπή υπε�βολικ�ν θο��βων και ουσι�ν. Η πε�αιτέ�ω αναφο�ά σε επη�εασμ�  της κατοικίας πα�απέμπει ειδικ�τε�α στην έννοια της ιδιωτικής οχλη�ίας (Ά�θ�ο 46 του πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μου, �εφ. 148).[1] Επίσης η πε�αιτέ�ω αναφο�ά σε κίνδυνο ζωής και υγείας πα�απέμπει ειδικ�τε�α στην έννοια της δημ�σιας οχλη�ίας (Ά�θ�ο 45, �εφ. 148).[2] 

Β 

          �σον αφο�ά στην ευθ�νη της Δημοκ�ατίας, στις εκθέσεις απαιτήσεων γίνονται γενικές αναφο�ές σε ευθ�νες και/ή πα�αλεί�εις του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας του Υπου�γείου Ε�γασίας και της Πολεοδομικής Α�χής, λ�γω πα�αλεί�εων να π�οβο�ν σε συγκεκ�ιμένες ενέ�γειες, χω�ίς, πα�άλληλα να εξειδικε�εται οποιαδήποτε νομοθετική π��νοια που τους επέβαλλε τέτοιες νομικές υποχ�ε�σεις.  Στα πα�ακλητικά γίνεται αναφο�ά σε π�οσβολή του δικαι�ματος ζωής, ως επίσης και σε π�οσβολή του δικαι�ματος για σεβασμ� της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και κατοικίας.   �α μπο�ο�σε να γίνει, με την ίδια διευ�υντική π�οσέγγιση, αντιληπτή η αιτίαση εναντίον των α�μοδίων κ�ατικ�ν α�χ�ν για πα�άλει�η λή�ης των αναγκαίων ε�λογων μέτ�ων για π�οστασία των θεμελιωδ�ν αυτ�ν δικαιωμάτων του ανθ��που (Ά�θ�ο 2 της ΕΣΔΑ και Ά�θ�ο 7 του Συντάγματος αφεν�ς και Ά�θ�ο 8 της ΕΣΔΑ και Ά�θ�α 15 και 16 του Συντάγματος αφετέ�ου).

Β 

7.      �ι νομικές βάσεις στις οποίες το δικαστή�ιο δεν έκανε αναφο�ά και δεν απέδωσε ευθ�νη στη βάση αυτ�ν.

Β 

Β 

          Για να διευκ�ινίσουμε πε�αιτέ�ω το νομικ� πλαίσιο της υπ�θεσης, θα πα�αθέσουμε �χι μ�νο τις νομικές βάσεις τις οποίες εξέτασε το δικαστή�ιο και επ΄ αυτ�ν απέδωσε ευθ�νες, αλλά θα αναφε�θο�με και στις νομικές βάσεις στις οποίες δεν αναφέ�θηκε, ο�τε στο στάδιο της νομικής ανάλυσης, μήτε στο στάδιο της απ�δοσης ευθυν�ν.  

Β 

Στο αντιπα�αθετικ� σ�στημα που ισχ�ει στην ��π�ο το δικαστή�ιο δεν έχει εξεταστικές α�μοδι�τητες. Τα πλαίσια δ�άσης και η δυνατ�τητα εξέτασης που έχει πε�ιο�ίζονται στα επίδικα θέματα τα οποία π�οσδιο�ίζονται απ� τα δικ�γ�αφα (Παπαγεω�γίου ν. Λ. �λάππα (Investments Services Ltd) (1991) 1 ΑΑΔ 24 και Λ.Δ. ν. �.Φ., Πολ. �φ. Α�. 188/2014, ημε�. 19.1.2022), ECLI:CY:AD:2022:A11 και τα δικ�γ�αφα συντάσσονται με βάση καν�νες, �στε αφεν�ς να δίνεται δίκαιη και έγκαι�η ειδοποίηση μεταξ� των αντιδίκων για τις θέσεις τους και αφετέ�ου  να καθο�ίζεται το πλαίσιο της δίκης (Βλ. SIGMA RADIO TV PUBLIC LTD κ.ά. v. Γενικο� Εισαγγελέα και Ελπινίκη Παναγή κ.ά. ν. Παναγι�τη �. Παναγή (ανωτέ�ω)). 

Β 

          Η δυνατ�τητα στην οποία έχουμε αναφε�θεί με βάση την Kennedy δεν είναι χω�ίς πε�ιο�ισμο�ς, διαφο�ετικά δεν θα υπή�χε ανάγκη δικονομικ�ν καν�νων που αφο�ο�ν στη σ�νταξη των δικογ�άφων.  Η σ�νταξη των δικογ�άφων διέπεται απ� τη Δ.19 των πε�ί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικ�ν �ανονισμ�ν και την πλο�σια σχετική νομολογία.  �πως διευκ�ινίστηκε με σαφήνεια στην �.Σ. Ιακωβίδης & Σία Λτδ κ.α. ν. Γενικ�ς Εισαγγελέας της Δημοκ�ατίας (2015) 1Β ΑΑΔ 1593, ECLI:CY:AD:2015:A509, αναφο�ικά, ειδικ�τε�α, με την αμέλεια και την πα�άβαση θεσμίου καθήκοντος, αυτές αν και βεβαίως είναι έννοιες γνωστές στο δίκαιο:

Β 

«…είναι άνευ σημασίας, αν, κατά την επίκλησή τους σε δικ�γ�αφο, δε συνοδε�ονται απ� λεπτομέ�ειες, οι οποίες να τους π�οσδίδουν το αναγκαίο πε�ιεχ�μενο, απ� το οποίο να π�οσδιο�ίζεται η επίδ�αση είτε της μιας, είτε της άλλης, ή και των δ�ο αιτι�ν, συγχ��νως, αναλ�γως της πε�ίπτωσης, στα δικαι�ματα του διαδίκου που τις επικαλείται, (βλ. Petros Koulias v. Ioannis Chr. Polydorides & Others (1969) 1 C.L.R. 616 και Παναγή κ.ά. ν. �ακ��ιτου κ.ά. (2001) 1 Α.Α.Δ. 839).  �ι λεπτομέ�ειες αυτές, στην πε�ίπτωση των υπ� αναφο�ά αιτι�ν, αποτελο�ν, σ�μφωνα με τη Δ.19, κ. 4, των πε�ί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικ�ν �ανονισμ�ν, τα ουσι�δη γεγον�τα, στα οποία βασίζεται ο ενάγων, για τον π�οσδιο�ισμ� της φ�σης και του πε�ιεχομένου της απαίτησής του, καθιστ�ντας, συγχ��νως, το αντίδικο μέ�ος γν�στη αυτ�ν, (βλ. Παπαγεω�γίου ν. �λάππα (1991) 1 Α.Α.Δ. 24).  Στην π�οκειμένη πε�ίπτωση, �πως διαπιστ�νεται, ελλείπουν, απ� την έκθεση απαιτήσεως της κάθε αγωγής, τα εν λ�γω ουσι�δη γεγον�τα, �στε δεν είναι δυνατ� να διαπιστωθεί σε τι, ακ�ιβ�ς, συνίσταται, υπ� οποιαδήποτε αιτία, η ευθ�νη, σχετικά, της Δημοκ�ατίας.»

Β 

Το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο αντιλαμβαν�μενο, π�οφαν�ς, �τι δεν είχε τεθεί ως βάση της αγωγής η αμέλεια, δεν εξέτασε τα συστατικά στοιχεία του αστικο� αυτο� αδικήματος.  Συνεπ�ς το π��βλημα δεν είναι μ�νο η δικογ�αφική πα�άλει�η, αλλά π�οφαν�ς �τι το αποτέλεσμα αυτής ήταν �τι ουδεμία νομική εξέταση έγινε σε σχέση με το αστικ� αδίκημα της αμέλειας και τα συστατικά του στοιχεία, με βάση τις παγιωμένες α�χές της νομολογίας (Donoghue v. Stevenson [1932] AC 562 και Caparo Industries PLC v. Dickman [1990] 2 AC 605).  �ατά πε�αιτέ�ω συνέπεια, δεν απέδωσε ευθ�νη σε οποιονδήποτε επί τη βάσει του αστικο� αδικήματος της αμέλειας, αν και στη σελ. 156 της απ�φασης του αναφέ�ει �τι «…π�οκ�πτει απ� τα δικ�γ�αφα �τι η απαίτηση κατά του Εναγ�μενου 6, στη�ίζεται στα αστικά αδικήματα της αμέλειας και της πα�άβασης των νομίμων καθηκ�ντων της Δημοκ�ατίας».  Στη Δημοκ�ατία, �μως, πα�ά την αναφο�ά εκείνη σε αμέλεια, τελικά απέδωσε ευθ�νη στη βάση «πα�άβασης θεσμίων ή νομίμων καθηκ�ντων» (σελ. 170 της απ�φασης).  Εν πάση πε�ιπτ�σει ως π�ος το�το δεν υπή�ξε αντέφεση. Συνεπ�ς θέμα αμέλειας δεν τέθηκε και δεν υπά�χει π�ος εξέταση εν�πιον μας.

Β 

Πε�αιτέ�ω, δεν έγινε εισήγηση απ� πλευ�άς του ευπαίδευτου δικηγ��ου των εφεσιβλήτων και κατά συνέπεια το δικαστή�ιο δεν εξέτασε την υπ�θεση ο�τε απ� πλευ�άς δημ�σιας οχλη�ίας, ο�τε αναφέ�θηκε στο Ά�θ�ο 45 και δεν απέδωσε ευθ�νη σε οποιονδήποτε επί τη βάσει του αστικο� αυτο� αδικήματος. ��τε σε σχέση με το χει�ισμ� αυτ� υπή�ξε αντέφεση. Συνεπ�ς θέμα δημ�σιας οχλη�ίας δεν τέθηκε και δεν υπά�χει π�ος εξέταση εν�πιον μας. 

Β 

Β 

Β 

Β 

�χουμε ανωτέ�ω αναφε�θεί στο Ά�θ�ο 8 της Σ�μβασης. Σ�μφωνα με το  Ά�θ�ο αυτ� και τα Ά�θ�α 15 και 16 του Συντάγματος, μπο�εί να πα�ασχεθεί δικαστική π�οστασία, σε πε�ίπτωση πα�άλει�ης εκ μέ�ους του κ�άτους και των υπη�εσι�ν του να λάβουν τα ευλ�γως δυνατά και αναγκαία μέτ�α, �στε να αποτ�απεί μια σοβα�ή πε�ιβαλλοντική επιβά�υνση, η οποία επη�εάζει δυσμεν�ς την οικογενειακή και ιδιωτική ζωή και κατοικία (Lopez Ostra v. Spain, Appl. No.16798/90, [1994] ECHR 46, Fadeyeva v. Russia [2007] 45 EHRR 10, Budayeva and others, decision of 27 January 2009 (App. No.7702/01), Öneryildiz v. Turkey [2005] 41 EHRR 20, Powell and Rayner v. United Kingdom [1990] 20 EHRR 277, Dubetska and others v. Ukraine, Appl. No.30499/03, 10.2.2011 και Hatton and Others v. United Kingdom [2003] 37 EHRR 28).  Στην τελευταία αυτή απ�φαση επαναλήφθηκε �τι το Ά�θ�ο 8 μπο�εί να εφα�μ�ζεται στις πε�ιβαλλοντικές υποθέσεις είτε η μ�λυνση π�οέ�χεται ευθέως απ� δ�αστη�ι�τητα του ��άτους είτε η ευθ�νη του ��άτους απο��έει απ� την έλλει�η κατάλληλου κανονιστικο� πλαισίου για την ιδιωτική δ�αστη�ι�τητα, με τις εφα�μ�σιμες α�χές να είναι βασικά οι ίδιες. �μως τέτοια βάση δεν τέθηκε, ο�τε καν π�οωθήθηκε στην τελική αγ��ευση του κ. Λουκα�δη και καθ�λου, εν πάση πε�ιπτ�σει, δεν εξετάστηκε απ� το δικαστή�ιο, ο�τε αποδ�θηκε ευθ�νη στη Δημοκ�ατία με βάση το Ά�θ�ο 8.  Αν το�το αποτελεί πα�άλει�η δεν υπή�ξε αντέφεση �στε να έχουμε δυνατ�τητα επέμβασης. Αντ’  αυτο�, στο μεταγενέστε�ο στάδιο των αποφάσεων για αποζημι�σεις αποδ�θηκε στη Δημοκ�ατία ευθ�νη ευθέως για διάπ�αξη οχλη�ίας.

Β 

Τέλος, �πως θα εξηγήσουμε κατωτέ�ω, αν και κατέληξε σε διαπιστ�σεις για πα�αλεί�εις της Δημοκ�ατίας σε σχέση με την π��κληση θανάτων, δεν έκανε αναφο�ά, ο�τε π�οέβη σε ε��ημα για πα�άβαση του Ά�θ�ου 2. 

Β 

8.      �ι βάσεις επί των οποίων το δικαστή�ιο απέδωσε ευθ�νες.

Β 

Σε �,τι αφο�ά τις βάσεις επί των οποίων τελικά το δικαστή�ιο απέδωσε ευθ�νες σημει�νουμε τα ακ�λουθα:

Β 

(α)     Ιδιωτική �χλη�ία (Ά�θ�ο 46 του πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μου �εφ. 148).

Β 

Β Β Β  Β Β Β Β 

Το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο εξέτασε το ζήτημα της ιδιωτικής οχλη�ίας και κατέληξε �τι το Ε�γοστάσιο π�οκαλο�σε οχλη�ία στους πε�ιοίκους με δυνατ� θ��υβο απ� τα μηχανήματα και με έντονη δυσοσμία απ� τα φουγά�α του. �ατέγ�α�ε �τι:

Β 

«…ο θ��υβος που π�οκαλο�σε το ε�γοστάσιο της Astrasol και οι δυσά�εστες οσμές απ� τα φουγά�α του, ήταν τέτοιας έκτασης που ανάγκαζαν τους πε�ιοίκους να κλείνουν τα πα�άθυ�α τους το καλοκαί�ι και μην βγαίνουν στα μπαλκ�νια τους. Υπή�ξε σ�μφωνα με τα ευ�ήματα του Δικαστη�ίου, μια μεγάλη και π�ωτοφανής επέμβαση στην απ�λαυση της ακίνητης πε�ιουσίας των εναγ�ντων αφο� αυτή η ανυπ�φο�η κατάσταση δια�κο�σε σε συστηματική βάση, απ� τις 6.00 το π�ωί μέχ�ι της 1.00 μετά τα μεσάνυχτα.»

Β 

Π��σθεσε �μως και τα ακ�λουθα:

«�μως η οχλη�ία απ� το Ε�γοστάσιο της Astrasol δεν πε�ιο�ίστηκε δυστυχ�ς στη δημιου�γία θο��βου και δυσοσμίας.  �ι για πολλά χ��νια ανεξέλεγκτες εκπομπές της τοξικής και δυνητικά κα�κινογ�νας ουσίας του διχλω�ομεθανίου απ� το φουγά�ο της Astrasol, δημιο��γησε σοβα�ά π�οβλήματα στους πε�ιοίκους.  Α�κετοί απ� αυτοί πλήγηκαν απ� την ασθένεια του κα�κίνου.»

Β 

          Η διασ�νδεση της ιδιωτικής οχλη�ίας με την π��κληση σωματικ�ν βλαβ�ν έγινε χω�ίς νομικ� ή νομολογιακ� έ�εισμα, �πως θα εξηγήσουμε κατωτέ�ω.

Β 

Εν πάση πε�ιπτ�σει στους εναγ�μενους 3 και 4 απέδωσε ευθ�νη για το αστικ� αδίκημα της ιδιωτικής οχλη�ίας εις βά�ος  �λων των εναγ�ντων, πλην του ε�γαζομένου.  Α�γ�τε�α, ως άνω, στο στάδιο των αποζημι�σεων, απέδωσε ευθ�νη ευθέως για οχλη�ία και στη Δημοκ�ατία.

Β 

(β)     Η «πα�άβαση θεσμίων καθηκ�ντων».

Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

To δίκαιο, κατά καν�να, δεν αναγνω�ίζει καθήκον επιμέλειας ή μέ�ιμνας (duty of care) �στε να αποτ�απεί η βλάβη ή η ζημία άλλου π�οσ�που, εκτ�ς απ� συγκεκ�ιμένες εξαι�έσεις (βλ. απ�φαση της Baroness Hale στην Michael v. Chief Constable of South Wales [2015] UKSC 2).[3]  �εταξ� των εξαι�έσεων αυτ�ν, συγκαταλέγεται η πε�ίπτωση που π�οβλέπεται απ� το ν�μο καθήκον ενέ�γειας για π�οστασία του άλλου απ� τον κίνδυνο (duty to act).  Είναι επί αυτής της εξαί�εσης που θεμελι�νεται λ.χ. το εκ του κοινοδικαίου αγ�γιμο δικαίωμα λ�γω πα�άλει�ης που λαμβάνει τη μο�φή πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος, ή λ�γω αμέλειας σε πε�ιπτ�σεις που απαιτείται θετικ� καθήκον ενέ�γειας (duty to act).  Επίσης, επί της ίδιας εξαί�εσης, θεμελι�νεται το αγ�γιμο δικαίωμα που π�οκ�πτει εναντίον του κ�άτους σε πε�ιπτ�σεις στις οποίες, απ� πα�αλεί�εις καθηκ�ντων του, πα�αβιάζονται θεμελι�δη ανθ��πινα δικαι�ματα με αποτέλεσμα να π�οκαλείται ζημία ή βλάβη (βλ. απ�φαση της Baroness Hale στη Michael v. Chief Constable of South Wales, ανωτέ�ω).

Β 

�πως έχουμε αναφέ�ει το δικαστή�ιο κατέληξε σε ε��ημα �τι η Δημοκ�ατία «ευθ�νεται έναντι �λων των εναγ�ντων για πα�άβαση των θέσμιων καθηκ�ντων της Δημοκ�ατίας �πως αυτά πηγάζουν απ� τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης ��μο 70/91 και τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο 187(I)/2002» και επιπ��σθετα �τι «�ι εναγ�μενοι 3, 4 & 6, ευθ�νονται έναντι των εναγ�ντων για οιανδήποτε ζημιά έχουν υποστεί λ�γω της πιο πάνω συμπε�ιφο�άς και της αντίστοιχης διάπ�αξης των αστικ�ν αδικημάτων της ιδιωτικής οχλη�ίας, πα�άβασης ευθ�νης ε�γοδ�τη και πα�άβασης θέσμιου καθήκοντος �πως πιο πάνω αναλυτικά αναφέ�εται.»

Β 

          Αλλο� αναφέ�εται σε «πα�άβαση των νομίμων καθηκ�ντων της Δημοκ�ατίας �πως αυτά πηγάζουν απ� τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης ��μο 70/91 και τον Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο 187(I)/2002» την οποία π�οσδι��ισε ως ακολο�θως:

Β 

«1.  Χο�ήγησε Πιστοποιητικ� Διε�γασίας και Άδεια Εκπομπής Αε�ίων Αποβλήτων στην Astrasol χω�ίς να έχει εξασφαλιστεί πολεοδομική άδεια για πα�αγωγή σ�λων υποδημάτων στα υποστατικά που η Astrasol λειτου�γο�σε ως ε�γοστάσιο. Αυτ�, γνω�ίζοντας �τι τέτοια άδεια δεν μπο�ο�σε να πα�αχω�ηθεί στα συγκεκ�ιμένα υποστατικά που β�ισκ�ταν σε μικτή βιοτεχνική - οικιστική πε�ιοχή. Γνω�ίζοντας επίσης �τι το διχλω�ομεθάνιο που χ�ησιμοποιο�σε η Astrasol και εξέπεμπε απ� το φουγά�ο του ε�γοστασίου της, ήταν τοξικ� υλικ� δυνητικά κα�κινογ�νο και ενείχε κινδ�νους για την υγεία των κατοίκων της πε�ιοχής.

Β 

2.  �ετά την χο�ήγηση του Πιστοποιητικο� Εγγ�αφής Διε�γασίας, δεν π�οέβη σε κανένα έλεγχο κατά π�σον η Astrasol τη�ο�σε τα ��ια εκπομπής που είχαν καθο�ιστεί στο πιο πάνω πιστοποιητικ�.

Β 

3.  �ετά την έκδοση της Άδειας Εκπομπής Αε�ίων Αποβλήτων και μετά τις καταγγελίες των κατοίκων της πε�ιοχής, πα��τι διαπιστ�θηκε η συνεχής και μεγάλη υπέ�βαση του ο�ίου εκπομπής διχλω�ομεθανίου απ� το φουγά�ο του ε�γοστασίου, πα�έλει�ε να ανακαλέσει την εν λ�γω άδεια.

Β 

4.  Δεν λήφθηκε απ� το Τμήμα Πολεοδομίας, κανένα δικαστικ� μέτ�ο εναντίον της Astrasol για την πα�άνομη μαζική κατασκευή σ�λων υποδημάτων χω�ίς να εξασφαλιστεί πολεοδομική άδεια για αυτ� τον σκοπ�. 

Β 

�ι πιο πάνω πα�αλεί�εις και πα�αβάσεις των νομίμων καθηκ�ντων των α�χ�ν της Δημοκ�ατίας, επέτ�ε�αν στην Astrasol να συνεχίσει να πα�ανομεί εις βά�ος της υγείας και της απ�λαυσης της πε�ιουσίας των εναγ�ντων.»

Β 

Β 

Είναι ασαφές κατά π�σον με την αναφο�ά του το δικαστή�ιο σε «πα�άβαση θεσμίων καθηκ�ντων» είχε κατά νου το ομ�νυμο αστικ� αδίκημα (breach of statutory duty), υπ� την έννοια της γνωστής αυτοτελο�ς αιτίας αγωγής (SIGMA RADIO TV PUBLIC LTD κ.ά. v. Γενικο� Εισαγγελέα, Πολ. �φ. Α�. 272/2013, ημε�. 8.6.2021, ECLI:CY:AD:2021:A242), ή κατά π�σον αναφε��ταν σε πα�άλει�η λή�ης μέτ�ων για π�οστασία των πε�ιοίκων, υπ� την έννοια της π�οστασίας του δικαιωμάτων ζωής, ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και κατοικίας και της πα�άβασης δικαιωμάτων που π�οστατε�ονται απ� τη Σ�μβαση.  Βεβαίως το ένα δεν αποκλείει το άλλο, εφ�σον μάλιστα μπο�ο�ν να αλληλοκαλ�πτονται. 

Β 

To ζητο�μενο είναι, εν πάση πε�ιπτ�σει, να στοιχειοθετείται θετικ� καθήκον και πα�άβαση αυτο�.

Β 

Β 

Β 

Β 

(γ)     Πα�άλει�η πα�οχής ασφαλο�ς συστήματος ε�γασίας.

Β 

Ως π�ος το ζήτημα αυτ� �,τι κατέγ�α�ε το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο ήταν τα ακ�λουθα:

Β 

«Για τους ιδίους λ�γους, κ�ίνω �τι στην αγωγή 9226/2010, οι εναγ�μενοι 3 & 4 απέτυχαν να εξασφαλίσουν ένα ασφαλές σ�στημα ε�γασίας στον ενάγοντα (βλ. Δήμος Λεμεσο� ν. Χ�ιστάκη Χα�αλάμπους (1989) 1 Α.Α.Δ 423) και �ανθ�πουλος Πλάστικς Λτδ ν. Αντ�νη Χατζη�ωσήφ (1983) 1 C.L.R 291 ως π�ος την ευθ�νη του ε�γοδ�τη να εξασφαλίσει ασφαλές σ�στημα ε�γασίας στους ε�γοδοτο�μενους του).»

Β 

Ειδικ�τε�α �τι:

Β 

«Η καθημε�ινή και χ��νια επαφή του με το δυνητικά κα�κινογ�νο υλικ� «Διχλω�ομεθάνιο R40» με το οποίο καθά�ιζε τις μηχανές του ε�γοστασίου και η ά�νηση των εναγομένων 3 & 4 να του π�οσφέ�ουν ειδικές στολές, μάσκες και γάντια πα�ά τις διαμα�τυ�ίες του, είχαν ως αποτέλεσμα να ασθενήσει με κα�κίνο τ�που  Hodgkin's.»

Β 

9.      Το ζήτημα της ευθ�νης του εναγ�μενου 3.

Β 

Ήταν ε��ημα του δικαστη�ίου �τι εκτ�ς απ� την εναγ�μενη 4 Astrasol είχε ευθ�νη και ο εναγ�μενος 3. 

Β 

          � εναγ�μενος 3 πα�απονείται με την έφεση του �τι κακ�ς το δικαστή�ιο κατέληξε σε ε��ημα �τι ήταν ο διευθυντής του ε�γοστασίου και το π��σωπο που λάμβανε τις αποφάσεις για τον τ��πο λειτου�γίας του.  Αγν�ησε, ισχυ�ίζεται, το Πιστοποιητικ� Διευθυντ�ν και Γ�αμματέων της Astrasol, στο οποίο ως διευθυντές φαίνονται ως άνω οι γονείς του. 

Β 

          �εω�ο�με καλ� να ξεκαθα�ίσουμε το ζήτημα αυτ� εξ α�χής. 

Β 

Π�ος το�το θα επαναλάβουμε �τι δικαστή�ιο των γεγον�των είναι το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο.  Το Εφετείο είναι δικαστή�ιο για τα νομικά ζητήματα.  Σκ�πιμα δεν θα αναφε�θο�με στη νομολογία για τα πολ� πε�ιο�ισμένα πλαίσια επέμβασης του Εφετείου σε ευ�ήματα γεγον�των.  Το�το γιατί θέλουμε να τονίσουμε �τι π��κειται για α�χές που έχουν λεχθεί τ�σες πολλές φο�ές �στε να μην χ�ειάζεται επανάλη�η ξανά και ξανά. 

Β 

Η μα�τυ�ία για την ουσιαστική συμμετοχή του εναγ�μενου 3 στη διαχεί�ιση των π�αγμάτων βοο�σε.  �χι μ�νο το ε��ημα του δικαστη�ίου β�ίσκει έ�εισμα στη μα�τυ�ία, αλλά με τέτοια μα�τυ�ία δεν είχε άλλη επιλογή απ� του να καταλήξει, �πως κατέληξε.

10.    Το ζήτημα της π��κλησης ιδιωτικής οχλη�ίας.

Β 

          �ι εναγ�μενοι 3 και 4 δεν αμφισβήτησαν κατά τ��πο άμεσο το ε��ημα του δικαστη�ίου για π��κληση ιδιωτικής οχλη�ίας.  �α μπο�ο�σε, �μως, ίσως να λεχθεί �τι ήγει�αν εμμέσως το θέμα με τον έκτο λ�γο έφεσης δια του οποίου αποδίδεται στο δικαστή�ιο �τι κακ�ς κατέληξε �τι μια έκθεση, που κατατέθηκε ως τεκμή�ιο 53, κατέδειξε την �πα�ξη σοβα�ο� π�οβλήματος �χλησης των κατοίκων της άμεσα γειτνιάζουσας πε�ιοχής λ�γω θο��βου και οσμ�ν απ� τη λειτου�γία της εναγ�μενης 4 σε ��ες κοινής ησυχίας.  Το�το εφ�σον απ� τις 40 σχετικές απαντήσεις που πε�ιλαμβάνονται στην έκθεση μ�νο 7 εξ αυτ�ν κατέδειξαν και/ή ανέφε�αν για την εναγ�μενη 4 ως πηγή της οχλη�ίας. 

Β 

�πως έχουμε εξ α�χής αναφέ�ει, πα�ά το γεγον�ς �τι στις αγωγές δεν χ�ησιμοποιείται ο νομικ�ς ��ος «ιδιωτική οχλη�ία», θα μπο�ο�σε να θεω�ηθεί �τι απ� τα π�οβαλλ�μενα γεγον�τα στην έκθεση απαίτησης και απ� το πα�ακλητικ� της αγωγής εγεί�εται ως αιτία αγωγής η ιδιωτική οχλη�ία, η οποία και εξετάστηκε, ως άνω, απ� το δικαστή�ιο.  Ως π�ος την ευχέ�εια αυτή για ελαστική π�οσέγγιση, αλλά και επί της ουσίας ως π�ος την έννοια της ιδιωτικής οχλη�ίας, πα�απέμπουμε στην υπ�θεση Medcon Construction Ltd ν. Ελευθε�ίου κ.α. (1997) 1 ΑΑΔ 565 και ειδικ�τε�α στο ακ�λουθο απ�σπασμα:

«Πε�αιτέ�ω, με βάση τα δικ�γ�αφα και την εν�πι�ν του μα�τυ�ία το π�ωτ�δικο Δικαστή�ιο κατέληξε στο ε��ημα �τι η αγωγή ήταν θεμελιωμένη και στο αδίκημα της οχλη�ίας, πα��λον �τι η βάση της αγωγής αυτής δεν αναφε��ταν �ητά στα δικ�γ�αφα αλλά π�οέκυπτε απ� τα ουσι�δη γεγον�τα που πε�ιγ�άφονταν εκεί. (Stylianou v. Papacleovoulou (1982) 1 C.L.R. 542, 552 και Α�ιστοδήμου v. Χα�αλάμπους, Π.Ε. 6831, ημε�. 11.5.90).

Η ιδιωτική οχλη�ία συνίσταται σε πα�άνομη επέμβαση στη χ�ήση ή απ�λαυση ακίνητης ιδιοκτησίας κάποιου π�οσ�που, ή κάποιου δικαι�ματος επί ή σε σχέση με αυτή. Αναφο�ικά με τις π�οεκτάσεις της έννοιας του ��ου "πα�άνομη", στο σ�γγ�αμμα Textbook on Torts, Michael Α. Jones, 1986, στη σελ.140 αναφέ�ονται τα ακ�λουθα:

"The word "unlawful" is crucial to this definition because it indicates that not all interferences with another's enjoyment of land will be actionable. It is applied in an ex post facto manner, however, since the interference normally derives its unlawful nature from the fact that it is held to be a nuisance. Most of the activities that give rise to claims in nuisance are, in themselves, perfectly lawful. It is only when the activity interferes with another's enjoyment of land to such a degree as to be an unreasonable interference that it will be regardedΒ as a nuisance, and thereby 'unlawful'".

Η έννοια της μη ε�λογης επέμβασης που θα καθιστο�σε την π�άξη οχλη�ία σχολιάζεται ως εξής στο ίδιο σ�γγ�αμμα στη σελ. 139:

"'Reasonableness' is a term that crops up frequently in relation to both private and public nuisance, but the word is not necessarily used in the same sense as it is used in the tort of negligence. In private nuisance, for example, the issue is not whether the defendant's conduct has fallen below the standard of the reasonable man, but whether the interference with the plaintiff's enjoyment of land is unreasonable bearing in mind the nature of the defendant's activity. This can be translated into the question: was the defendant's use of land reasonable? The focus shifts from the quality of the defendant's act, in negligence (was it careless?), to the nature of the plaintiff's damage and the reasonableness of the defendant's activity, inΒ nuisance (although the distinction between activities and acts may be difficult to draw at times). Carelessness may be relevant to the reasonableness of the defendant's activity, but not necessarily so. An activity which is carried on with all reasonable precautions to prevent harm to others may nonetheless interfere unreasonably with the plaintiff's rights."Β»

Β 

Είναι δεδομένο �τι το ε�γοστάσιο λειτου�γο�σε χω�ίς την απαιτο�μενη πολεοδομική άδεια για την αλλαγή χ�ήσης.  �μως, υπ� τις πε�ιστάσεις της υπ�θεσης, αυτ� δεν είχαν σημασία. Ακ�μα και αν υπή�χε πολεοδομική άδεια και γενικά το ε�γοστάσιο λειτου�γο�σε υπ� καθεστ�ς νομιμ�τητας, η οχλη�ία μπο�ο�σε να υφίσταται εντελ�ς ανεξά�τητα απ� την νομιμ�τητα ή μη του ε�γοστασίου ως υποστατικ� και ως δ�αστη�ι�τητα.

Β 

Π�ος το�το τονίζουμε απ� το πα�απάνω απ�σπασμα απ� το σ�γγ�αμμα Textbook on Torts, Michael Α. Jones, 1986, σελ.140, �τι οι πε�ισσ�τε�ες δ�αστη�ι�τητες οι οποίες δίδουν δικαίωμα έγε�σης αγωγής για οχλη�ία είναι αφ’ εαυτ�ν απ�λυτα ν�μιμες.  Είναι αυτή το�τη η οχλη�ία που τις καθιστά πα�άνομες. 

Β 

��ιτή�ιο �στε να καταστεί μια τέτοια ν�μιμη δ�αστη�ι�τητα «πα�άνομη» είναι η επέμβαση στην απ�λαυση της ιδιοκτησίας του άλλου, πέ�αν ευλ�γων ο�ίων σε τέτοιο βαθμ� �στε να απολήγει σε οχλη�ία. Είναι υπ’ αυτή την έννοια που μια καθ’ �λα ν�μιμη δ�αστη�ι�τητα καθίσταται «πα�άνομη».   Η ίδια α�χή διέπει τ�σο την ιδιωτική, �σο και τη δημ�σια οχλη�ία.

Β 

�πως αναφέ�εται, αναφο�ικά με τη δημ�σια οχλη�ία, στα Halsbury's Laws of England/Nuisance (Volume 78 (2018))/1. Scope of Nuisance/(1) Description and Classification/(i) Public, Private and Statutory Nuisances/105 Public nuisance:

Β«There is no requirement that an activity must in itself be unlawful to constitute a public nuisance, and disturbance caused by lawful use of the highway may constitute such a nuisance in an appropriate case.Β» (Gillingham Borough Council v Medway (Chatham) Dock Co Ltd [1993] QB 343 at 358, [1992] 3 All ER 923 at 933 per Buckley J; see also Halsey v Esso Petroleum Co Ltd [1961] 2 All ER 145, [1961] 1 WLR 683).

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Δεν απαιτείται �τι μία δ�αστη�ι�τητα π�έπει να είναι καθαυτή πα�άνομη για να συνιστά δημ�σια οχλη�ία, και η εν�χληση που π�οκαλείται απ� τη ν�μιμη χ�ήση του αυτοκινητ�δ�ομου δ�ναται να συνιστά μία τέτοια οχλη�ία σε κατάλληλες υποθέσεις.»

Β 

Στην ίδια γ�αμμή κινείται και η κυπ�ιακή νομολογία.  Στην υπ�θεση Γενικ�ς Εισαγγελέας της Δημοκ�ατίας v. Cyfield κ.α., Πολ. Εφ. Ε52/21, ημε�. 10.2.2022 και Γενικ�ς Εισαγγελέας της Δημοκ�ατίας v. Cybarco Contracting Ltd κ.α., Πολ. Εφ. Α�. Ε53/21, ημε�. 10.2.2022, ECLI:CY:AD:2022:A81,  αποφασίστηκε �τι δεν απαιτείται η (δημ�σια στην πε�ίπτωση εκείνη) οχλη�ία να συνοδε�εται απ� πα�ανομία, και �τι κ�ιτή�ιο είναι το κατά π�σον ο εναγ�μενος χ�ησιμοποιεί την ακίνητη ιδιοκτησία του κατά τ��πο μη ε�λογο έναντι των πε�ιοίκων, �στε να τους π�οκαλεί οχλη�ία, ανεξά�τητα απ� το κατά π�σο το λειτου�γο�ν με τον δέοντα τ��πο και απ� τη δική τους αντίλη�η �τι ενε�γο�ν ευλ�γως. 

Β 

Το ο�θ� κ�ιτή�ιο διατυπ�θηκε στην Attorney-General v. Cole & Son [1901] 1 Ch. 205:

Β 

Β«In an action to restrain a nuisance, the question whether the defendant is acting reasonably from his own point of view is not material, and if he is carrying on business so as to cause a nuisance to his neighbors he is not acting reasonably as regards them, and may be restrained by injunction, although he may be conducting his business in a proper manner.Β»

Β 

          Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

«Σε μία αγωγή για πε�ιο�ισμ� της οχλη�ίας, το ε��τημα κατά π�σο ο εναγ�μενος συμπε�ιφέ�εται ε�λογα απ� τη δική του οπτική γωνία, δεν είναι ουσι�δες και εάν διεξάγει τις ε�γασίες του, με τ��πο που π�οκαλεί οχλη�ία στο γείτονά του, τ�τε �σο αφο�ά αυτο�ς, δεν συμπε�ιφέ�εται ε�λογα και δ�ναται να πε�ιο�ιστεί με απαγο�ευτικ� διάταγμα, έστω και αν διεξάγει τις ε�γασίες του με α�μ�ζοντα τ��πο.»

Β 

·        Η σχέση της οχλη�ίας με πολεοδομικές άδειες.

Β 

Η Δημοκ�ατία  ισχυ�ίζεται �τι το κατά π�σον υπή�χε ανάγκη για εξασφάλιση πολεοδομικής άδειας είναι ζήτημα νομικ� το οποίο δεν π�οτάθηκε, ο�τε και αποφασίστηκε π�ωτ�δικα.  Ήταν η θέση του ευπαιδε�του δικηγ��ου της στην έφεση �τι απ� τη στιγμή που το Ε�γοστάσιο κατασκε�αζε παπο�τσια απ� το 1976, �πως ήταν το ε��ημα του δικαστη�ίου, «άνετα θα μπο�ο�σε να εξασφαλίσει αν ήταν αναγκαίο πολεοδομική άδεια για την κατασκευή μέ�ους του παπουτσιο�, δηλαδή σ�λων παπουτσι�ν που αποδεκτά κατασκε�αζε.»

Β 

Ειδικά σε �,τι αφο�ά τη σχέση της οχλη�ίας με την πολεοδομική άδεια του υποστατικο� εκ του οποίου π�οέ�χεται, σημει�νουμε �τι η �πα�ξη πολεοδομικής άδειας δεν αποτελεί, ο�τως ή άλλως, υπε�άσπιση στην οχλη�ία.  Στην Coventry and others (Respondents) v. Lawrence and another (Appellants) (No 2) [2014] UKSC 46, λέχθηκαν τα ακ�λουθα που υποδηλ�νουν �τι η �πα�ξη πολεοδομικής άδειας ουδ�λως επη�εάζει την �πα�ξη της οχλη�ίας:

Β 

Β«The grant of planning permission for a particular development does not mean that that development is lawful. All it means is that a bar to the use imposed by planning law, in the public interest, has been removed. Logically, it might be argued, the grant of planning permission for a particular activity in 1985 or 2002 should have no more bearing on a claim that that activity causes a nuisance than the fact that the same activity could have occurred in the 19th century without any permission would have had on a nuisance claim in those days.Β»

Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Το γεγον�ς �τι έχει πα�αχω�ηθεί πολεοδομική άδεια για την υλοποίηση μίας συγκεκ�ιμένης οικοδομικής ανάπτυξης δεν σημαίνει �τι αυτή η ανάπτυξη είναι και ν�μιμη. Το μ�νο που καταδεικν�ει είναι �τι η επιβαλλ�μενη, π�ος το δημ�σιο συμφέ�ον, απαγ��ευση απ� την πολεοδομική νομοθεσία, έχει α�θεί. Λογικά, μπο�εί να λεχθεί �τι, το γεγον�ς πως πα�αχω�ήθηκε, το 1985 ή το 2002, πολεοδομική άδεια για συγκεκ�ιμένη δ�αστη�ι�τητα δεν δ�ναται να έχει οποιαδήποτε επίδ�αση σε μία αγωγή, �τι δηλαδή αυτή η δ�αστη�ι�τητα π�οκαλεί οχλη�ία, �πως δεν θα είχε σε μία αγωγή οχλη�ίας τον 19^ο αι�να αναφο�ικά με την ίδια δ�αστη�ι�τητα για την οποία δεν είχε εκδοθεί οποιαδήποτε άδεια.»

Β 

Πα�απέμπουμε, επίσης, στα ακ�λουθα απ� το ά�θ�ο «Do the rules of private nuisance breach the principles of environmental justice?», Environmental Law Review 2019, Vol. 21(1) 21–37, Sam Porter, University of Cambridge:

Β 

«In Wheeler v JJ Saunders, Staughton LJ explains that planning permission cannot, unlike statute, authorise nuisances (Wheeler v JJ Saunders Ltd [1996] Ch 19 at 28.). This is now well-established. (Barr v Biffa Waste Services Ltd [2012] EWCA Civ 312; [2012] LLR 567, [77]; Watson, Watson and Wilson v Croft Promosport Ltd [2009] EWCA Civ 15; [2009] LLR 800 at [32]). Indeed, whether a development has planning permission should, logically, have no bearing on a nuisance claim given that the same activity could have occurred in previous centuries before planning permission was required (Coventry v Lawrence [2014] UKSC 13; [2014] AC 822 at 89). This supports a twin-track approach, whereby the activity may be lawful in planning terms but unlawful in nuisance. (D. McGillivray and J. Wightman, �Private Rights, Public Interests and the Environment’ in T. Hayward and J. O’Neil (eds), Justice, Property and the Environment: Social and Legal Perspectives (Aldershot: Ashgate, 1997) 153.)»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

«Στην Wheeler v JJ Saunders, o Staughton LJ εξηγεί �τι η πολεοδομική άδεια, σε αντίθεση με το ν�μο, δεν δίδει το δικαίωμα για π��κληση οχλη�ίας. Αυτ� είναι πλέον καλά εδ�αιωμένο. … Π�άγματι, εάν μία οικοδομική ανάπτυξη έχει πολεοδομική άδεια αυτ�, λογικά, δεν μπο�εί, να έχει οποιαδήποτε επίδ�αση σε μία αγωγή οχλη�ίας δεδομένου �τι η ίδια δ�αστη�ι�τητα θα μπο�ο�σε να είχε συμβεί και σε π�οηγο�μενους αι�νες �που η πολεοδομική άδεια δεν απαιτείτο. Αυτ� ενισχ�ει μία διττή π�οσέγγιση �που η δ�αστη�ι�τητα μπο�εί να είναι ν�μιμη �σον αφο�ά στα πολεοδομικά πλαίσια, αλλά πα�άνομη �σον αφο�ά στην οχλη�ία.»

Β 

Συνεπ�ς, σε �,τι αφο�ά το ζήτημα της οχλη�ίας, δεν είχε υπ� τις πε�ιστάσεις σημασία το κατά π�σο το Ε�γοστάσιο λειτου�γο�σε ν�μιμα ή πα�άνομα, σε σχέση με το ζήτημα της αλλαγής χ�ήσης χω�ίς πολεοδομική άδεια, ζήτημα που απασχ�λησε ιδιαίτε�α π�ωτοδίκως.  Άλλο είναι το κ�ιτή�ιο της οχλη�ίας. 

Β 

Είναι υπ� το φως αυτ�ν των α�χ�ν που π�έπει να διαβαστο�ν τα ευ�ήματα του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου αναφο�ικά με την οχλη�ία.

·        Η μα�τυ�ία των πε�ιοίκων.

Β 

Το δικαστή�ιο αποδέχθηκε τη μα�τυ�ία των πε�ιοίκων και απο��ίπτοντας την μα�τυ�ία πε�ί του αντιθέτου κατέληξε στα ευ�ήματα τα οποία έχουμε πα�αθέσει ανωτέ�ω (βλ. 7(α) ανωτέ�ω).  Υπή�χε λ�γος έφεσης εκ μέ�ους των εναγομένων 3 και 4 αναφο�ικά με την αξιοπιστία των μα�τ��ων των εφεσιβλήτων, ο οποίος απεσ��θη (δε�τε�ος λ�γος έφεσης). 

Β 

          Συνεπ�ς, τα εν λ�γω ευ�ήματα του δικαστη�ίου πα�αμένουν κατ’  ουσίαν απ��σβλητα.  Εν πάση πε�ιπτ�σει, δεν διαπιστ�νεται κανένας λ�γος επέμβασης στα ευ�ήματα αυτά, τα οποία αναμφίβολα στοιχειοθετο�ν την π��κληση ιδιωτικής οχλη�ίας, κάτι που δεν έχει αμφισβητηθεί.

Β 

�ε βάση τα �σα έχουμε π�οσπαθήσει ανωτέ�ω να εξηγήσουμε η μ�νη αιτία αγωγής που εξετάστηκε κατά τ��πο έγκυ�ο είναι η ιδιωτική οχλη�ία με επιτυχή κατάληξη για τους εφεσίβλητους.

Β 

Εσφαλμένα �μως, ως άνω, το αστικ� αυτ� αδίκημα διασυνδέθηκε με την π��κληση σωματικ�ν βλαβ�ν. Η ιδιωτική οχλη�ία, �πως ο�θά κατέγ�α�ε το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο, στοχε�ει στην π�οστασία του ενάγοντα απ� αδικαιολ�γητες επεμβάσεις στην πε�ιουσία του, ήτοι απ� π��κληση φυσικής ζημίας ή πα�εμβάσεις στην ε�λογη απ�λαυση και χ�ήση της ακίνητης πε�ιουσίας του.  Η π��κληση κα�κίνου σε πε�ιοίκους δεν εμπίπτει, για σκοπο�ς αποζημίωσης για σωματικές βλάβες, στο αστικ� αδίκημα της ιδιωτικής οχλη�ίας.

Β 

�πως αναφέ�θηκε απ� το Λ��δο Hoffmann στην υπ�θεση Transco v. Stockport MBC [2003] UKHL 61:

«… nuisance is a tort against land. It must, I think, follow that damages for personal injuries are not recoverable under the rule».

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«… η οχλη�ία είναι αστικ� αδίκημα κατά της ακίνητης πε�ιουσίας. �ατά ακολουθία, είναι η άπο�ή μου �τι οι αποζημι�σεις για σωματικές βλάβες δεν είναι ανακτήσιμες με βάση τον καν�να.».

Β 

Β 

Πα�ομοίως στο σ�γγ�αμμα Buckley - The Law of Negligence and Nuisance,  στην πα�. 1138 σημει�νονται τα ακ�λουθα:

Β 

Β«Although evidence of ill-health is clearly admissible in order to prove the gravity of an annoyance in private nuisance, it is now clear that damages for personal injury as such cannot be recovered in private nuisance. In Hunter v. Canary Wharf Ltd three members of the House of Lords were emphatic that this is the law.Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Πα��λο �τι μα�τυ�ία που καταδεικν�ει π�οβλήματα υγείας είναι φυσικά αποδεκτή μα�τυ�ία στην ιδιωτική οχλη�ία ο�τως �στε να αποδειχθεί η σοβα��τητα της εν�χλησης, είναι πλέον ξεκάθα�ο �τι αποζημι�σεις για σωματικές βλάβες στην ιδιωτική οχλη�ία δεν μπο�ο�ν να αξιωθο�ν. Στην υπ�θεση Hunter v. Canary Wharf Ltd τ�ία μέλη της Βουλής των Λ��δων ήταν κατηγο�ηματικοί �τι, δηλαδή, έτσι έχει ο ν�μος.»

Β 

Σχετικές είναι οι πιο κάτω πε�ικοπές απ� την απ�φαση Hunter and others v. Canary Wharf Ltd [1997] 2 WLR 684, σελ. 696 και 707:

Β«If the occupier of land suffers personal injury as a result of inhaling the smoke, he may have a cause of action in negligence. But he does not have a cause of action in nuisance for his personal injury, nor for interference with his personal enjoyment.

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Εάν ο κάτοχος ακίνητης πε�ιουσίας υποστεί σωματικές βλάβες ως αποτέλεσμα της εισπνοής καπνο�, δ�ναται να έχει αγ�γιμο δικαίωμα στην αμέλεια. Αλλά δεν έχει αγ�γιμο δικαίωμα στην οχλη�ία για τις σωματικές του βλάβες, ο�τε για την πα�έμβαση στην απ�λαυσή της.»

Β 

Β«So far as the claim is for personal injury, it seems to me that the only appropriate cause of action is negligence. It would be anomalous if the rules for recovery of damages under this head were different according as to whether, for example, the plaintiff was at home or at work.Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Στο βαθμ� που η απαίτηση αφο�ά σωματικές βλάβες, είναι π�οφανές σε εμένα �τι το μ�νο κατάλληλο αγ�γιμο δικαίωμα είναι αυτ� της αμέλειας. �α ήταν αντικανονικ� εάν οι καν�νες για την αξίωση αποζημι�σεων κάτω απ� αυτ� τον τίτλο ήταν διαφο�ετικοί ανάλογα με το εάν, για πα�άδειγμα, ο ενάγοντας ήταν στο σπίτι ή στη δουλειά.»

Β 

Χ�ήσιμη είναι η πα�απομπή στην υπ�θεση Τhe Claimants appearing on the Register of the Corby Group Litigation v. Corby District Council [2009] EWHC 1944, �που για πα��μοια πε�ίπτωση η αγωγή στη�ίχθηκε σε αμέλεια, πα�άβαση θεσμίου καθήκοντος και δημ�σια οχλη�ία. �χει διευκ�ινιστεί απ� την νομολογία �τι αποζημι�σεις για π�οσωπικές βλάβες μπο�ο�ν να έχουν ως βάση την δημ�σια οχλη�ία (In Re Corby Group Litigation (CA) [2008] EWCA Civ 463). �χι �μως την ιδιωτική οχλη�ία.

Β 

Επίσης στο σ�γγ�αμμα Πολ�βιος Γ. Πολυβίου, Αστικά Αδικήματα στο �υπ�ιακ� Δίκαιο, Τ�μος Β, σελ 621, αναφέ�εται:

«Το αστικ� αδίκημα της οχλη�ίας έχει αποσυνδεθεί πλή�ως απ� συμφέ�οντα �πως η σωματική ακε�αι�τητα του ενάγοντα και η π�οσωπική αυτονομία του και έχει ως αποκλειστικ� αντικείμενο την ακίνητη ιδιοκτησία του �χι μ�νο ως πε�ιουσιακ� στοιχείο, αλλά και ως χ��ο συνδεδεμένο με τη χ�ήση και απ�λαυση της».

Β 

Συνεπ�ς, ο�τως ή άλλως δεν θα μπο�ο�σαν να δοθο�ν αποζημι�σεις για σωματικές βλάβες και ειδικά για π��κληση κα�κίνου στη βάση της ιδιωτικής οχλη�ίας που απέμεινε ως η επιτυχο�σα πτυχή των αγωγ�ν.

Β 

Πε�ιπλέον, ο�θά εγεί�εται με την έφεση της Δημοκ�ατίας, �τι εν� στη Δημοκ�ατία με την επί το�του απ�φαση για τον καθο�ισμ� της ευθ�νης δεν καταλογίζεται ευθ�νη για οχλη�ία, πα�αδ�ξως στις αποφάσεις για καθο�ισμ� των αποζημι�σεων η Δημοκ�ατία καταδικάστηκε μαζί με τους εναγ�μενους 3 και 4 αλληλεγγ�ως και κεχω�ισμένως και για αποζημι�σεις λ�γω οχλη�ίας.  Το ο�θ� θα ήταν να συζητηθεί κατά π�σον χω�ο�σε καταδίκη της Δημοκ�ατίας για πα�αβίαση του Ά�θ�ου 8 της ΕΣΔΑ, κάτι που δεν έγινε.

Β 

11.    Το ζήτημα της «πα�άβασης θεσμίων καθηκ�ντων».

Β 

          Η Δημοκ�ατία αμφισβητεί με την έφεση της �τι π�οέκυπταν θέσμια καθήκοντα για την ίδια με βάση τους εν λ�γω ��μους και �τι, εν πάση πε�ιπτ�σει, η «κακή εφα�μογή του ��μου» δεν δημιου�γεί αστική ευθ�νη. 

Β 

  Η έγκυ�η στοιχειοθέτηση της «πα�άβασης θεσμίου καθήκοντος» ως αστικ� αδίκημα εκ του κοινοδικαίου σ�μφωνα με την π�οεκτεθείσα νομολογία, π�οϋποθέτει τον π�οσδιο�ισμ� εξ α�χής, στα δικ�γ�αφα, των σχετικ�ν νομοθετικ�ν και κανονιστικ�ν διατάξεων, οι οποίες δημιου�γο�ν το θετικ� καθήκον και οι οποίες έχουν πα�αβιαστεί.  �μως, ο�τε στα δικ�γ�αφα, ο�τε στην π�ωτ�δικη απ�φαση π�οσδιο�ίστηκαν συγκεκ�ιμένες νομοθετικές ή κανονιστικές π��νοιες που πα�αβιάστηκαν.  Αντ’ αυτο�, αγο�ε�οντας και μ�νο ο ευπαίδευτος δικηγ��ων των εφεσιβλήτων πα�έπεμ�ε γενικά στον σκοπ� του ��μου 187(Ι)/2002, �πως καθο�ίζεται στο Ά�θ�ο 3, σ�μφωνα με το οποίο είναι «…η π��λη�η, η μείωση και ο έλεγχος της ατμοσφαι�ικής ��πανσης απ� εγκαταστάσεις, για την καλ�τε�η π�οστασία της υγείας και της ευημε�ίας του πληθυσμο� και για την π�οστασία και βελτίωση του πε�ιβάλλοντος, της πανίδας και της χλω�ίδας στη Δημοκ�ατία.»

Β 

� σκοπ�ς του ν�μου είναι δεδομένος, �πως δεδομένη είναι η τε�άστια σημασία του πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μου του 2002 (�.187(Ι)/2002) (ο οποίος κατή�γησε τον πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο, �. 70/1991) αλλά και του πε�ί Πολεοδομίας και Χω�οταξίας ��μου του 1972 (N. 90/1972).

Β 

�χουμε υπ��η μας το νομοθετικ� πλαίσιο που διέπει το ζήτημα των κινδ�νων απ� εκπομπές πτητικ�ν ο�γανικ�ν εν�σεων στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α, ως επίσης τις υποχ�ε�σεις που επιβάλλει η πολεοδομική νομοθεσία.

Β 

Για την π��λη�η ή τον πε�ιο�ισμ� των άμεσων ή έμμεσων επιπτ�σεων που έχουν τέτοιες εκπομπές, κυ�ίως στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α, καθ�ς και των πιθαν�ν κινδ�νων που συνεπάγονται για την υγεία των ανθ��πων, το Ευ�ωπα�κ� Συμβο�λιο στις 11 �α�τίου 1999 εξέδωσε την �δηγία 1999/13/Ε� για τον πε�ιο�ισμ� των εκπομπ�ν πτητικ�ν ο�γανικ�ν εν�σεων (Π�Ε) που οφείλονται στην χ�ήση ο�γανικ�ν διαλυτ�ν σε ο�ισμένες δ�αστη�ι�τητες και εγκαταστάσεις, με την οποία καθο�ίστηκαν τα μέτ�α και οι διαδικασίες που π�έπει τα κ�άτη μέλη να εφα�μ�ζουν σε σχέση με δ�αστη�ι�τητες, πε�ιλαμβανομένης της πα�αγωγής πλή�ων υποδημάτων, κατά το μέτ�ο που ασκο�νται πέ�αν απ� τα συγκεκ�ιμένα ��ια κατανάλωσης διαλυτ�ν που εκτίθενται σε πα�ά�τημα της �δηγίας.

^Β 

Το Ά�θ�ο 5.8 της �δηγίας π�οβλέπει ως ακολο�θως:

Β 

«8. Σε πε�ίπτωση έκλυσης αλογονωμένων Π�Ε, στις οποίες αντιστοιχεί η φ�άση κινδ�νου R40, και εφ�σον η �οή μάζας του αθ�οίσματος των εν�σεων στις οποίες οφείλεται η επισήμανση με τη φ�άση κινδ�νου R40, είναι τουλάχιστον 100 g/��α, τη�είται ο�ιακή τιμή εκπομπ�ν 20 mg/Nm³. Η ο�ιακή τιμή εκπομπ�ν αναφέ�εται στο άθ�οισμα των μαζ�ν των επιμέ�ους εν�σεων.

Η έκλυση Π�Ε που αναφέ�ονται στις πα�αγ�άφους 6 και 8 π�έπει να ελέγχεται ως εκπομπή εγκατάστασης υπ� συνθήκες κλειστο� πε�ιβάλλοντος, στο μέτ�ο που αυτ� είναι εφικτ� απ� τεχνική και οικονομική άπο�η, π�οκειμένου να διασφαλίζεται η δημ�σια υγεία και το πε�ιβάλλον.»

Β 

Σ�μφωνα με το Ά�θ�ο 4 της �δηγίας οι υποχ�ε�σεις για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις θα έπ�επε να ληφθο�ν το α�γ�τε�ο στις 31.10.2007.

Β 

Για την ενα�μ�νιση με τις σχετικές �δηγίες τέθηκε σε εφα�μογή την 1η �οεμβ�ίου 2002 ο πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μος 187(Ι)/2002 (ο οποίος κατή�γησε τον πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο, �. 70/1991) με σκοπ� «...την εξάλει�η ή μείωση και τον έλεγχο της ��πανσης της ατμ�σφαι�ας απ� βιομηχανικές πηγές, για την καλ�τε�η π�οστασία της υγείας και της ευημε�ίας του πληθυσμο� και για την π�οστασία  και βελτίωση του πε�ιβάλλοντος...».

Β 

Ακολο�θησαν την 31η Ιανουα�ίου 2003 σχετικοί �ανονισμοί (οι πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας) (Πε�ιο�ισμ�ς των Εκπομπ�ν Πτητικ�ν ��γανικ�ν Εν�σεων απ� τη Χ�ήση ��γανικ�ν Διαλυτ�ν σε ��ισμένες Δ�αστη�ι�τητες και Εγκαταστάσεις) �ανονισμοί �ΔΠ 73/2003.  Σ�μφωνα με τους εν λ�γω �ανονισμο�ς:

Β 

Β 

Β 

�αν. 8(3):

«Σε πεΟ�ίπτωση εκπομπής αλογονωμένων Ξ Ξ�Ξ•, στις οποίες αντιστοιχεί Ξ· Ο†Ο�άση ΞΊΞΉΞ½Ξ΄Ο�Ξ½ΞΏΟ… R40 ΞΊΞ±ΞΉ ΞµΟ†Ο�σον Ξ· Ο�ΞΏΞ® μάζας του Ξ±ΞΈΟ�οίσματος των ΞµΞ½Ο�σεων, στις οποίες οφείλεται Ξ· σήμανση ΞΊΞΉΞ½Ξ΄Ο�Ξ½ΞΏΟ… R40, ΞµΞ―Ξ½Ξ±ΞΉ τουλάχιστον 100 g/Ο�Ο�Ξ±, Ο€Ο�έπει Ξ½Ξ± τηΟ�είται ΞΏΟ�ΞΉΞ±ΞΊΞ® τιμή εκπομπΟ�Ξ½ 20 mg/Nm³. Ξ— ΞΏΟ�ΞΉΞ±ΞΊΞ® τιμή εκπομπΟ�Ξ½ αναφέΟ�εται στο άθΟ�οισμα των ΞΌΞ±Ξ¶Ο�Ξ½ των επιμέΟ�ΞΏΟ…Ο‚ ΞµΞ½Ο�σεων.Β»

Β 

�αν. 6(2):

«�άθε υφιστάμενη εγκατάσταση π�έπει να πλη�οί τις διατάξεις των �ανονισμ�ν 7, 8, 13 και 14 μέχ�ι την 31η �κτωβ�ίου 2007.»

Β 

Η εν λ�γω νομοθεσία πα�έχει τη δυνατ�τητα λή�ης μέτ�ων, �στε η πα�άβαση να α�θεί και σε πε�ίπτωση μη συμμ��φωσης, η λειτου�γία της εγκατάστασης να τε�ματιστεί.

Β 

Πα�άλληλα ο πε�ί Πολεοδομίας και Χω�οταξίας ��μος του 1972 (N. 90/1972) πα�έχει τη δυνατ�τητα επιβολής ελέγχου για την τή�ηση της νομοθεσίας αναφο�ικά με τις πολεοδομικές άδειες και ειδικά στην πε�ίπτωση που γίνεται αλλαγή χ�ήσης χω�ίς την απαιτο�μενη πολεοδομική άδεια.  Ειδικ�τε�α π�οβλέπεται ακ�μα η λή�η δικαστικ�ν μέτ�ων, αλλά και η δυνατ�τητα ανάλη�ης κατοχής του υποστατικο� απ� την Πολεοδομική Α�χή, με σκοπ� τη λή�η των μέτ�ων που π�οβλέπονται στην «ειδοποίηση επιβολής», ήτοι την ειδοποίηση που δ�ναται να αποστείλει η Α�χή π�ος συμμ��φωση με το ν�μο (βλ. Ά�θ�α 46 – 50).

Β 

Υπή�ξαν, ως άνω, λ�γοι έφεσης σχετικά με τα συμπε�άσματα του δικαστη�ίου που π�οέκυπταν απ� τις μετ�ήσεις εκπομπ�ν ΔΧ�. 

Β 

Σχετική με τις μετ�ήσεις εκπομπ�ν ΔΧ�, τ�σο στο φουγά�ο, �σο και στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α, ήταν μ�νο η μα�τυ�ία του �Υ4 Στ. Γεω�γιάδη, ο οποίος είναι Αν�τε�ος Λειτου�γ�ς Επιθε��ησης Ε�γασίας στο Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας και Π�ο�στάμενος του �λάδου Ελέγχου Βιομηχανικής Ρ�πανσης στο εν λ�γω Τμήμα.  �εταξ� των καθηκ�ντων του πε�ιλαμβάνεται και η επιτή�ηση της εφα�μογής του εν λ�γω ��μου και των πε�ί Βιομηχανικ�ν Εκπομπ�ν ��μων του 2013 και 2016 και οι μετ�ήσεις εκπομπής ��πων. 

Β 

Η υπε�άσπιση δεν αμφισβήτησε τη μα�τυ�ία του και το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο την αποδέχθηκε ως αξι�πιστη και ειλικ�ινή, χω�ίς οποιαδήποτε π�οσπάθεια, �πως χα�ακτη�ιστικά σημει�νει το δικαστή�ιο, «να αποφ�γει να αναφέ�ει την αλήθεια στο δικαστή�ιο».  Πε�αιτέ�ω έκ�ινε τη μα�τυ�ία του ως κατατοπιστική σε σχέση με τους ελέγχους που διεξήγαγε το Τμήμα του στο φουγά�ο του Ε�γοστασίου και στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α της πε�ιοχής. 

Β 

�πως έχουμε ανωτέ�ω (βλ. «1. Το π��βλημα») ��ιο εκπομπ�ν για το ΔΧ� τέθηκε σε ισχ� δια ν�μου και κανονισμ�ν στις 31.10.2007.  Απ� το 1999 μέχ�ι το 2004 δεν έγινε καμιά μέτ�ηση απ� το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας. Σε �,τι αφο�ά στις υπ�λοιπες μετ�ήσεις πα�αθέτουμε τη μα�τυ�ία του �Υ4 Στέλιου Γεω�γιάδη, �πως την κατέγ�α�ε το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο:

Β 

«Στις 13.1.2005 έγιναν μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου. Σκοπ�ς ήταν ο έλεγχος των εκπομπ�ν ολικ�ν Π�Ε απ� τη διε�γασία πα�αγωγής σ�λων, για να διαπιστωθεί αν υπή�χε συμμ��φωση με τη δοθείσα άδεια. Τα αποτελέσματα των μετ�ήσεων έδειξαν �τι δεν υπή�χε υπέ�βαση του ο�ίου εκπομπής ολικ�ν Π�Ε. Αποφασίστηκε �μως �πως γίνουν εξειδικευμένες μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου για έλεγχο των εκπομπ�ν διχλω�ομεθανίου.  �ι μετ�ήσεις αυτές έγιναν στις 8.6.2005 και τα δείγματα που λήφθηκαν δ�θηκαν στο γενικ� χημείο για αναλ�σεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν υπέ�βαση του ο�ίου εκπομπής διχλω�ομεθανίου, το οποίο �μως θα ετίθετο σε ισχ� στις 31.10.2007. Συγκεκ�ιμένα, ο μέσος ��ος της συγκέντ�ωσης εκπομπής διχλω�ομεθανίου ήταν 57 mg/nm³ εν� το ��ιο ήταν 20 mg/nm³. 

Β 

Στις 12.7.2005, α�μ�διος επιθεω�ητής του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας επισκέφθηκε το ε�γοστάσιο και εξήγησε τα αποτελέσματα στον υπε�θυνο πα�αγωγής. � υπε�θυνος πα�αγωγής αναφέ�θηκε σε δοκιμές με άλλες χημικές ουσίες στην πα�αγωγική διαδικασία με σκοπ� τον πε�ιο�ισμ� της χ�ήσης διχλω�ομεθανίου.

Το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας με διπλοσυστημένη επιστολή του ημε�. 20.7.2005 (τεκμ.112), ενημέ�ωσε επίσημα για τα αποτελέσματα των μετ�ήσεων και ζήτησε απ� την εται�εία Astrasol Ltd, την λή�η μέτ�ων για συμμ��φωση πα��λο που το ��ιο εκπομπής θα ετίθετο σε ισχ� στις 31.10.2007. Στις 8.9.2005, το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας απέστειλε επιστολή στον Γενικ� Διευθυντή του Υπου�γείου Υγείας με την οποία του ανέφε�ε �τι το Τμήμα είναι έτοιμο να συνε�γαστεί με το Υπου�γείο σε πε�ίπτωση που αυτ� αποφασίσει τη διεξαγωγή έ�ευνας για τις επιπτ�σεις στην υγεία των κατοίκων της πε�ιοχής  (τεκμ.13).

Στις 28.9.2005 έγιναν νέες μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου οι οποίες έδειξαν και πάλι υπέ�βαση του ο�ίου εκπομπής διχλω�ομεθανίου. � μέσος ��ος της συγκέντ�ωσης εκπομπής διχλω�ομεθανίου ήταν 116 mg/nm³.  

�ατά του μήνες �οέμβ�ιο και Δεκέμβ�ιο του 2005 λήφθηκαν 14 δείγματα ατμοσφαι�ικο� αέ�α στην πε�ιοχή γ��ω απ� το ε�γοστάσιο για π�οσδιο�ισμ� της συγκέντ�ωσης διχλω�ομεθανίου στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α στο επίπεδο που αναπνέει ο άνθ�ωπος. � μά�τυ�ας ανέφε�ε �τι ο�τε στην �υπ�ιακή �ομοθεσία, ο�τε σε οποιαδήποτε Ευ�ωπα�κή �δηγία υπά�χει ��ιο ποι�τητας αέ�α για το διχλω�ομεθάνιο. Ως μέτ�ο σ�γκ�ισης �μως, χ�ησιμοποιήθηκε ο οκτάω�ος μέσος ��ος συγκέντ�ωσης έκθεσης των ε�γαζομένων στα 95 mg/nm³ του ��γανισμο� OSHA (Occupational Safety and Health Administration) της Αμε�ικής.

Β 

�ε βάση της αναλ�σεις του Γενικο� Χημείου υπολογίστηκε �τι η μέγιστη συγκέντ�ωση διχλω�ομεθανίου ήταν 0,22 mg/nm³, δηλαδή δέκα φο�ές πιο κάτω απ� το αντίστοιχο ��ιο που υπολογίστηκε με βάση Ευ�ωπα�κή Π�ακτική σε 2,4 mg/nm³.  

Β 

Στις 4.11.2005 λήφθηκαν και δ�ο δείγματα αέ�α απ� τον ε�γασιακ� χ��ο του ε�γοστασίου για π�οσδιο�ισμ� της συγκέντ�ωσης διχλω�ομεθανίου.  Τα αποτελέσματα έδειξαν �τι η συγκέντ�ωση διχλω�ομεθανίου ήταν 0,4 mg/nm³ εν� το μέγιστο επιτ�επτ� ��ιο στο χ��ο ε�γασίας �πως καθο�ίζεται απ� την �ΔΠ 166/81 είναι 360 mg/nm³.  

Στις 27.4.2006, έγιναν νέες μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου και τα αποτελέσματα έδειξαν �τι ο μέσος ��ος συγκέντ�ωσης εκπομπής διχλω�ομεθανίου ήταν 78 mg/nm³. �λα τα πιο πάνω αποτελέσματα, στάλθηκαν στις 19.7.2006 στο Δήμο Λατσι�ν  (τεκμ.114).

Στις 20.6.2006 έγιναν και πάλι μετ�ήσεις στο φουγά�ο και τα αποτελέσματα έδειξαν �τι ο μέσος ��ος της συγκέντ�ωσης διχλω�ομεθανίου ήταν 35 mg/nm³. Στις 21.6.2006 έγιναν νέες μετ�ήσεις συγκέντ�ωσης διχλω�ομεθανίου στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α της πε�ιοχής κοντά στο ε�γοστάσιο.  Η μέγιστη συγκέντ�ωση διχλω�ομεθανίου που μετ�ήθηκε στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α ήταν 0,068 mg/nm³.  Η συγκέντ�ωση αυτή είναι 35 φο�ές πιο κάτω απ� το ��ιο των 2,4 mg/nm³.

Στις 27.9.2006 έγιναν νέες μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου και τα αποτελέσματα έδειξαν �τι ο μέσος ��ος της συγκέντ�ωσης εκπομπής διχλω�ομεθανίου ήταν 49 mg/nm³. �ατά τον μά�τυ�α, απ� τα πιο πάνω αποτελέσματα και τις π��τες �λες που χ�ησιμοποιήθηκαν για με�ική αντικατάσταση του διχλω�ομεθανίου, φάνηκε πτωτική τάση στις εκπομπές αλλά αυτές εξακολουθο�σαν να υπε�βαίνουν το ��ιο το οποίο �μως θα ετίθετο σε ισχ� στις 31.10.2007.  

Τα πιο πάνω αποτελέσματα των μετ�ήσεων στο φουγά�ο καθ�ς και στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α έξω απ� τις οικίες των κατοίκων, απεστάλησαν στον βουλευτή κ. Γι��γο Πε�δίκη στις 13.10.2006 (τεκμ.44). 

Επιθεω�ήσεις για σκοπο�ς διεξαγωγής μετ�ήσεων έγιναν ξανά την πε�ίοδο απ� 15.12.2006 μέχ�ι 31.1.2007, αλλά διαπιστ�θηκε �τι το ε�γοστάσιο την πε�ίοδο εκείνη ήταν κλειστ� λ�γω έλλει�ης πα�αγγελι�ν.  

�έες μετ�ήσεις που έγιναν στο φουγά�ο του ε�γοστασίου στις 19.3.2007, έδειξαν υπέ�βαση του ο�ίου αφο� ο μέσος ��ος της συγκέντ�ωσης εκπομπής διχλω�ομεθανίου ήταν 85 mg/nm³. Ως εκ το�του, ο διευθυντής του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας με επιστολή π�ος την εται�εία Astrasol Ltd ημε�ομηνίας 13.4.2007, ζήτησε τη μη λειτου�γία του ε�γοστασίου αν δεν ληφθο�ν π�οηγουμένως μέτ�α για μείωση των εκπομπ�ν διχλω�ομεθανίου κάτω απ� 20 mg/nm³ (τεκμ.116).  

�ε την ένα�ξη ισχ�ος του ο�ίου εκπομπής διχλω�ομεθανίου στις 31.10.2007, έγιναν εκ νέου μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου. Τα αποτελέσματα έδειξαν �τι υπή�ξε συμμ��φωση με την ο�ιακή τιμή εκπομπής διχλω�ομεθανίου.  Το ίδιο συνέβηκε και στις 17.1.2008 για τον έλεγχο των εκπομπ�ν των ολικ�ν Π�Ε.

Στις 26.3.2009 έγιναν νέες μετ�ήσεις στο φουγά�ο του ε�γοστασίου, οι οποίες έδειξαν �τι υπή�χε και πάλι υπέ�βαση του ο�ίου εκπομπής διχλω�ομεθανίου. Ως εκ το�του ο διευθυντής του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας με επιστολή του ημε�ομηνίας 30.4.2009, ενημέ�ωσε το ε�γοστάσιο �τι θα ζητηθεί η λή�η ποινικ�ν μέτ�ων εναντίον της εναγομένης 4 εται�είας (τεκμ.118).  

Στην συνέχεια, το Τμήμα Επιθε��ησης Ε�γασίας ζήτησε τη λή�η ποινικ�ν μέτ�ων εναντίον της εται�είας και των διευθυντ�ν της. Επιπλέον, εξασφάλισε στις 26.5.2009 με βάση το ά�θ�ο 27 του Πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μου του 2002, διάταγμα απ� το Επα�χιακ� Δικαστή�ιο Λευκωσίας, το οποίο απαγ��ευε τη λειτου�γία του ε�γοστασίου με την εκπομπή διχλω�ομεθανίου σε τιμές μεγαλ�τε�ες απ� 20 mg/nm³.»  

Β 

�ια π��τη πα�ατή�ηση είναι �τι απ� τη μα�τυ�ία αυτή δεν π�οκ�πτει πως η πα�άβαση του ο�ίου στο φουγά�ο του Ε�γοστασίου ήταν συνεχής, �πως αποφάνθηκε, ως άνω, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο.  Το�το δι�τι στις 13.1.2005 ο έλεγχος των εκπομπ�ν ολικ�ν Π�Ε έδειξε �τι δεν υπή�χε υπέ�βαση.  Επίσης, μετά την ένα�ξη ισχ�ος του ο�ίου εκπομπής ΔΧ�, δηλαδή στις 31.10.2007, έλεγχος στο φουγά�ο του Ε�γοστασίου κατέδειξε �τι υπή�ξε συμμ��φωση.  Το ίδιο συνέβηκε και στις 17.1.2008 για τον έλεγχο των εκπομπ�ν των ολικ�ν Π�Ε. 

Β 

Ξ Ξ­Ο�Ξ±Ξ½ τοΟ�του, το δικαστήΟ�ΞΉΞΏ, Ο�πως ΞΏΟ�ΞΈΞ¬ ΞµΞ³ΞµΞ―Ο�εται στις εφέσεις, αναφέΟ�ΞΈΞ·ΞΊΞµ σε Ξ΄Ο�ΞΏ ΞΌΞµΟ„Ο�ήσεις στον ατμοσφαιΟ�ΞΉΞΊΟ� Ξ±Ξ­Ο�Ξ± που δεν είχαν δείξει υπέΟ�βαση, ΞµΞ½Ο� στην Ο€Ο�αγματικΟ�τητα τέτοιες ΞΌΞµΟ„Ο�ήσεις ήταν Ο„Ο�ΞµΞΉΟ‚.Β  Ξ Ξ±Ο�έλειΟ�Ξµ Ξ½Ξ± αναφεΟ�ΞΈΞµΞ― στη ΞΌΞ­Ο„Ο�ηση που Ξ­Ξ³ΞΉΞ½Ξµ στις 21.6.2006, κατά την οποία Ξ· μέγιστη συγκέντΟ�ωση ΔΧΞ� στον ατμοσφαιΟ�ΞΉΞΊΟ� Ξ±Ξ­Ο�Ξ± ήταν 35 φοΟ�Ξ­Ο‚ πιο κάτω Ξ±Ο€Ο� το Ο�Ο�ΞΉΞΏ (0,068 mg/Nm³ αντί 2,4 mg/Nm³).Β 

Β 

��ίνουμε �τι η πα�άλει�η αυτή ήταν ουσιαστική, εφ�σον ο �Ε9 είχε αναφέ�ει �τι έπ�επε να γίνονται μετ�ήσεις τουλάχιστον τ�εις φο�ές τον χ��νο και σε εποχές που υπά�χει σκ�νη στην ατμ�σφαι�α, εν� εν π�οκειμένω, �πως ο ίδιος ανέφε�ε και το δικαστή�ιο δέχθηκε, οι μετ�ήσεις έγιναν μ�νο τον χειμ�να. Στην π�αγματικ�τητα �μως οι μετ�ήσεις ήταν τ�εις και η μία είχε γίνει το καλοκαί�ι.  Πα�αθέτουμε αυτολεξεί την σχετική ε��τηση και την απάντηση στην επανεξέταση του �Ε9:

«Ε.     Για μιαν επιμελή πα�ακολο�θηση αυτο� του θέματος θα αναμένατε πε�ισσ�τε�ες απ� αυτές τις δ�ο;

Α.        Σίγου�α θα έπ�επε… �γιναν π��τα απ� �λα σε μια συγκεκ�ιμένη εποχή που ήταν χειμ�να, �οέμβ�ιο και Δεκέμβ�ιο.  �πο�ο�σαν να γίνονται τουλάχιστον τ�εις φο�ές τον χ��νο, τουλάχιστον ακ�μα και τις εποχές φανταστείτε �ταν υπά�χει πολλή σκ�νη στην ατμ�σφαι�α �πως είχαμε κάποτε και πέ�σι τον Σεπτέμβ�ιο ή συνήθως τον Απ�ίλιο έχουμε την σκ�νη, �τι θα ήταν ίσως διαφο�οποιημένες οι μετ�ήσεις, δεν μπο�εί να είναι ακ�ιβ�ς οι ίδιες.»

Β Β Β Β Β Β Β Β 

Β 

          Πα�ά τα�τα, το δικαστή�ιο, αναφε��μενο σε δ�ο μετ�ήσεις στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α έκ�ινε �τι αυτές ήταν ανεπα�κείς και επιπλέον δεν μπο�ο�σαν «να αναι�έσουν το γεγον�ς της μεγάλης υπέ�βασης των ο�ίων στο φουγά�ο του ε�γοστασίου». Εξ  αυτής της αναφο�άς π�οκ�πτει �τι το δικαστή�ιο δεν διέκ�ινε ανάμεσα στις εκπομπές και τα ��ια του ΔΧ� στο φουγά�ο, στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α και στον ε�γασιακ� χ��ο.

Β 

          Είναι χα�ακτη�ιστικ� �τι σε κάποιο σημείο που ανέφε�ε �τι στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α η συγκέντ�ωση του ΔΧ� ήταν πε�ίπου 10 φο�ές πιο χαμηλή απ� το ��ιο, αμέσως αντιδιέστειλε �τι σε νέες μετ�ήσεις υπή�ξε σοβα�ή πα�άβαση των ο�ίων εκπομπής ΔΧ� απ� το φουγά�ο.

Β 

Β Β Β Β Β Β Β Β Β  Υπενθυμίζουμε Ο�τι το Ο�Ο�ΞΉΞΏ Ο€Ο�ΞΏΞΊΞµΞΉΞΌΞ­Ξ½ΞΏΟ… Ξ³ΞΉΞ± το φουγάΟ�ΞΏ Ξ±Ο€Ο� 31.10.2007 ήταν 20 mg/Nm³, το Ο�Ο�ΞΉΞΏ Ξ³ΞΉΞ± τον ατμοσφαιΟ�ΞΉΞΊΟ� Ξ±Ξ­Ο�Ξ± στο επίπεδο που αναπνέει ΞΏ άνθΟ�ωπος ήταν 2,4 mg/Nm^3Β  (Ξ²Ξ». ΞΌΞ±Ο�τυΟ�Ξ―Ξ± Ξ�Ξ¥4 Στ. ΓεωΟ�γιάδη) ΞΊΞ±ΞΉ το Ο�Ο�ΞΉΞΏ Ξ³ΞΉΞ± τον ΞµΟ�γασιακΟ� Ο‡Ο�Ο�ΞΏ ΞΌΞµ βάση τους πεΟ�Ξ― Ελέγχου της ΑτμΟ�σφαιΟ�Ξ±Ο‚ ΞΊΞ±ΞΉ ΕπικινδΟ�νων Ξ�υσιΟ�Ξ½ ΞµΞΉΟ‚ Ξ•Ο�γοστάσια Ο„Ο�οποποιητικοΟ�Ο‚ Ξ�ανονισμοΟ�Ο‚ του 1981, Ξ�ΔΠ 166/81, ήταν 360 mg/Nm³.Β 

Β 

          Τα διαφο�ετικά ��ια που π�οβλέπονται αφεν�ς στο φουγά�ο και αφετέ�ου στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α στο επίπεδο αναπνοής του ανθ��που εξηγήθηκαν απ� τον αξι�πιστο �Υ4 ως ακολο�θως:

Β 

«�ιλο�με για τις εκπομπές απ� το φουγά�ο.  Άλλο οι εκπομπές απ� το φουγά�ο, άλλο τι εισπνέει ο άνθ�ωπος.  Εάν δείτε �λη τη �ομοθεσία για τη ��πανση της ατμ�σφαι�ας και για την ποι�τητα του αέ�α της ατμ�σφαι�ας, θα δείτε διαφο�ετικά ��ια στα φουγά�α και διαφο�ετικά ��ια στο επίπεδο που αναπνέει ο άνθ�ωπος.»

Β 

Τα διαφο�ετικά δε ��ια που π�οβλέπονται αφεν�ς στον ε�γασιακ� χ��ο και αφετέ�ου στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α στο επίπεδο αναπνοής του ανθ��που εξηγήθηκαν απ� τον αξι�πιστο �Υ4 ως ακολο�θως:

Β 

«Ε.      […] λογικά εσείς με την ειδικ�τητα σας δεν μπο�είτε να συμφωνήσετε �τι π�έπει να διαφέ�ει, δηλαδή ένας ανοικτ�ς χ��ος ένας χ��ος βιομηχανικής πε�ιοχής εκπέμπει γενικά ουσίες οι οποίες μπο�εί να είναι βλαβε�ές, αλλά παί�νουν και τα μέτ�α τους οι ε�γάτες δεν είναι; Γάντια, μάσκες.

Α.        �ι ε�γάτες ναι, βάσει άλλης �ομοθεσίας π�έπει να παί�νουν μέτ�α π�οστασίας συμφων�.

Ε.        � πληθυσμ�ς �μως ο ευ��τε�ος που δεν έχει ιδέα για τοξικές ουσίες εάν βγαίνουν στην πε�ιοχή του δεν παί�νει μέτ�α;

Α.        Αυτ�ς είναι ο λ�γος ο οποίος β�ήκαμε ��ιο για τον πληθυσμ� �πως έχω αναφέ�ει, υπά�χει ��ιο συγκέντ�ωσης διχλω�ομεθανίου για έκθεση των ε�γαζομένων στην �υπ�ιακή �ομοθεσία το οποίο είναι –

Ε.        Ε�γαζομένων;

Α.        Των ε�γαζομένων το οποίο είναι μέγιστο 360, εμείς χ�ησιμοποιήσαμε στον υπολογισμ� μας το αμε�ικανικ� ��ιο το οποίο είναι 95 και το χ�ησιμοποιήσαμε δι�τι είναι πιο αυστη�� απ� το �υπ�ιακ� και επειδή το 95 αναφέ�εται σε οκτάω�ο και �χι μέγιστο και εκείνο το ��ιο για έκθεση των ε�γαζομένων με βάση έναν π�ακτικ� Διεθνή �αν�να το α�αι�σαμε 40 φο�ές, γι΄ αυτ� ακ�ιβ�ς τον λ�γο που λέτε, αυτ�ς ο καν�νας το α�αι�νει κατά 4 φο�ές π��τα για να λάβει υπ��η �τι ο κάτοικος εκτίθεται 168 ��ες την εβδομάδα σε οτιδήποτε υπά�χει, εν� ο ε�γαζ�μενος 40 ��ες την εβδομάδα, ά�α μένει 4 φο�ές πε�ισσ�τε�ο ο κάτοικος απ� τον ε�γαζ�μενο, ά�α α�αι�σαμεν το 4 φο�ές εκεί και μετά άλλες 10 α�αι�νεται για να λάβει υπ��η �τι οι κάτοικοι πε�ιέχουν παιδιά, πε�ιέχουν ηλικιωμένους και λοιπά.  Αυτ�ς είναι ένας π�ακτικ�ς �αν�νας τον οποίο εφα�μ�σαμε ακ�ιβ�ς επειδή υπή�χαν σπίτια στην πε�ιοχή.»

Β 

�ε δεδομένα τα ��ια αυτά συνο�ίζουμε κατωτέ�ω τα αποτελέσματα των μετ�ήσεων, σ�μφωνα με τη μα�τυ�ία του �Υ4 απ� της ένα�ξης ισχ�ος του ο�ίου εκπομπής ΔΧ�, στις 31.10.2007, στο φουγά�ο:

Β 

Την ίδια ημέ�α, 31.10.2007, �πως και την επομένη, 1.11.2007, έγιναν μετ�ήσεις οι οποίες έδειξαν συμμ��φωση.  Στις 17.1.2008 έγιναν νέες μετ�ήσεις που επίσης έδειξαν συμμ��φωση και με τα δ�ο ��ια εκπομπής.  Ακολο�θως το Τμήμα επιχεί�ησε να π�οβεί σε πε�αιτέ�ω μετ�ήσεις.  �τσι στις 28.5.2008, 12.11.2008, 21.1.2009 και 23.1.2009 έγιναν νέες επιθεω�ήσεις στο Ε�γοστάσιο με σκοπ� τη διεξαγωγή μετ�ήσεων, �μως κατ’  εκείνη την πε�ίοδο η διε�γασία πα�αγωγής σ�λων ήταν εκτ�ς λειτου�γίας.  Στις 26.3.2009, �ταν π�οφαν�ς η πα�αγωγή επανά�χισε, οι μετ�ήσεις έδειξαν υπέ�βαση και ο διευθυντής του Τμήματος Επιθε��ησης Ε�γασίας ενημέ�ωσε το Ε�γοστάσιο �τι θα ληφθο�ν ποινικά μέτ�α εναντίον τους.  �ντως, στις 26.5.2009 το Τμήμα εξασφάλισε με βάση τον πε�ί Ελέγχου της Ρ�πανσης της Ατμ�σφαι�ας ��μο, διάταγμα απ� το Επα�χιακ� Δικαστή�ιο Λευκωσίας με το οποίο απαγο�ευ�ταν η λειτου�γία του Ε�γοστασίου με την εκπομπή ΔΧ� με τιμές μεγαλ�τε�ες.  Ας σημειωθεί �τι ακ�μα και λίγες ημέ�ες π�ιν την έκδοση του διατάγματος, ήτοι στις 12.5.2009, έγιναν νέες μετ�ήσεις στο φουγά�ο και διαπιστ�θηκε �τι δεν υπή�χε υπέ�βαση.  Πα�ά τα�τα η διαδικασία π�οχ��ησε στην έκδοση του διατάγματος.

Β 

          Εν� το δικαστή�ιο έκ�ινε τον �Υ4 αξι�πιστο και κατατοπιστικ� δεν έλαβε καθ�λου υπ��η του τις εξηγήσεις του πε�ί διαφο�άς μεταξ� των μετ�ήσεων στο φουγά�ο και στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α.  Αντ’  αυτο� έλαβε υπ��η τις πα�απάνω εξηγήσεις του �Ε9 οι οποίες �χι μ�νο δεν είχαν πε�ιληφθεί, �πως θα αναμεν�ταν, στην έκθεση του, αλλά ο�τε και είχαν υποβληθεί στον �Υ4, �στε να δ�σει τις δικές του θέσεις επί των εξηγήσεων του �Ε9. 

Β 

          Συνεπ�ς, ως εκ το�του, οι εν λ�γω λ�γοι έφεσης είναι βάσιμοι αναφο�ικά με τον α�ιθμ� μετ�ήσεων στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α. 

Β 

Η διαπίστωση �μως αυτή δεν αναι�εί το γεγον�ς �τι το Ε�γοστάσιο λειτου�γο�σε ως βιομηχανία αυξημένου βαθμο� οχλη�ίας με την εκπομπή ΔΧ�, χω�ίς να έχει λάβει την αναγκαία πολεοδομική άδεια για την αλλαγή χ�ήσης και χω�ίς η πολεοδομική νομοθεσία να εφα�μοστεί, πα�ά την πα�έλευση των χ��νων, εν� θα έπ�επε να μετακινηθεί σε βιομηχανική ζ�νη Α και �χι να πα�αμένει ανάμεσα σε κατοικίες, σε μικτή ζ�νη κατοικίας και βιοτεχνίας κατηγο�ίας Β, εκπέμποντας ΔΧ� με ν�μιμη μάλιστα άδεια απ� το κ�άτος.

Β 

�ας φαίνεται βάσιμη και ε�λογη η θέση των �Ε8 και �Ε9 �τι, εν πάση πε�ιπτ�σει, δεν είχε σχέση το ��ιο εκπομπής ΔΧ�, εφ�σον κανονικά δεν θα έπ�επε να υπά�χει ε�γοστάσιο που να εκπέμπει ΔΧ� σε κατοικημένη πε�ιοχή.  �ανονικά οι εκπομπές ΔΧ� θα έπ�επε να ήταν μηδενικές, εάν η πολεοδομική νομοθεσία εφα�μοζ�ταν.  Τ�τε  δεν θα συζητο�σαμε για την εκπομπή ΔΧ� σε οποιοδήποτε βαθμ� και ��ιο, είτε στο φουγά�ο, είτε στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α. 

Β 

�χουμε αναφε�θεί ανωτέ�ω στην α�χή �τι η �πα�ξη πολεοδομικής άδειας δεν συνιστά υπε�άσπιση σε οχλη�ία.  Εν π�οκειμένω, �μως, το ζήτημα της πολεοδομικής άδειας είναι σχετικ�, δι�τι τ��α συζητο�με την έλλει�η πολεοδομικής άδειας και την πα�άλει�η των α�χ�ν να εφα�μ�σουν την πολεοδομική νομοθεσία, η οποία είχε ως άμεσο αποτέλεσμα να συνεχίζεται η λειτου�γία του Ε�γοστασίου ως βιομηχανία αυξημένου βαθμο� οχλη�ίας με εκπομπή ΔΧ� σε μια κατοικημένη πε�ιοχή και μάλιστα δίπλα απ� τα σπίτια των ανθ��πων.

Β 

          Δεν αμφισβητείται επ’ ουδενί �τι οι πα�αλεί�εις του κ�άτους, �ταν πα�αβιάζονται θεμελι�δη ανθ��πινα δικαι�ματα που π�οστατε�ονται απ� την ΕΣΔΑ και απ� το Σ�νταγμα, μπο�ο�ν να δημιου�γήσουν αγ�γιμο δικαίωμα.  Η νομολογία αναγνω�ίζει �τι η πα�άλει�η ε�λογα δυνατ�ν και αναγκαίων μέτ�ων εκ μέ�ους του κ�άτους μπο�εί να συνιστά πα�άβαση του ανθ�ωπίνου δικαι�ματος της ζωής (Ά�θ�ο 2 της ΕΣΔΑ/Ά�θ�ο 7 του Συντάγματος), ή πα�άβαση του δικαι�ματος για ιδιωτική και οικογενειακή ζωή και κατοικία (Ά�θ�ο 8 της ΕΣΔΑ και Ά�θ�α 15 και 16 του Συντάγματος) αναλ�γως, η οποία δημιου�γεί αγ�γιμο δικαίωμα για αποζημι�σεις. 

Β 

Ειδικ�τε�α, αναγνω�ίζεται �τι το Ά�θ�ο 2 της ΕΣΔΑ δεν επιβάλλει μ�νο απαγ��ευση αφαί�εσης ανθ��πινης ζωής, αλλά υπ� συγκεκ�ιμένες πε�ιστάσεις, μπο�εί να στοιχειοθετήσει θετική υποχ�έωση του κ�άτους και των δημοσίων υπη�εσι�ν για π�οστασία της ανθ��πινης ζωής.  Το κ�άτος έχει υποχ�έωση, η οποία πηγάζει απ� το Ά�θ�ο 2.1, να δημιου�γήσει ένα πλαίσιο ν�μων, διαδικασι�ν, π�οφυλακτικ�ν μέτ�ων και μέσων, �στε να π�οστατε�εται στο μεγαλ�τε�ο δυνατ� και ευλ�γως π�ακτικ� βαθμ� η ανθ��πινη ζωή.  Πέ�αν το�του, το κ�άτος και οι δημ�σιες α�χές έχουν επίσης εξυπακου�μενη θετική υποχ�έωση, υπ� συγκεκ�ιμένες π�οϋποθέσεις, να λαμβάνουν π�οληπτικά επιχει�ησιακά μέτ�α για να π�οστατε�ουν τη ζωή �σων β�ίσκονται υπ� τη δικαιοδοσία του.  To π�τε υφίσταται τέτοια θετική υποχ�έωση συνα�τάται απ� τις πε�ιστάσεις της υπ�θεσης.  ��ιτή�ιο είναι κατά π�σον, απ� τα γεγον�τα της υπ�θεσης, στοιχειοθετείται π�αγματικ�ς και άμεσος κίνδυνος για τη ζωή, ο οποίος είναι γνωστ�ς ή θα έπ�επε να ήταν γνωστ�ς (a real and immediate danger) (Osman v. United Kingdom (23453/94) [1999] 1 F.L.R. 193 (ECHR), Smith and Others v. The Ministry of Defence [2013] UKSC 41,[4] Stoyanovi v. Bulgaria, Appl. No. 42980/04, 9.11.2010). 

Β 

�πως χα�ακτη�ιστικά έχει λεχθεί στην Osman (ανωτέ�ω):

«…it is sufficient for an applicant to show that the authorities did not do all that could be reasonably expected of them to avoid a real and immediate risk to life of which they have or ought to have knowledge. This is a question which can only be answered in the light of all the circumstances of any particular case.

Β 

On the above understanding the Court will examine the particular circumstances of this case.Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

«… είναι επα�κές �πως ένας Αιτητής επιδείξει �τι οι α�χές δεν έπ�αξαν �τι λογικά αναμεν�ταν απ� αυτές για αποφυγή εν�ς υπα�κτο� και άμεσου κινδ�νου για τη ζωή για τον οποίον είχαν γν�ση ή θα έπ�επε να είχαν γν�ση. Αυτ� είναι ένα ε��τημα το οποίο μπο�εί να απαντηθεί λαμβάνοντας υπ��η �λα τα πε�ιστατικά μίας συγκεκ�ιμένης υπ�θεσης.

Υπ� την ανωτέ�ω αντίλη�η το Δικαστή�ιο θα εξετάσει τα συγκεκ�ιμένα πε�ιστατικά αυτής της υπ�θεσης.»

Β 

Το δικαστή�ιο, �μως, ο�τε καν αναφέ�θηκε στο Ά�θ�ο 2 στην απ�φαση του για την ευθ�νη ημε�. 27.12.2017, και πολ� πε�ισσ�τε�ο δεν εξέτασε τις π�οϋποθέσεις του Ά�θ�ου αυτο� πε�ί πα�άλει�ης π�οστασίας ζωής απ� π�αγματικ� και άμεσο κίνδυνο, πα�ά το �τι ο ευπαίδευτος δικηγ��ος των εφεσιβλήτων καταλήγοντας στην αγ��ευση του αναφέ�θηκε ακ�οθιγ�ς στο δικαίωμα της ζωής, ως βασικ� ανθ��πινο δικαίωμα που π�οστατε�εται τ�σο απ� το Σ�νταγμα �σο και απ� την ΕΣΔΑ και στην υποχ�έωση του κ�άτους, με βάση τη νομολογία του ΕΔΔΑ, να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτ�α για να π�οστατε�ει τη ζωή εκείνων που β�ίσκονται στη δικαιοδοσία του.  Δεν π�οέβη, �μως, σε οποιαδήποτε πε�αιτέ�ω ανάλυση και ειδικ�τε�α δεν έδωσε τους λ�γους για τους οποίους, κατά την εισήγηση του, ε��ισκαν εφα�μογή οι π�οϋποθέσεις του Ά�θ�ου 2.  Το δικαστή�ιο, εν πάση πε�ιπτ�σει, στο τέλος δεν απέδωσε ευθ�νη με αναφο�ά στο Ά�θ�ο 2, στην απ�φαση του η οποία σκοπ� είχε, ακ�ιβ�ς, �πως �ητά δηλ�θηκε και �πως επιβεβαι�θηκε στην Γενικ�ς Εισαγγελέας της Δημοκ�ατίας ν. Λιασή κ.α., Πολ. �φ. Α�. 32/18 και 33/18, 24.7.2018.

Β 

Σημει�νουμε μάλιστα �τι το δικαστή�ιο εσφαλμένα απέδωσε ευθ�νη και στους εναγ�μενους 3 και 4 με βάση την τ�ιτενέ�γεια.  �πως αναφέ�εται στο σ�γγ�αμμα Π.Δ. Δαγτ�γλου, Συνταγματικ� Δίκαιο, Ατομικά Δικαι�ματα, Τέτα�τη Ενημε�ωμένη �κδοση 2012, πα�. 328, σελ. 204:

Β 

«Το δικαίωμα ζωής δεν αναπτ�σσει τ�ιτενέ�γεια.  Η επίκληση και η εφα�μογή του απ� ιδι�τη έναντι ιδι�τη δεν είναι ο�θή, αλλά ο�τε αναγκαία· α�κεί η επίκληση και εφα�μογή των καν�νων του ποινικο� και ιδιωτικο� δικαίου. …»

Β 

Είναι η Δημοκ�ατία – οι α�χές της οποίας υποχ�εο�νται κατά το Ά�θ�ο 35 του Συντάγματος να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφα�μογή των ανθ�ωπίνων δικαιωμάτων – που οφείλει να π�οβαίνει στη λή�η �λων των αναγκαίων νομοθετικ�ν και διοικητικ�ν μέτ�ων για την π�οστασία του δικαι�ματος της ζωής απ� ιδιωτικές π�οσβολές. Η αναγν��ιση της τ�ιτενέ�γειας στην υπ�θεση Γιάλλου�ος ν. �ικολάου (2001) 1 ΑΑΔ 558, στην οποία αναφέ�θηκε ο ευπαίδευτος δικηγ��ος των εφεσιβλήτων, αφο�ο�σε σε διαφο�ετική πε�ίπτωση.

Β 

Π�οϋποτίθεται, βεβαίως, συνάφεια του θανάτου με τον κίνδυνο, π�οϋπ�θεση που εν πάση πε�ιπτ�σει, εν π�οκειμένω, δεν έχει στοιχειοθετηθεί, για τους λ�γους στους οποίους θα αναφε�θο�με κατωτέ�ω.

Β 

12.    Η αιτι�δης συνάφεια (causation).

Β 

�υδείς νοήμων άνθ�ωπος μπο�εί να έχει οποιαδήποτε αμφιβολία για την αξία του πε�ιβάλλοντος και την ανάγκη  π�οστασίας του, ιδιαίτε�α απ� τη ��πανση της ατμ�σφαι�ας απ� τις βιομηχανίες. Η π�οστασία αυτή μπο�εί να λάβει έναντι του κ�άτους και τη μο�φή π�οστασίας θεμελιωδ�ν ανθ�ωπίνων δικαιωμάτων �πως είναι οι πε�ιπτ�σεις των Ά�θ�ων 2 και 8 της ΕΣΔΑ.

Το Αν�τατο Δικαστή�ιο έχει π�ο πολλο� αναγνω�ίσει το αυτον�ητο �τι «το φυσικ� πε�ιβάλλον είναι ά��ηκτα συνυφασμένο με το δικαίωμα στη ζωή» (Δημοκ�ατία v. �οιν�τητα Πυ�γ�ν (1996) 3 Α.Α.Δ. 503). Πολ� π��σφατα, με αφο�μή την ποινική πτυχή του π�οβλήματος, διακή�υξε �τι «η αυστη�ή τιμω�ία και η αυστη�ή αντιμετ�πιση εγκλημάτων που καταστ�έφουν ή επιβα��νουν το φυσικ� πε�ιβάλλον αποτελεί ��ιστο καθήκον των δικαστη�ίων» (Χ�υσ�στομος Ιωακείμ v. Δημοκ�ατίας, Ποιν. Εφ. Α�. 144/2021, ημε�. 26.7.2022, ECLI:CY:AD:2022:B333).

Β 

          �μως, �σο σπουδαία και αν είναι η αξία που καλείται η δικαιοσ�νη να π�οστατε�σει, �σο απα�άδεκτη ή και σε ανθ��πινο επίπεδο εξο�γιστική μπο�εί να είναι μια πα�άβαση την οποία καλείται η δικαιοσ�νη να τιμω�ήσει, η πα�άβαση του καθήκοντος ή η πα�αβίαση του δικαι�ματος δεν επα�κεί για να αποδοθεί δικαστική θε�απεία. �νας ενάγων δεν α�κεί να αποδείξει πα�άβαση καθήκοντος ή δικαι�ματος, αλλά θα π�έπει πε�αιτέ�ω να αποδείξει �τι η πα�άβαση αυτή έχει π�οκαλέσει, ή �τι έχει συμβάλει ουσιαστικά στην π��κληση της βλάβης ή της ζημίας που υπέστη («must prove not only negligence or breach of duty but also that such fault caused or materially contributed to his injury,» Wardlaw v. Bonnington Castings Ltd [1956] SC (HL) 26 at 31).  Στην αγγλική νομολογία συνήθως γίνεται αναφο�ά στο «but for test» το οποίο υποδηλ�νει �τι εάν η ζημία δεν θα συνέβαινε χω�ίς τη συγκεκ�ιμένη πα�άβαση, τ�τε αυτή η πα�άβαση συνιστά την αιτία της ζημίας.  �πως, �μως, θα δο�με κατωτέ�ω αναγνω�ίζεται κατ’  εξαί�εση και ευνο�κ�τε�ο κ�ιτή�ιο για τον ενάγοντα. 

Β 

          Η έννοια της αιτι�δους συνάφειας, δεν είναι εφε��ημα του κοινοδικαίου, αλλά απ���οια της κοινής λογικής. Διέπει λ.χ. την καταβολή δίκαιης αποζημίωσης (ικανοποίησης) απ� το Ευ�ωπα�κ� Δικαστή�ιο για τα Δικαι�ματα του Ανθ��που σε πε�ίπτωση που διαπιστ�νεται πα�άβαση θεμελι�δους ανθ�ωπίνου δικαι�ματος.  Πα�απέμπουμε για συνοπτικο�ς σκοπο�ς στον Π�ακτικ� �δηγ� που συντάχθηκε απ� τον Π��εδ�ο του ΕΔΔΑ, σ�μφωνα με το Ά�θ�ο 32 του �ανονισμο� της 28 �α�τίου 2007 (Αιτήματα Δίκαιης Ικανοποίησης) (βλ. επίσης το αγγλικ� κείμενο �πως έχει τ�οποποιηθεί στις 3.6.2022).

Β 

        Εν π�οκειμένω, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο, �πως ο�θά εισηγήθηκε η ευπαίδευτη δικηγ��ος των εναγομένων 3 και 4, δεν εξέτασε και δεν π�οέβη σε ε��ημα για αιτι�δη συνάφεια μεταξ� της έκθεσης στο ΔΧ� και των κ�ουσμάτων κα�κίνου.  Απλ�ς χ�ησιμοποίησε την φ�άση «συνδέονται επιδημιολογικά», χω�ίς καμιά εξέταση του θέματος απ� νομικής πλευ�άς.

Β 

        Συγκεκ�ιμένα ανέφε�ε τα ακ�λουθα:

«Το σ�μπλεγμα κα�κίνου που εμφανίστηκε στην πε�ιοχή, συνδέεται επιδημιολογικά σ�μφωνα με τα ευ�ήματα του Δικαστη�ίου, με την για πολλά χ��νια ανεξέλεγκτη εκπομπή διχλω�ομεθανίου απ� το ε�γοστάσιο της Astrasol.»

Β Β Β Β Β Β Β 

         Το π��βλημα δεν αφο�ά στην φ�αστική διατ�πωση. Η στοιχειοθέτηση αιτι�δους συνάφειας είναι καί�ιας σημασίας σε τέτοιας φ�σεως αγωγές.

Β 

        Η ευπαίδευτη δικηγ��ος των εναγομένων 3 και 4 εισηγήθηκε ειδικ�τε�α �τι «δεν αποδείχθηκε εν�πιον του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου η απαιτο�μενη εκ του ν�μου αιτι�δης συνάφεια μεταξ� της συγκεκ�ιμένης ζημιάς που έπαθε έκαστος ενάγοντας σε σχέση με τη διαπίστωση του δικαστη�ίου.  Είναι ένα θέμα, �πως πολ� καλά γνω�ίζετε, η διαπίστωση της αδικοπ�αξίας, και είναι άλλο θέμα, πολ� σημαντικ�, η διασ�νδεση της ζημιάς που έπαθε ένας ενάγοντας με τη διαπιστωθείσα αδικοπ�αξία ως π�ος το αν τα δ�ο αλληλοσυνδέονται και υπά�χει αλληλουχία.  Είναι η άπο�η μας �τι δεν υπή�ξε τέτοια μα�τυ�ία η οποία να επιτ�έπει το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο να καταλήξει σε συμπε�άσματα.»

Β 

          Σε πε�ιπτ�σεις �πως η πα�ο�σα, �που ζητο�μενο είναι η στοιχειοθέτηση της αιτι�δους σχέσης μεταξ� π��κλησης μιας ν�σου και της έκθεσης σε κάποια χημική ουσία, το ζήτημα εξετάζεται σε δ�ο στάδια: 

Β 

(α)     Γενική αιτι�δης συνάφεια.

Β 

�ατά π��τον, θα π�έπει να αποδειχθεί, επί του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, �τι η έκθεση σε τέτοια ουσία θα ήταν δυνατ�ν, γενικά, να π�οκαλέσει τέτοιας μο�φής βλάβη. Π�ος το�το χ�ήσιμη είναι η επιδημιολογική και η στατιστική μα�τυ�ία.

Β 

Β 

Β 

Β 

Β 

(β)     Ειδική αιτι�δης συνάφεια.

Β 

Εάν αυτή η γενική αιτι�δης συνάφεια αποδειχθεί, τ�τε θα π�έπει πε�αιτέ�ω, κατά καν�να επί του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, να αποδειχθεί �τι στη συγκεκ�ιμένη πε�ίπτωση η ν�σος π�οκλήθηκε �ντως απ� την συγκεκ�ιμένη ουσία (Kay’s Tutor v. Ayrshire and Arran Health Board [1987] 2 All ER 417 HL, βλ. επίσης Reay v. British Nuclear Fuel Plc [1995] Med L.R. 1 και Sienkiewicz v. Greif [2011] UKSC 10, [2011] Α.C. 229)

Β 

Αυτ� το δε�τε�ο στάδιο πα�ουσιάζει τη μεγαλ�τε�η δυσκολία για τους ενάγοντες, εφ�σον σε κάποιες υποθέσεις εκείνο που ένας ενάγοντας μπο�εί μ�νο να αποδείξει είναι η στατιστική διασ�νδεση μεταξ� μιας συγκεκ�ιμένης κατάστασης με την π��κληση βλάβης σε άτομα που εκτίθενται σε τέτοια κατάσταση (Clerk & Lindsell on Torts, 23th ed., [2-29]). 

Β 

13.    � ��λος της επιδημιολογικής και στατιστικής μα�τυ�ίας    στα πλαίσια της στοιχειοθέτησης αιτι�δους συνάφειας.

Β 

Εν� η επιδημιολογική και στατιστική μα�τυ�ία μπο�εί ασφαλ�ς να είναι υποβοηθητική, η νομολογία έχει σαφ�ς υποδείξει �τι το τελικ� ε��τημα, δηλαδή οι επιπτ�σεις επί του συγκεκ�ιμένου π�οσ�που υπ� τις συγκεκ�ιμένες πε�ιστάσεις, δεν μπο�εί να κ�ιθεί επί τη βάσει τέτοιας φ�σεως μα�τυ�ίας και μ�νο. 

Β 

Στην υπ�θεση Hotson v. East Berkshire AHA [1987] A.C. 759, 769, αναφέ�θηκαν τα εξής απ� τον Croom-Johnson, LJ:

Β 

«Το be a figure in a statistic does not by itself give […] a cause of action. »

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

«Το να είναι κάποιος ένας α�ιθμ�ς σε μία στατιστική, αυτ� καθαυτ� δεν δημιου�γεί […] αγ�γιμο δικαίωμα.»

Β 

Η στατιστική μα�τυ�ία μπο�εί να συνεκτιμηθεί και να αποτελέσει μέ�ος του συν�λου της μα�τυ�ίας.

Β 

�πως λέχθηκε χα�ακτη�ιστικά στην Wardlaw v. Farrar [2003] EWCA Civ 1719:

Β 

«…While judges are of course entitled to place such weight on statistical evidence as is appropriate, they must not blind themselves to the effect of other evidence which might put a particular patient in a particular category, regardless of the general probabilities.»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«… Πα��λο �τι οι δικαστές μπο�ο�ν φυσικά να δ�σουν τέτοια βα��τητα σε στατιστική μα�τυ�ία ως α�μ�ζει, δεν π�έπει �μως να κλείσουν τα μάτια στην επίδ�αση άλλης μα�τυ�ίας η οποία μπο�εί να θέσει ένα συγκεκ�ιμένο ασθενή σε μία συγκεκ�ιμένη κατηγο�ία, ανεξα�τήτως των γενικ�ν πιθανοτήτων.»

Β 

Στο ζήτημα της επιδημιολογικής και στατιστικής μα�τυ�ίας αναφέ�θηκε ιδιαίτε�α το Αν�τατο Δικαστή�ιο της Αγγλίας στην υπ�θεση Sienkiewicz (ανωτέ�ω) �που, εν� δεν αμφισβητήθηκε η αξία τέτοιας μα�τυ�ίας, εκφ�άστηκαν, υπ� τη μο�φή μεν obiter, πλην ισχυ��ν πα�ατη�ήσεων, σαφείς επιφυλάξεις αναφο�ικά με την χ�ήση επιδημιολογικ�ν δεδομένων, ως καθο�ιστική απ� μ�νη της μα�τυ�ία, π�ος απ�δειξη της απαιτο�μενης αιτι�δους συνάφειας.   

Β 

Πα�αθέτουμε χα�ακτη�ιστικά αποσπάσματα:

Β 

O Lord Rodger ανέφε�ε τα εξής, πα�αθέτοντας ένα ιδιαίτε�α χα�ακτη�ιστικ� απ�σπασμα απ� τον Phipson on Evidence, το οποίο και υπογ�αμμίζουμε:

Β 

«…quoting Phipson on Evidence, 17th ed (2010), para 34–27, that, unless a special rule applies, 'Where there is epidemiological evidence of association, the court should not proceed to find a causal relationship without further, non-statistical evidence.' In other words, since, by its very nature, the statistical evidence does not deal with the individual case, something more will be required before the court will be able to reach a conclusion, on the balance of probability, as to what happened in that case.»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

« … επικαλο�μαι τον Phipson on Evidence, 17^η έκδοση (2010), πα�άγ�αφος 34-27, �τι, εκτ�ς εάν τυγχάνει εφα�μογής ένας ειδικ�ς καν�νας,  �Εκεί �που υπά�χει επιδημιολογική μα�τυ�ία συσχετισμο�, το δικαστή�ιο δεν δ�ναται να π�οχω�ήσει σε ε��ημα αιτι�δους σχέσης χω�ίς την �πα�ξη πε�αιτέ�ω μα�τυ�ίας μη-στατιστικής φ�σεως.’ �ε άλλα λ�για καθ�ς, εκ της ίδιας της φ�σης της, η στατιστική μα�τυ�ία δεν καταπιάνεται με τη συγκεκ�ιμένη υπ�θεση, χ�ειάζεται κάτι πε�αιτέ�ω π�ιν το δικαστή�ιο να είναι σε θέση να συμπε�άνει, επί του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, τί ακ�ιβ�ς συνέβη στη συγκεκ�ιμένη υπ�θεση.»

Β 

O Lord Mance ανέφε�ε τα εξής:

«… epidemiological evidence used with proper caution, can be admissible and relevant in conjunction with specific evidence related to the individual circumstances and parties is, however, common ground and clearly right. What significance a court may attach to it must depend on the nature of the epidemiological evidence, and of the particular factual issues before the court … Whether and if so when epidemiological evidence can by itself prove a case is a question best considered not in the abstract but in a particular case, when and if that question arises. If it can, then, I would hope and expect that this would only occur in the rarest of cases.»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

« … η επιδημιολογική μα�τυ�ία η οποία θα τ�χει χ�ήσης με κατάλληλη π�οσοχή, δ�ναται να είναι αποδεκτή αλλά και σχετική σε συνδυασμ� με συγκεκ�ιμένη μα�τυ�ία η οποία σχετίζεται με τις πε�ιστάσεις έκαστης υπ�θεσης καθ�ς και τους διαδίκους, είναι, εντο�τοις, κοιν� έδαφος και σαφ�ς ο�θή π�οσέγγιση. Η σημασία που το δικαστή�ιο δ�ναται να δ�σει σε αυτή εξα�τάται απ� τη φ�ση της επιδημιολογικής μα�τυ�ίας καθ�ς και απ� τα συγκεκ�ιμένα γεγον�τα που τέθηκαν εν�πιον του δικαστη�ίου … �ατά π�σο και σε πε�ίπτωση καταφατικής απάντησης, π�τε η επιδημιολογική μα�τυ�ία είναι ικανή απ� μ�νη της να αποδείξει μία υπ�θεση είναι ένα ε��τημα που μπο�εί να απαντηθεί καλ�τε�α στα πλαίσια μίας συγκεκ�ιμένης υπ�θεσης και �χι αφη�ημένα, �ταν και εφ�σον ένα τέτοιο ε��τημα εγε�θεί. Εάν δ�ναται, τ�τε, ελπίζω και αναμένω �τι αυτ� θα π�οκ��ει μ�νο σε πολ� σπάνιες πε�ιπτ�σεις.»

Β 

� Lord Dyson ανέφε�ε τα ακ�λουθα:

Β«I do not find it necessary to decide whether there are any circumstances in which, as a matter of English law, causation can be proved on the basis of epidemiological evidence alone. I am unaware of any English authority in which the question whether causation can be proved in a straightforward personal injury case on the basis of epidemiological evidence alone has been the subject of decision. Toxic torts, such as mesothelioma, give rise to particular causation problems. That is why special rules sometimes have been devised so as to avoid injustice. Such problems are not inherent in straightforward personal injury cases where it must be rare for a claimant to rely exclusively on epidemiological evidence to prove his or her claim. The claimant will almost always also be able to point to some specific evidence relating to the particular circumstances of the case. I note that in [Rapid Transit] it was held on the facts of that case that statistical likelihood alone was insufficient to support a finding that the bus that injured the plaintiff was the defendant's.Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Δεν το θεω�� αναγκαίο να αποφασίσω κατά π�σο υπά�χουν πε�ιπτ�σεις στις οποίες, ως θέμα Αγγλικο� δικαίου, η αιτι�δης συνάφεια μπο�εί να αποδειχθεί στη βάση επιδημιολογικής μα�τυ�ίας και μ�νο. Δεν γνω�ίζω οποιαδήποτε Αγγλική αυθεντία στην οποία αποτέλεσε θέμα απ�φασης το ε��τημα κατά π�σο η αιτι�δης συνάφεια, σε μία ξεκάθα�η υπ�θεση σωματικής βλάβης, δ�ναται να αποδειχθεί αποκλειστικά στη βάση επιδημιολογικής μα�τυ�ίας. Αστικά αδικήματα τα οποία σχετίζονται με την τοξικ�τητα, �πως το μεσοθηλίωμα, εγεί�ουν ιδιαίτε�α π�οβλήματα αναφο�ικά με την αιτι�δη συνάφεια. Αυτ�ς είναι και ο λ�γος που με�ικές φο�ές έχουν επινοηθεί ειδικοί καν�νες π�ος αποφυγή αδικίας. Τέτοια π�οβλήματα δεν υπά�χουν σε ξεκάθα�ες υποθέσεις σωματικής βλάβης �που είναι σπάνιο ένας ενάγοντα να στη�ίζεται αποκλειστικά σε επιδημιολογική μα�τυ�ία για να αποδείξει την απαίτησή του. � ενάγοντας είναι σχεδ�ν πάντοτε σε θέση να υποδείξει και συγκεκ�ιμένη μα�τυ�ία που σχετίζεται με τα πε�ιστατικά της υπ�θεσής του. Σημει�νω �τι στη [Rapid Transit] αποφασίστηκε στα γεγον�τα της υπ�θεσης �τι η στατιστική πιθαν�τητα απ� μ�νη της δεν επα�κο�σε για να υποστη�ίξει ε��ημα �τι το λεωφο�είο που τ�αυμάτισε τον ενάγοντα ήταν αυτ� του εναγομένου.»

�να χα�ακτη�ιστικ� πα�άδειγμα του ��λου της επιδημιολογικής και στατιστικής μα�τυ�ίας δίδει η υπ�θεση Τhe Claimants appearing on the Register of the Corby Group Litigation v. Corby District Council [2009] EWHC 1944, η οποία πα�ουσιάζει ομοι�τητες με την υπ� κ�ίση υπ�θεση.  Αφο�ο�σε σε ομαδικές αγωγές σε σχέση με την γέννηση παιδι�ν με πα�αμο�φ�σεις στα άνω και κάτω άκ�α ως, κατ’ ισχυ�ισμ�ν,  αποτέλεσμα εισπνοής και έκθεσης των εγκ�ων μητέ�ων σε επιβλαβείς ουσίες και σε μ�λυνση της ατμ�σφαι�ας και του πε�ιβάλλοντος απ� έ�γα που διεξήγαγε η τοπική α�χή. �ι αγωγές είχαν ως βάση την αμέλεια, την πα�άβαση θεσμίων καθηκ�ντων και τη δημ�σια οχλη�ία.

Β 

Σημει�νουμε δε, �τι δεν επ��κειτο για την τελική απ�φαση, αλλά για ενδιάμεση απ�φαση με την οποία επιλ�θηκαν, π�ος πε�ιο�ισμ� των επιδίκων θεμάτων, διάφο�α π�οδικαστικά ε�ωτήματα, μεταξ� των οποίων η γενική αιτι�δης συνάφεια, με ζητο�μενο το κατά π�σον, �πως έθεσε ο δικαστής:

Β 

Β«704. The issues of the pleadings could be reduced in effect to one simple issue: where there any breaches of duty or any public nuisance which realistically may have caused the birth defects in question? Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«704. Τα επίδικα θέματα των δικογ�άφων μπο�ο�ν στην ουσία να πε�ιο�ιστο�ν σε ένα απλ� θέμα: υπή�ξε οποιαδήποτε πα�άβαση καθήκοντος ή οποιαδήποτε δημ�σια οχλη�ία η οποία �εαλιστικά μπο�ο�σε να π�οκαλέσει τα εν λ�γω εκ γενετής ελαττ�ματα;»

Β 

Ειδικ�τε�α σε σχέση με τη γενική αιτι�δη συνάφεια το ε��τημα που τέθηκε π�ος απάντηση ήταν το εξής:

Β 

Β«Question 28 of the Issues is:

�Whether the rate of upper and/or lower limb defects of the Claimants on the Register born between 1985 and 1999 was higher than that of the surrounding districts and constituted a statistically significant cluster of such defects for the location and in the relevant period?�»

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Το ε��τημα 28 των επίδικων θεμάτων είναι:

��ατά π�σο ο δείκτης για τα ελαττ�ματα των άνω και/ή κάτω άκ�ων των Εναγ�ντων στο �ητ��ο ατ�μων που γεννήθηκαν μεταξ� των ετ�ν 1985 και 1999 ήταν υ�ηλ�τε�ος απ� το δείκτη των γ��ω επα�χι�ν και συνιστο�σε ένα στατιστικά σημαντικ� σ�μπλεγμα τέτοιων ελαττωμάτων για την πε�ιοχή καθ�ς και για την σχετική πε�ίοδο;’»

Β 

Πα�ά το �τι επ��κειτο για το π��το στάδιο επίλυσης του ζητήματος, ήτοι το στάδιο της γενικής αιτι�δους συνάφειας, εκτ�ς απ� την επιδημιολογική μα�τυ�ία, π�οσφέ�θηκε τοξικολογική μα�τυ�ία αλλά και εξειδικευμένη ιατ�ική μα�τυ�ία (foetal medicine and neonatal evidence), ως επίσης ακο�στηκαν και άλλοι σχετικοί με την πε�ίπτωση εκείνη εμπει�ογν�μονες.  Επί του συν�λου της μα�τυ�ίας το δικαστή�ιο απάντησε θετικά στο π�οαναφε�θέν ε��τημα 28, καταλήγοντας στην πα�άγ�. 884 �τι είχε δημιου�γηθεί ένα σημαντικ� στατιστικά σ�μπλεγμα γενετικ�ν ελαττωμάτων (statistically significant cluster of birth defects) κατά την ουσι�δη πε�ίοδο, για το οποίο ήταν υπε�θυνο το συμβο�λιο στη βάση δημ�σιας οχλη�ίας, αμέλειας και πα�άβασης θεσμίων καθηκ�ντων, υπ� την επιφ�λαξη του τελικο� ευ�ήματος αναφο�ικά με το συγκεκ�ιμένο κάθε φο�ά ενάγοντα και τις συγκεκ�ιμένες πε�ιστάσεις:

Β 

«…CBC is liable in public nuisance, negligence and breach of statutory duty, obviously subject to it being established in later proceedings by individual Claimants that their particular conditions were actually caused by the defaults identified in this judgement. »

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

« … το CBC είναι υπε�θυνο για δημ�σια οχλη�ία, αμέλεια και για πα�άβαση θέσμιου καθήκοντος, νοουμένου φυσικά �τι αυτ� θα αποδειχθεί σε μεταγενέστε�ες διαδικασίες απ� τον κάθε Ενάγοντα ξεχω�ιστά, �τι δηλαδή, οι δικές τους συγκεκ�ιμένες καταστάσεις π�οκλήθηκαν απ� τις πα�αβάσεις που διαπιστ�θηκαν σε αυτή την απ�φαση.»

Β 

Στο ε��τημα �μως κατά π�σον θα μπο�ο�σε απ� τα  υπά�χοντα επιδημιολογικά δεδομένα να στοιχειοθετηθεί η απαιτο�μενη συνάφεια (Question 30) η απάντηση ήταν α�νητική.  Ειδικ�τε�α το ε��τημα αυτ� απαντήθηκε ως ακολο�θως [917]:

Β«The answer is no, not from the epidemiological data alone. There was however a statistically significant cluster in Corby which needs explanation other than chance. Β»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Η απάντηση είναι �χι, �χι μ�νο απ� τα επιδημιολογικά δεδομένα. Υπή�χε �μως ένα στατιστικά σημαντικ� σ�μπλεγμα στο Corby η οποία χ�ήζει εξήγησης εξαι�ουμένης της απλής σ�μπτωσης.»

Β 

14.    Η επιδημιολογική και στατιστική μα�τυ�ία στην πα�ο�σα υπ�θεση.

Β 

Είναι δεδομένη η εκπομπή του ΔΧ� στον ατμοσφαι�ικ� αέ�α απ� το Ε�γοστάσιο. Είναι επίσης δεδομένα τα �σα αναφέ�αμε για την κατάταξη του ΔΧ� ως δυνητικά κα�κινογ�νας ουσίας με την ένδειξη R40 (�ποπτη κα�κινογένεσης). Είναι δεδομένα τα κ�ο�σματα κα�κίνου στην υπ� εξέταση πε�ιοχή του ε�γοστασίου Astrasol. Σε κάποιες δε πε�ιπτ�σεις η έκθεση του δ�ος �ιχάλη Βωνιάτη, υγιεινολ�γου-επιδημιολ�γου (�Ε9) (τεκμή�ιο 54) αναφέ�εται σε άμεση εγγ�τητα[5] με το Ε�γοστάσιο πα�απέμποντας σε σχετική χα�τογ�άφηση.

Β 

Δεν π�οσφέ�θηκε, �μως, μα�τυ�ία αναφο�ικά με την ιατ�ική αιτιολογία (medical aetiology) σε σχέση με την κάθε πε�ίπτωση χω�ιστά. 

Β 

Συγκεκ�ιμένα η μα�τυ�ία που π�οσφέ�θηκε ήταν επιδημιολογικής και στατιστικής φ�σεως ως ακολο�θως:

Β 

�ι εφεσίβλητοι π��σφε�αν τη μα�τυ�ία του δ�ος �ωνσταντίνου �ακ�ή, αναπλη�ωτή καθηγητή Πε�ιβαλλοντικής Τεχνολογίας στο ΤΕΠΑ� (�Ε8) και του δ�ος �ιχάλη Βωνιάτη, υγιεινολ�γου-επιδημιολ�γου (�Ε9).  �ατέθεσαν σχετικές εκθέσεις ως τεκμή�ια 52 και 54 αντίστοιχα.  Αμφ�τε�οι δια της μα�τυ�ίας τους επεχεί�ησαν να καταδείξουν την αιτι�δη διασ�νδεση της εκπομπής ΔΧ� με την π��κληση κα�κίνου διαφ��ων τ�πων.

Β 

          �ι εφεσείοντες κάλεσαν ως εμπει�ογν�μονα τους για να αμφισβητήσει τις θέσεις και τη μεθοδολογία �ακ�ή-Βωνιάτη τον Δημήτ�η Πα�ασκευή, πτυχιο�χο του Τμήματος Φυσικής του Α�ιστοτέλειου Πανεπιστημίου με μετεκπαίδευση στη μο�ιακή βιολογία και διδακτο�ική διατ�ιβή στο αντικείμενο της επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθην�ν.  Είναι επίκου�ος καθηγητής στην επιδημιολογία και π�οληπτική ιατ�ική στην ιατ�ική σχολή του Πανεπιστημίου Αθην�ν.  Σκοπ�ς της μα�τυ�ίας του ήταν να υποδειχθο�ν οι, κατά την άπο�η του, ατέλειες στις εκθέσεις και μεθοδολογία των Βωνιάτη/�ακ�ή.

Β 

          To π�ωτ�δικο δικαστή�ιο αποδεχ�μενο τη μα�τυ�ία Βωνιάτη-�ακ�ή, χω�ίς αναφο�ά στον νομικ� ��ο «αιτι�δης συνάφεια» (causation), δέχθηκε, ως άνω, �τι υπή�ξε «επιδημιολογική διασ�νδεση των κ�ουσμάτων κα�κίνου με την εκπομπή Δ�Χ».  �ι Astrasol/Λιασής έθεσαν με την έφεση ζήτημα �τι δεν στοιχειοθετήθηκε αιτι�δης συνάφεια.

Β 

Η μα�τυ�ία Βωνιάτη πα�ουσιάστηκε υπ� τη μο�φή επιδημιολογικής μελέτης.  Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε, αναφέ�ει, ήταν μια αναδ�ομική συγκ�ιτική πληθυσμιακή μελέτη που πε�ιλάμβανε την ομάδα ασθεν�ν με διάφο�ες μο�φές κα�κίνου σε ακτίνα 500μ. απ� το Ε�γοστάσιο («Πε�ιοχή Astrasol») και στατιστικά στοιχεία για τους ασθενείς με κα�κίνο που δηλ�θηκαν στο α�χείο κα�κίνου του Υπου�γείου Υγείας στις κοιν�τητες Λατσι�ν, Αγλαντζιάς, Αγίου Δομετίου και στην επα�χία Λευκωσίας κατά τα έτη 1998 – 2008.

Β 

Στην έκθεση του ο δ� Βωνιάτης καταγ�άφει �τι εν� γ��ω απ� το ε�γοστάσιο Astrasol καταγ�άφηκαν, απ� το 1985 μέχ�ι το 2011, 82 πε�ιστατικά διαφο�ετικ�ν κα�κίνων, πε�ιέλαβαν στη στατιστική μελέτη και ανάλυση τους μ�νο τα 40, τα οποία πλη�ο�σαν τα κ�ιτή�ια της συγκ�ιτικής χ�ονικής πε�ι�δου (1998 - 2008) και τα πληθυσμιακά κ�ιτή�ια που έθεσαν. Το 15% των καταγ�αφέντων κ�ουσμάτων κα�κίνου (α�ιθμ�ς 6) στην υπ� εξέταση πε�ίοδο (1998-2008) ήταν ε�γαζ�μενοι στο Ε�γοστάσιο (2 πε�ιστατικά λευχαιμίας, 1 πε�ιστατικ� λεμφ�ματος, 1 πε�ιστατικ� κα�κίνου του εγκεφάλου, 1 πε�ιστατικ� κα�κίνου του παγκ�έατος, 1 πε�ιστατικ� κα�κίνου του πνε�μονα).

Β 

Β 

Επιπ��σθετα ο δ� Βωνιάτης ετοίμασε επιμέ�ους πίνακες για τις διάφο�ες μο�φές κα�κίνου που πα�ουσιάστηκαν στην Πε�ιοχή Astrasol, οι οποίοι και καταδεικν�ουν τον βαθμ�  γειτνίασης με το Ε�γοστάσιο. Η χα�τογ�άφηση �λων των ειδ�ν των κα�κίνων στην Πε�ιοχή Astrasol καταδεικν�ει �τι οι πλείστοι (το 70%) β�ίσκονταν γεωγ�αφικά σε μεγάλη εγγ�τητα με το Ε�γοστάσιο Astrasol. Επίσης χα�ακτη�ίζεται ως σημαντικ� ε��ημα το γεγον�ς �τι το 15% των καταγ�αφέντων κ�ουσμάτων ήταν ε�γαζ�μενοι στο Ε�γοστάσιο. 

Β 

Αναφέ�εται στα συμπε�άσματα του ο δ� Βωνιάτης �τι σε α�ιθμ� επιδημιολογικ�ν μελετ�ν η επαγγελματική έκθεση στο ΔΧ� συνδέεται με την εμφάνιση ο�ισμένων τ�πων κα�κίνου �πως εγκεφάλου και νευ�ικο� συστήματος, λευχαιμίας, κα�κίνου του παγκ�έατος, λεμφωμάτων, κα�κίνου του μαστο�, των πνευμ�νων και του ήπατος. �εγάλες πληθυσμιακές μελέτες για λεμφ�ματα στην Ευ��πη και Ηνωμένες Πολιτείες πα�ατή�ησαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης λεμφ�ματος. �ικ�ές σχετικά μελέτες έδειξαν αυξημένο κίνδυνο για πιο σπάνιες μο�φές κα�κίνου, �πως του εγκεφάλου και του αιμοποιητικο� συστήματος.

Β 

Τα συγκ�ιτικά στατιστικά δεδομένα δεν στοιχειοθετο�ν στατιστικά σημαντική α�ξηση στην Πε�ιοχή Astrasol σε σ�γκ�ιση με άλλες πε�ιοχές της Λευκωσίας και την υπ�λοιπη ��π�ο. Εξαί�εση αποτελεί ο κα�κίνος του εγκεφάλου. Σε δ�ο μάλιστα πε�ιπτ�σεις ο μέσος ��ος ήταν σε πιο χαμηλά επίπεδα απ� τις συγκ�ιν�μενες πε�ιοχές.  

Β 

Σε σχέση με τον κα�κίνο του εγκεφάλου στον οποίο αφο�ά μ�νο η αγωγή 4730/10, ο ετήσιος νέος μέσος ��ος 1998 - 2008 ανά 100.000 πληθυσμο� ήταν 41, εν� της Επα�χίας Λευκωσίας 6, της Αγλαντζιάς 5, του Αγίου Δομετίου 8, των Λατσι�ν 8 και της ��π�ου γενικά 6. Επίσης, πέ�αν της σημαντικά στατιστικής α�ξησης, η χα�τογ�άφηση κατέδειξε άμεση εγγ�τητα με το Ε�γοστάσιο στις πλείστες πε�ιπτ�σεις (στο χά�τη σημει�νονται 11 πε�ιστατικά απ� τα οποία τα 7 σημει�νονται γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο) εν� 1 πε�ιστατικ� σημει�νεται μέσα στο Ε�γοστάσιο. Π�οφαν�ς π��κειται για το καταγ�αφέν ως κ�ο�σμα σε ε�γαζ�μενο στο Ε�γοστάσιο.

Β 

Για να δ�σουμε πλη�έστε�η εικ�να πα�αθέτουμε τον ετήσιο μέσο ��ο για την πε�ίοδο αυτή (αν και στην έκθεση Βωνιάτη πα�ατίθεται ξεχω�ιστά ο μέσος ��ος για �λα τα χ��νια της πε�ι�δου) και τα τελικά συμπε�άσματα Βωνιάτη για κάθε πε�ίπτωση κα�κίνου:

Β 

�α�κίνος μαστο�. 

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998 - 2008 σημει�νονται 15 κ�ο�σματα κα�κίνου του μαστο�.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως (πε�ιο�ιζ�μαστε στην πα�άθεση του μέσου ετήσιου ��ου):

Β 

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  50,3	Β  53,7	Β  58	Β  66,4	Β  47,9	Β  59,7 Β

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

«Η στατιστική ανάλυση για τα κ�ο�σματα κα�κίνου μαστο� δεν έδειξε α�ξηση που να είναι στατιστικά σημαντική (p=0.670233217046).  Απ� την άλλη, β�ίσκουμε αυξημένα κ�ο�σματα κα�κίνου του μαστο� στην πε�ιοχή Astrasol (59,7/ 100.000) σε σ�γκ�ιση με �λα τα Λατσιά που β�ίσκονται σε πιο χαμηλά επίπεδα (47,9/100.000) σε σ�γκ�ιση με �λες τις υπ� εξέταση πε�ιοχές.»

Λεμφ�ματα.

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998-2008 σημει�νονται 4 κ�ο�σματα.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  15,5	Β  15,4	Β  9,2	Β  23	Β  14,3	Β  15,7 Β

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

Β 

«Δεν έγινε στατιστική ανάλυση επειδή η α�ξηση των κ�ουσμάτων λεμφ�ματος στην πε�ιοχή Astrasol ήταν πε�ιθω�ιακή.  Η χα�τογ�άφηση �μως των λεμφωμάτων κατέδειξε άμεση εγγ�τητα με το Ε�γοστάσιο Astrasol.»

Β 

Β 

Λευχαιμία.

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998-2008 σημει�νονται 5 κ�ο�σματα.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  11,1	Β  11,7	Β  13,9	Β  15	Β  10,9	Β  11,1 Β

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

Β 

«Εν π�οκειμένω δεν αναγ�άφεται οτιδήποτε σε σχέση με στατιστική ανάλυση π�οφαν�ς δι�τι τα στατιστικά δεδομένα υποδηλ�νουν �τι ο ετήσιος μέσος ��ος στην πε�ιοχή Astrasol ταυτίζεται με τον ετήσιο μέσο ��ο παγκ�π�ια εν� είναι πιο χαμηλ�ς απ� την επα�χία Λευκωσίας, την Αγλαντζιά και τον Άγιο Δομέτιο.  �τι αναφέ�εται είναι �τι «η χα�τογ�άφηση των κ�ουσμάτων λευχαιμίας κατέδειξε άμεση εγγ�τητα των κ�ουσμάτων λευχαιμίας με το Ε�γοστάσιο Astrasol».

Β 

Β 

�α�κίνος εγκεφάλου και κεντ�ικο� νευ�ικο� συστήματος.

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998-2008 σημει�νονται 11 κ�ο�σματα.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  6	Β  6	Β  5	Β  8	Β  8	Β  41 Β

Β 

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

«Στατιστική ανάλυση (Ο‡² – test) των ΞΊΟ�ουσμάτων ΞΊΞ±Ο�ΞΊΞ―Ξ½ΞΏΟ… του εγκεφάλου ΞΊΞ±ΞΉ του Ξ½ΞµΟ…Ο�ΞΉΞΊΞΏΟ� συστήματος επιβεβαίωσε την πολΟ� σημαντική στατιστικά Ξ±Ο�ξηση των ΞΊΟ�ουσμάτων στην πεΟ�ιοχή του ΞµΟ�γοστασίου Astrasol ΞΌΞµ τιμή p=0,00000000000082.Β  Ξ Ξ­Ο�Ξ±Ξ½ της στατιστικά σημαντικής Ξ±Ο�ξησης των ΞΊΟ�ουσμάτων ΞΊΞ±Ο�ΞΊΞ―Ξ½ΞΏΟ… του εγκεφάλου στην πεΟ�ιοχή της Astrasol Ξ· χαΟ�τογΟ�άφηση κατέδειξε άμεση ΞµΞ³Ξ³Ο�τητα ΞΌΞµ το Ξ•Ο�γοστάσιο Astrasol στις πλείστες πεΟ�ιπτΟ�σεις.» 

Β 

Β 

Β 

�α�κίνος πνευμ�νων.

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998-2008 σημει�νονται 9 κ�ο�σματα.

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  23,7	Β  23,8	Β  27	Β  38,6	Β  20,1	Β  26,4 Β

Β 

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

«Η α�ξηση κ�ουσμάτων κα�κίνου των πνευμ�νων στην υπ� εξέταση πε�ιοχή και χ�ονική πε�ίοδο (1998 – 2008) ήταν πε�ιθω�ιακή και γι΄ αυτ� δεν έγινε στατιστική ανάλυση.»

Β 

Β 

Β 

�α�κίνος παγκ�έατος.

Β 

�ατά την επίδικη πε�ίοδο 1998-2008 σημει�νονται 2 κ�ο�σματα.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Β 

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  6	Β  6	Β  8	Β  9,5	Β  8,5	Β  11 Β

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

Β 

«Πα��λη την αυξημένη επίπτωση κα�κίνου του παγκ�έατος στην πε�ιοχή του ε�γοστασίου Astrasol η στατιστική ανάλυση έδειξε πως αυτή δεν ήταν στατιστικά σημαντική (p=0,678).  Η γεωγ�αφική �μως κατανομή τους δείχνει άμεση εγγ�τητα με το Ε�γοστάσιο Astrasol και συμφωνεί με άλλες πα��μοιες μελέτες.» 

Β 

Β 

�α�κίνος παχέος εντέ�ου.

Β 

Δεν έχουμε εντοπίσει την καταγ�αφή του α�ιθμο� κ�ουσμάτων.  

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Β 

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  33	Β  31	Β  34	Β  52	Β  26	Β  9,5 Β

Β 

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

Β 

«Τα κ�ο�σματα κα�κίνου του παχέος εντέ�ου ήταν εμφαν�ς μειωμένα (το 1/3 των αναμενομένων) στην υπ� εξέταση πε�ιοχή και την υπ� εξέταση χ�ονική πε�ίοδο.  Δεν ενδείκνυτο οποιαδήποτε στατιστική μελέτη.»

Β 

Β 

�α�κίνος π�οστάτη.

Β 

Δεν έχουμε εντοπίσει την καταγ�αφή του α�ιθμο� κ�ουσμάτων.

Β 

� ετήσιος μέσος ��ος νέων πε�ιστατικ�ν ανά 100.000 πληθυσμο� κατά την υπ� εξέταση πε�ίοδο 1998 – 2008, είχε συγκ�ιτικά ως ακολο�θως:

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  38,5	Β  40	Β  41	Β  49	Β  32,5	Β  24 Β

�ε αυτά τα δεδομένα η έκθεση Βωνιάτη καταλήγει ως ακολο�θως:

Β 

«Τα κ�ο�σματα του κα�κίνου του π�οστάτη ήταν επίσης εμφαν�ς μειωμένα πε�ίπου 40% των αναμενομένων και αυτ� μπο�εί να εξηγείται απ� την ηλικιακή κατανομή του πληθυσμο� γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο Astrasol.  Στην υπ� εξέταση πε�ιοχή και την υπ� εξέταση χ�ονική πε�ίοδο, �πως και στα Λατσιά.  Δεν ενδείκνυτο οποιαδήποτε στατιστική μελέτη.»

Β 

Άλλοι κα�κίνοι.

Β 

�ι ακ�λουθοι κα�κίνοι δεν αξιολογήθηκαν γιατί ήταν αδιευκ�ίνιστοι ή γιατί ήταν πολ� μικ��ς και σπο�αδικ�ς ο α�ιθμ�ς τους στην υπ� εξέταση πε�ιοχή και την χ�ονική πε�ίοδο (1998 – 2008):

Β 

-      �να κ�ο�σμα αδενοκα�κιν�ματος, επειδή δεν υπή�χαν πλη�οφο�ίες ποιο ήταν το ��γανο που π�οσβλήθηκε π�ωτοπαθ�ς.

-      Δ�ο κ�ο�σματα κα�κίνου της μήτ�ας

-      �να κ�ο�σμα κα�κίνου του οισοφάγου

-      �να κ�ο�σμα κα�κίνου της ου�οδ�χου κ�στης.

Β 

Συνολική σ�γκ�ιση

Στην έκθεση Βωνιάτη πε�ιλαμβάνονται και παγκ�π�ια δεδομένα για πε�ιστατικά κα�κίνου �λων των τ�πων ανά 100.000 πληθυσμ�, 1998 – 2008 ως ακολο�θως:

Β 

Β 

Ξ�Ο�Ο€Ο�ΞΏΟ‚	ΕπαΟ�χία Λευκωσίας	Αγλαντζιά	Άγιος Δομέτιος	Λατσιά	Ξ ΞµΟ�ιοχή Astrasol Β
Β  304,5	Β  305,4	Β  325,8	Β  412	Β  270,6	Β  216,6 Β

Β 

Αναφο�ικά με τα συνολικά αυτά δεδομένα στην έκθεση Βωνιάτη  αναφέ�ονται τα ακ�λουθα:

«�ταν συνυπολογίστηκαν και σταθμίστηκαν �λοι οι υπ� εξέταση τ�ποι κα�κίνου β�έθηκε πως ο ετήσιος μέσος ��ος επίπτωσης 1998 -2008 στην πε�ιοχή Astrasol να είναι 2016,6/100.000 πληθυσμο� και να είναι ο χαμηλ�τε�ος απ� �λες τις υπ� σ�γκ�ιση πε�ιοχές.  Πα�ουσιάζεται μια σημαντική α�ξηση το 2004, φθάνοντας στους 446/100.000, χω�ίς �μως αυτή η τάση να συνεχίζεται.  Επιπ��σθετα και �λος ο Δήμος Λατσι�ν β�έθηκε να έχει μια επίπτωση λίγο κάτω απ� τον μέσο ��ο για την επα�χία Λευκωσίας, δηλαδή 270,6/100.000 σε σ�γκ�ιση με 305,4/100.000.  Αυτ� συνηγο�εί �τι αν κάποιος ζει στα Λατσιά έχει μικ��τε�η πιθαν�τητα να π�οσβληθεί απ� οποιοδήποτε κα�κίνο πα�ά αν ζο�σε στον Άγιο Δομέτιο ή ακ�μη και στην Αγλαντζιά.»

Β 

Η έκθεση �ακ�ή αναφέ�εται ως κατάθεση «εμπει�ογνωμοσ�νης σχετικά με την υπ�θεση �πα�ξης συμπλέγματος κα�κίνου γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο στην πε�ιοχή των Λατσι�ν».  Αναφέ�ει �τι π�ος διε�ε�νηση, κατ’  εντολήν της επιτ�οπής κα�κινοπαθ�ν Λατσι�ν, του ενδεχομένου αυτο� έγινε συλλογή στοιχείων και η ομάδα �ακ�ή σχεδίασε τη μεθοδολογία διε�ε�νησης στην πε�ιοχή γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο και σε ακτίνα 500 μ.  Αναφέ�εται επίσης �τι σχεδιάστηκε αναδ�ομική συγκ�ιτική πληθυσμιακή μελέτη ασθεν�ν με κα�κίνο απ� το Ε�γοστάσιο Astrasol και της διαχ�ονικά πα�ατη�ο�μενης επίπτωσης πε�ιστατικ�ν κα�κίνου, δηλωμένων στο Α�χείο �α�κίνου του Υπου�γείου Υγείας, απ� συγκεκ�ιμένες γεωγ�αφικές πε�ιοχές �πως τους Δήμους Λατσι�ν, Αγλαντζιάς, Αγίου Δομετίου, επα�χίας Λευκωσίας αλλά και ολ�κλη�ης της ��π�ου, κατά τα έτη 1998 μέχ�ι και το 2008.  Στη συνέχεια εξηγείται η έννοια του σημαίνοντος συμπλέγματος κα�κίνου, ως π�οϋποθέτουσα την στατιστικ�ς σημαντική α�ξηση πα�ατη�ο�μενων πε�ιστατικ�ν κα�κίνου σε συγκεκ�ιμένη πε�ιοχή και συγκεκ�ιμένο χ�ονικ� διάστημα, με υ�ηλ� �ίσκο εμφάνισης κα�κίνου για συγκεκ�ιμένη ομάδα του γενικο� πληθυσμο�.  � υ�ηλ�ς κίνδυνος θα π�έπει να οφείλεται σε κάποιο πα�άγοντα έκθεσης για την εν λ�γω ομάδα πληθυσμο�, ο οποίος έχει σημαντικά αυξήσει τον κίνδυνο ανάπτυξης κα�κίνου.  Ταυτ�χ�ονα, για να ικανοποιείται ο ο�ισμ�ς του σημαίνοντος συμπλέγματος κα�κίνου, θα π�έπει να τη�ο�νται ένας ή και οι δ�ο πιο κάτω ��οι, ήτοι, (i) το σ�μπλεγμα κα�κίνου να αναφέ�εται σε ασυνήθιστο και σπάνιο είδος κα�κίνου και/ή (ii) η �πα�ξη εν�ς πιθανο� αιτιολογικο� πα�άγοντα �ίσκου που συνδέεται με τον εν λ�γω τ�πο κα�κίνου.  Εν π�οκειμένω, διαπιστ�θηκε με 99% στατιστική βεβαι�τητα (p<0.00001) η σημαντική α�ξηση της επίπτωσης νέων πε�ιστατικ�ν κα�κίνου του εγκεφάλου και κεντ�ικο� νευ�ικο� συστήματος στην πε�ιοχή μελέτης γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο Astrasol, σε σ�γκ�ιση με άλλες πε�ιοχές της ��π�ου.   � συνδυασμ�ς των στοιχείων αυτ�ν, ήτοι η σπανι�τητα του εν λ�γω τ�που του κα�κίνου του εγκεφάλου και η στατιστικά σημαντική α�ξηση των πα�ατη�ο�μενων νέων πε�ιστατικ�ν, έναντι των αναμεν�μενων στην πε�ιοχή ακτίνας μ�λις 500 μ., συνέτειναν στη διατ�πωση συμπε�άσματος για την �πα�ξη εν�ς π�αγματικά σημαίνοντος συμπλέγματος κα�κίνου του εγκεφάλου και του κεντ�ικο� νευ�ικο� συστήματος γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο, που εξέπεμπε ΔΧ� τουλάχιστον για 16 χ��νια. Βάσει των στοιχείων της εται�είας Astrasol, συνεχίζει η έκθεση �ακ�ή, σχετικά με τον ετήσιο α�ιθμ� ω��ν λειτου�γίας του ε�γοστασίου, υπολογίζεται ένα μέσο ετήσιο εκπομπ�ν ΔΧ� της τάξης των 6,9 τ�νων ανά έτος, απ� τα 16 αυτά χ��νια εκπομπ�ν.  Αναφέ�εται επίσης στην έκθεση �ακ�ή �τι άλλα είδη κα�κίνου «ήταν αυξημένα στην εν λ�γω πε�ιοχή γ��ω απ� το Ε�γοστάσιο �πως κα�κίνος του μαστο�, λευχαιμία, π�οστάτης αλλά �χι στο βαθμ� και τη στατιστική σημαντικ�τητα �πως αυτή του κα�κίνου του εγκεφάλου και κεντ�ικο� νευ�ικο� συστήματος.»

Β 

          �χοντας υπ��η �λα τα ανωτέ�ω δεν πα�αβλέπουμε την άμεση γειτνίαση α�ιθμο� κ�ουσμάτων, �πως την π�οσδι��ισε με χα�τογ�άφηση στην έκθεση του ο δ� Βωνιάτης, ο�τε και τα κ�ο�σματα κα�κίνου των ε�γαζομένων στο Ε�γοστάσιο τα οποία, ως άνω, ο δ� Βωνιάτης χα�ακτή�ισε ως σημαντικ� ε��ημα.  Απ� την άλλη σημει�νουμε �τι πλην της πε�ίπτωσης κα�κίνου του εγκεφάλου διαπιστ�νεται, στατιστικά, μη σημαντική ή και καθ�λου α�ξηση, αλλά ακ�μα και μειωμένος μέσος ��ος σε κάποια είδη κα�κίνου. Σε �,τι δε αφο�ά τη γενική σ�γκ�ιση με τα νέα πε�ιστατικά κα�κίνου παγκυπ�ίως, ο μέσος ��ος ήταν χαμηλ�τε�ος.

Β 

          Η επιδημιολογική και στατιστική μα�τυ�ία, η σημασία των σχετικ�ν πα�αγ�ντων και δεδομένων, η μεταξ� τους συσχέτιση και η τελική κατάληξη μέσα απ� το σ�νολο της μα�τυ�ίας, είναι ζητήματα που θα έπ�επε να εξεταστο�ν στα πλαίσια της αιτι�δους συνάφειας. 

Β 

15.    Η πα�άλει�η εξέτασης και η πλή�ης έλλει�η αιτιολογίας ως π�ος το κεφαλαι�δες ζήτημα της αιτι�δους συνάφειας.

Β 

Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

Το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο δεν αναφέ�θηκε καθ�λου στην νομική πτυχή της αιτι�δους συνάφειας και ειδικ�τε�α στον ��λο της επιδημιολογικής και στατιστικής μα�τυ�ίας.  Συνεπ�ς δεν καθ��ισε  ο�τε το α�μ�ζον κ�ιτή�ιο αναφο�ικά με την στοιχειοθέτηση της  αιτι�δους συνάφειας. �πως έχουμε ήδη αναφέ�ει, το σ�νηθες κ�ιτή�ιο είναι το γνωστ� ως �but for test�. To πα�αδοσιακ� αυτ� κ�ιτή�ιο έχει αποτυπωθεί στην Barnett v. Chelsey & Kensington Hospital Management Committee [1969] 1 QB 428:  � ενάγων έχει το βά�ος να αποδείξει, επί του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, �τι η ζημία ή η βλάβη του δεν θα επε�χ�ταν εκτ�ς εάν δεν είχε επισυμβεί (but for) η αδικοπ�αξία του εναγομένου (Halsbury’s Laws of England, Volume 97A [2021]/2, para 114 και Volume 78 [2018]/1, para 3, �ohammed Haji κ.α. ν. Adonis Baths Mavrokolimbos Waterfalls Limited κ.α., Πολ. �φ. Α�. 192/14, ημε�. 10.5.2022, ECLI:CY:AD:2022:D181).

Β 

�πως ελέχθη απ� τον Λ��δο Denning στην υπ�θεση Cork v. Kirby MacLean Ltd [1952] 2 All ER 402:

«…if the damage would not have happened but for a particular fault, then that fault is the cause of the damage; if it would have happened just the same, fault or no fault, the fault is not the cause of the damage.»

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

« … εάν η ζημιά δεν θα επισυνέβαινε χω�ίς μία συγκεκ�ιμένη αδικοπ�αξία, τ�τε η αδικοπ�αξία αυτή είναι η αιτία της ζημιάς• εάν �μως θα συνέβαινε ο�τως ή άλλως, με ή άνευ αδικοπ�αξίας, τ�τε η αδικοπ�αξία δεν είναι η αιτία της ζημιάς.»

Β 

�ατ’ εξαί�εση �μως, υπ� π�οϋποθέσεις, έχει αναγνω�ιστεί πιο ευνο�κ� κ�ιτή�ιο στοιχειοθέτησης της αιτι�δους συνάφειας ήτοι, �χι αυτ� της ουσιαστικής συμβολής στην π��κληση της βλάβης αυτής καθ΄ εαυτής («material contribution to an injury») αλλά εκείνο της ουσιαστικής α�ξησης του κινδ�νου π��κλησης της βλάβης («material increase in the risk of damage») (Atkin’s Court Forms/Professional and Clinical Negligence Vol 32(2)/Practice/C: CAUSATION AND LOSS [23], �cGhee v. National Coal Board [1972] 3 All ER 1008, Fairchild v. Glenhaven Funeral Services Ltd [2002] UKHL 22, Sienkiewicz (ανωτέ�ω)).

Β 

Δεν χ�ειάζεται να επεκταθο�με στις π�οϋποθέσεις εφα�μογής της εξαί�εσης, εφ�σον το ζήτημα της αιτι�δους συνάφειας δεν εξετάστηκε καθ�λου, ο�τε σε σχέση με τους πε�ιοίκους, ο�τε σε σχέση με τον ε�γαζ�μενο.

Β 

Το σχετικ� επιχεί�ημα του ευπαίδευτου δικηγ��ου των εφεσιβλήτων εν�πιον μας είχε ως εξής:

Β 

«Λοιπ�ν, εάν ε�ωτήσεις ένα παιδί, εδ� έχει ένα ε�γοστάσιο που βγάζει κα�κινογ�νο ουσία, ουσία η οποία είναι δυνατ�ν να είναι κα�κινογ�νος, και γ��ω της πέθαναν απ� κα�κίνο ή έπαθαν κα�κίνο μία ομάδα ανθ��πων πε�ίπου 50, τι θα σου πει; Π�ς έπαθαν κα�κίνο; �α σου πει απ� το τοξικ� οξ� που έβγαινε απ� το ε�γοστάσιο.  Σε κανένα άλλο μέ�ος της ��π�ου δεν έγινε τέτοιο π�άγμα.  Είναι απλή η σκέ�η σας.

[…]

�σοι έπαθαν κα�κίνο τέλειωσε.  �πως θα πει και ένα παιδί, πέθαναν απ� το τοξικ� αέ�ιο του ε�γοστασίου.»

Β 

Π�ωτοδίκως δε, είχε αναφέ�ει τα ακ�λουθα:

Β 

«Ευσεβάστως υποβάλλω �τι η αιτι�δης συνάφεια του διχλω�ομεθανίου του ε�γοστασίου ΑΣΤΡΑΣ�Λ και του κα�κίνου των Εναγ�ντων αποδείχτηκε.  � κα�κίνος ήταν αποτέλεσμα του διχλω�ομεθανίου του ε�γοστασίου ΑΣΤΡΑΣ�Λ.  Σχετική επί του θέματος είναι και η κατάθεση του κ. Πε�δίκη.»

Β 

Η κατάθεση �μως του κ. Πε�δίκη, βουλευτή του �ινήματος �ικολ�γων (�Ε10), �πως διευκ�ινίστηκε απ� το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο, δεν π�οε�χ�ταν απ� εμπει�ογν�μονα μά�τυ�α.  �τσι, το δικαστή�ιο, αν και επέτ�ε�ε να δοθεί εν εκτάσει μα�τυ�ία γν�μης, στο τέλος ο�θά σημείωσε �τι «Η έκφ�αση γν�μης απ� τον μά�τυ�α που είναι μά�τυ�ας γεγον�των και �χι εμπει�ογν�μονας και ιδιαίτε�α σε ζητήματα που επαφίονται αποκλειστικά στο Δικαστή�ιο να αποφασίσει δεν μπο�εί να γίνει αποδεκτή.»  Ειδικ�τε�α, �ητά δεν έκανε αποδεκτή τη θέση του για την π�οέλευση των κ�ουσμάτων κα�κίνου στην επίδικη πε�ιοχή, θέση την οποία επικαλέστηκε, ως άνω, ο κ. Λουκα�δης ως ένα στοιχείο σχετικ� με τη θεμελίωση της αιτι�δους συνάφειας.  

Β 

Σημει�νουμε �τι ο �Ε10 αναφέ�θηκε σχετικά και στο τεκμή�ιο 56, το οποίο ήταν π�ακτικά απ� συζήτηση στο Ευ�ωπα�κ� �οινοβο�λιο στις 13.1.2009, με θέμα την έκθεση του κ. Carl Schlyter εξ ον�ματος της Επιτ�οπής Πε�ιβάλλοντος, Δημ�σιας Υγείας και Ασφάλειας των Τ�οφίμων, σχετικά με την π��ταση απ�φασης του Ευ�ωπα�κο� �οινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τ�οποποίηση της �δηγίας 76/769/Ε�� του Συμβουλίου �σον αφο�ά τους πε�ιο�ισμο�ς κυκλοφο�ίας στην αγο�ά και χ�ήση με�ικ�ν επικίνδυνων ουσι�ν και σκευασμάτων (διχλω�ομεθάνιο).  Το τεκμή�ιο 56 το είχε καταθέσει ο δ� Βωνιάτης για να καταδείξει το επικίνδυνο της ουσίας. Το τεκμή�ιο 56, εάν κατατέθηκε ως μα�τυ�ία εμπει�ογνωμοσ�νης και �χι απλ�ς ως μια εξ ακοής μα�τυ�ία, θα έπ�επε να είχε κατατεθεί απ� τον εμπει�ογν�μονα απ� τον οποίο π�οέ�χεται, ή να είχε υιοθετηθεί απ� π��σωπο αντίστοιχης εμπει�ογνωμοσ�νης ως μέ�ος της δικής του μα�τυ�ίας.  Εξ ου και το δικαστή�ιο δεν αναφέ�θηκε ξανά, ο�τε έδωσε οποιαδήποτε βα��τητα στο τεκμή�ιο 56.  Εν πάση πε�ιπτ�σει, η επικινδυν�τητα της ουσίας αποτέλεσε βασικά κοιν� τ�πο, εξ ου και η ένδειξη R40.  Επίσης το δικαστή�ιο �ητά δεν έκανε αποδεκτή τη θέση του μά�τυ�α πε�ί επίδειξης αμέλειας εκ μέ�ους των κ�ατικ�ν υπη�εσι�ν. 

Β 

Δεν πα�αγνω�ίζουμε την α�χή �τι η αιτι�δης συνάφεια π�έπει να αποδεικν�εται ως π�αγματικ� γεγον�ς (Layland Shipping Co Limited v. Norwich Union [1918] A.C. 350) και πως το ζήτημα π�οσεγγίζεται με π�αγματιστική διάθεση ως ένα σ�νηθες π��βλημα της καθημε�ινής ζωής και �χι ως αντικείμενο θεω�ητικής ενασχ�λησης (�onarch Steamship Co Ltd v. Karlhamns Oljefabriker [1949] 1 All E.R. 16). 

Β 

�πως πα�ατή�ησε ο Lord Bridge στην Attorney - General of Hong Kong v. Tse Hung-lit [1986] 1 AC 876 (PC):

Β 

Β«Questions of causation arise in many different legal contexts and no single theory of causation will provide a ready-made answer to the question whether [the accused's] action is to be treated as the cause or a cause of some ensuing event. The approach must necessarily be pragmatic.Β».

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Ζητήματα που σχετίζονται με την αιτι�δη συνάφεια εγεί�ονται μέσα στα πλαίσια πολλ�ν και διαφο�ετικ�ν νομικ�ν συνθηκ�ν και ουδεμία θεω�ία δεν π�οσφέ�ει μία έτοιμη απάντηση στο ε��τημα κατά π�σο η π�άξη του [κατηγο�ο�μενου] π�έπει να θεω�ηθεί ως η αιτία ή ως η αιτία εν�ς επακ�λουθου γεγον�τος. Η π�οσέγγιση π�έπει να είναι απα�αιτήτως �εαλιστική.»

Β 

Β 

Υπ� το ίδιο πνε�μα στην ποινική υπ�θεση Campbell (1980) 2 A Crim R 157 (WACCA), ο δικαστής Burt C.J. είπε τα εξής:

Β«It would seem to me to be enough if juries were told that the question of cause for them to decide is not a philosophical or scientific question, but a question to be determined by them applying their common sense to the facts as they find them, they appreciating that the purpose of the enquiry is to attribute legal responsibility in a criminal matterΒ».

Β 

Β Β Β Β Β Β Β Β Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«�ατά την άπο�ή μου είναι α�κετ� �πως στους εν��κους λεχθεί �τι το ζήτημα της αιτίας, επί του οποίου θα π�έπει να αποφανθο�ν, δεν είναι ένα φιλοσοφικ� ή επιστημονικ� ζήτημα, αλλά ένα ε��τημα το οποίο θα π�έπει να εξακ�ιβωθεί απ� αυτο�ς εφα�μ�ζοντας την κοινή τους λογική επί των γεγον�των, �πως οι ίδιοι τα έχουν διαπιστ�σει, εκτιμ�ντας �τι ο σκοπ�ς του ε�ωτήματος είναι η απ�δοση νομικής ευθ�νης σε ένα ποινικ� θέμα.»

Β 

Επίσης, ο Lord Salmon είχε πει τα εξής στην υπ�θεση Alphacell Ltd v Woodward [1972] AC 824 (HL):

Β 

Β«What or who has caused a certain event to occur is essentially a practical question of fact which can best be answered by ordinary common sense rather than by abstract metaphysical theoryΒ».

Β 

Σε ελε�θε�η μετάφ�αση:

Β 

«Τί ή ποιος έχει π�οκαλέσει ένα γεγον�ς είναι ουσιαστικά ένα π�ακτικ� ε��τημα π�αγματικο� γεγον�τος το οποίο δ�ναται καλ�τε�α να απαντηθεί με την απλή κοινή λογική πα�ά με θεω�ητική μεταφυσική θεω�ία.»

Β 

Β 

Η α�χή αυτή αποτυπ�νεται και στο σ�γγ�αμμα Α�τέμης & Ε�ωτοκ�ίτου, Αστικά Αδικήματα, Δίκαιο και Αποφάσεις, Τ�μος 2, σελ.23 ως ακολο�θως:

Β 

«Το θέμα της αιτι�δους συνάφειας είναι, σε τελευταία ανάλυση, π�αγματικ� και π�έπει να αποφασίζεται ως τέτοιο, με βάση τη συνηθισμένη, απλή κοινή λογική.»

Β 

Αυτή �μως η λογική π�οσέγγιση δεν σημαίνει �τι τα δικαστή�ια αποφασίζουν αυθαί�ετα χω�ίς την εφα�μογή νομικ�ν κ�ιτη�ίων τα οποία, μάλιστα, αποτελο�ν και αναγκαίες π�οϋποθέσεις για την επιτυχία της αξίωσης.  �πως στην Voicu v. Αστυνομίας, Ποιν. �φ. Α�. 78/16, ημε�. 10.9.2018, ECLI:CY:AD:2018:B389, αναφέ�θηκε «η συμπε�ιφο�ά του κατηγο�ο�μενου θα π�έπει να συνιστά μια conditio sine qua non, αναγκαίο και απα�αίτητο ��ο της πα�αγωγής του αποτελέσματος (factual causation) (R. v. White [1910] 2 Q.B. 124)».

Β 

Στην πα�ο�σα υπ�θεση δεν ακο�στηκε απ� πλευ�άς εφεσιβλήτων κανένα νομικ� επιχεί�ημα για στοιχειοθέτηση της αναγκαίας αιτι�δους συνάφειας, ο�τε ο ευπαίδευτος δικηγ��ος των εφεσιβλήτων κάλεσε το δικαστή�ιο να εξετάσει το ενδεχ�μενο εφα�μογής του ευνο�κ�τε�ου κ�ιτη�ίου της Fairchild.  Το δε δικαστή�ιο α�κέστηκε να αναφε�θεί σε «επιδημιολογική σ�νδεση», χω�ίς καμιά αναφο�ά στον νομικ� ��ο «αιτι�δης συνάφεια», καταλήγοντας σε ένα γενικ�λογο συμπέ�ασμα το οποίο, ακ�ιβ�ς, χα�ακτή�ισε ως «γενικ� συμπέ�ασμα» ως ακολο�θως:

Β 

«Β�ίσκω και αποδέχομαι ως ο�θά �λα τα ευ�ήματα των �Ε8 και �Ε9 �πως αναφέ�ονται στις πιο πάνω εκθέσεις τους (τεκμή�ια 52 και 54) και τα ανάγω σε δικά μου ευ�ήματα.  Ειδικ�τε�α υιοθετ� και πα�αθέτω ως δικ� μου ε��ημα, το γενικ� και σημαντικ� συμπέ�ασμα των πιο πάνω μελετ�ν �τι �λα τα αυξημένα κ�ο�σματα κα�κίνου που καταγ�άφηκαν στην πε�ιοχή Astrasol �πως και εκείνα που συνέβησαν στους ε�γαζομένους στο Ε�γοστάσιο Astrasol, συνδέονται επιδημιολογικά με τις εκπομπές και την έκθεση στην τοξική ουσία διχλω�ομεθάνιο R40 που χ�ησιμοποιο�σε και εξέπεμπε στην ατμ�σφαι�α απ� τα φουγά�α του ε�γοστασίου της για πολλά χ��νια η εναγ�μενη 4 εται�εία Astrasol Ltd.»

Β 

Β 

Β 

Ποια ήταν �μως «�λα τα αυξημένα κ�ο�σματα κα�κίνου», αναφο�ά που υιοθέτησε το δικαστή�ιο απ� την έκθεση Βωνιάτη, αφο� τέτοια α�ξηση υπή�ξε μ�νο στην πε�ίπτωση των κα�κίνων εγκεφάλου;  Το�το, άλλωστε, δέχθηκε και ο κ. Βωνιάτης ο οποίος αναφε��μενος στους τ�πους κα�κίνου που β�ήκαν στατιστικά σημαντικά αυξημένους διευκ�ίνισε �τι μιλά συγκεκ�ιμένα για τον κα�κίνο στον εγκέφαλο. 

Β 

Πα�ά τα�τα, το δικαστή�ιο δεν διευκ�ινίζει σε ποιους κα�κίνους αναφέ�εται ως «αυξημένα κ�ο�σματα».

�υδεμία επίσης αναφο�ά έκανε στην διάκ�ιση και στην ανάγκη στοιχειοθέτησης γενικής, π��τα, και ειδικής, �στε�α, αιτι�δους συνάφειας. Αντίθετα, το δικαστή�ιο είχε σαφ�ς την αντίλη�η �τι η στοιχειοθέτηση της π��της είχε ως αναγκαίο επακ�λουθο τη δε�τε�η, εφ�σον αφο� π�οβαίνει σε ε��ημα �τι το ΔΧ� π�οξένησε σ�μπλεγμα κα�κίνου, π�οχ��ησε αμέσως, χω�ίς άλλο, και χω�ίς καμιά αναφο�ά σε αιτι�δη συνάφεια σε ε��ημα �τι τα κ�ο�σματα κα�κίνου σε �λες τις π�οαναφε�θείσες αγωγές οφείλονται στο σ�μπλεγμα κα�κίνου που δημιο��γησε το ε�γοστάσιο της Astrasol λ�γω των συστηματικ�ν εκπομπ�ν ΔΧ� απ� το 1976 μέχ�ι το 2009.  

Β 

Στο τέλος της απ�φασης μας, ως ενδεικτικ� της γενικής εικ�νας που πα�ουσιάζει η �λη π�ωτ�δικη διαδικασία, θα αναφε�θο�με σε ένα χα�ακτη�ιστικ� πα�άδειγμα �που η πα�άβλε�η του στοιχείο της αναγκαίας αιτι�δους συνάφειας έλαβε ακ�αία μο�φή.  Αναφε��μαστε στην αγωγή 4688/2010 (Πολ. �φ. 270/19). 

Β 

16.    � κα�κίνος του εγκεφάλου.

Β 

Η μοναδική πε�ίπτωση που διαφο�οποιείται απ� στατιστικής απ��εως είναι η πε�ίπτωση της αγωγής 4730/2010 που αφο�ά σε κα�κίνο του εγκεφάλου.  Π��κειται για αγωγή των γονέων εν�ς κο�ιτσιο� που γεννήθηκε στις 9.6.1996 και απεβίωσε στις 6.8.1999 λ�γω της ν�σου αυτής.  Υπενθυμίζουμε �τι σ�μφωνα με τον πίνακα που πα�αθέσαμε ανωτέ�ω απ� την έκθεση Βωνιάτη εν� ο ετήσιος μέσος ��ος ανά 100.000 πληθυσμο� για την πε�ίοδο 1998 – 2008 παγκ�π�ια ήταν 6 νέα πε�ιστατικά, ο ετήσιος μέσος ��ος στην πε�ιοχή Astrasol ήταν 41. Υπενθυμίζουμε επίσης την άμεση γειτνίαση της οικίας του παιδιο� με το Ε�γοστάσιο και �τι  σ�μφωνα με τη χα�τογ�άφηση Βωνιάτη κατά την πε�ίοδο 1998-2008 υπή�ξε συγκέντ�ωση κ�ουσμάτων κα�κίνου ιδιαιτέ�ως του εγκεφάλου γ��ω απ� το ε�γοστάσιο.

Β 

  Υπενθυμίζουμε, επίσης, τη θέση �ακ�ή �τι λ�γω της σπανι�τητας του εν λ�γω τ�που κα�κίνου και της στατιστικά σημαντικής α�ξησης των πα�ατη�ο�μενων νέων κ�ουσμάτων έναντι των αναμενομένων, π�οκ�πτει το συμπέ�ασμα πε�ί �πα�ξης εν�ς π�αγματικά σημαίνοντος συμπλέγματος κα�κίνου του εγκεφάλου και του κεντ�ικο� νευ�ικο� συστήματος. 

Β 

� σχετικ�ς πίνακας Βωνιάτη αποκαλ�πτει για τον κα�κίνο του εγκεφάλου �τι η α�ξηση για την πε�ίοδο 1998-2008 υπή�ξε κατά τα έτη 1998 (64 έναντι 6 παγκ�π�ια), το 1999 (62 έναντι 5 παγκ�π�ια), το 2005 (163 έναντι 4 παγκ�π�ια) και το 2008 (95 έναντι 6,5 παγκ�π�ια).  Για σει�ά ετ�ν �μως απ� την πε�ίοδο 1998 – 2008 (2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007) τα κ�ο�σματα ήταν μηδενικά, εν� ο παγκ�π�ιος μέσος ��ος κυμαίνετο μεταξ� 5 και 7.  Για την πε�ίοδο 1996 – 1997 δεν πα�έχονται στοιχεία. 

Β 

Δεν πα�αβλέπουμε και μια «Α�Α��Ι�ΩΣΗ ΣΤΑ ��Ε» ημε�. 25.6.2009 του Παγκ�π�ιου Ιατ�ικο� Συλλ�γου (τεκμή�ιο 49) σ�μφωνα με την οποία το ΔΧ� χα�ακτη�ίζεται ως τοξικ� αέ�ιο που μολ�νει την ατμ�σφαι�α και θεω�είται άκ�ως επικίνδυνο για τις ζωές των κατοίκων των Λατσι�ν.  � ΠΙΣ δηλ�νει στην εν λ�γω ανακοίνωση �τι είναι στο πλευ�� των κατοίκων τονίζοντας �τι η εκπομπή τοξικ�ν αε�ίων μολ�νει το πε�ιβάλλον σε κατοικημένες πε�ιοχές αφο� μπο�εί να βλά�ει σοβα�ά την υγεία των κατοίκων της γ��ω πε�ιοχής και «η σχέση της τοξικ�τητας του αε�ίου είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη.»  Βέβαια, τονίζουμε πα�άλληλα �τι η ανακοίνωση αυτή δεν έχει την έννοια της ιατ�ικής μα�τυ�ίας, έστω και αν π�οέ�χεται απ� τον ΠΙΣ και �τι αναφε��μενη στους κινδ�νους δεν αναφέ�εται �ητά σε κίνδυνο π��κλησης κα�κίνου.

Β 

�μως αυτά ήταν στοιχεία που θα μπο�ο�σαν να αποτελέσουν μέ�ος της αναγκαίας μα�τυ�ίας.  Το ε��τημα είναι κατά π�σον π��κειται για μα�τυ�ία που θα επα�κο�σε �στε να ικανοποιηθο�ν και τα δ�ο π�οαναφε�θέντα κ�ιτή�ια της αιτι�δους συνάφειας.

Β 

Πα�ά την έλλει�η ιατ�ικής μα�τυ�ίας, �πως είχε δοθεί στην υπ�θεση Corby, υπ� το σ�νολο της υπά�χουσας μα�τυ�ίας και για τους λ�γους που εξήγησε ο κ. �ακ�ής, με βάση το ισοζ�γιο των πιθανοτήτων, θα μπο�ο�σαμε, έστω χά�ιν συζήτησης εφ�σον στο τέλος δεν στοιχειοθετείται η απαιτο�μενη ειδική συνάφεια, να δεχθο�με �τι έχει στοιχειοθετηθεί η γενική αιτι�δης συνάφεια υπ� την έννοια της π��κλησης  σημαίνοντος συμπλέγματος κα�κίνου του εγκεφάλου.

Β 

Αλλά ακ�μα και σε τέτοια πε�ίπτωση, δεν θα μπο�ο�σε να θεω�ηθεί, τουλάχιστον υπ� τα γεγον�τα της πα�ο�σας υπ�θεσης, �τι στοιχειοθετήθηκε η αναγκαία ειδική αιτι�δης συνάφεια, χω�ίς την απαιτο�μενη ιατ�ική μα�τυ�ία που να διασυνδέει την συγκεκ�ιμένη αυτή πε�ίπτωση με το σ�μπλεγμα κα�κίνου.  Διαπιστ�νουμε ως π�ος το ζήτημα αυτ� �τι συμπλέοντας ακ�ιβ�ς με τη νομολογία ο κ. �ακ�ής ανέφε�ε αντεξεταζ�μενος �τι ο κα�κίνος είναι πολυπα�αγοντική ασθένεια και κάθε πε�ίπτωση είναι διαφο�ετική.  Αντιδιαστέλλοντας τη δική του εμπει�ογνωμοσ�νη εξήγησε �τι αυτή αφο�ά στη διε�ε�νηση του κατά π�σον εάν ένας συγκεκ�ιμένος πληθυσμ�ς σε μια πε�ιοχή έχει σημαντικ�ς αυξημένα, στατιστικ�ς, πε�ιστατικά κα�κίνου σε σχέση με μια γειτνιάζουσα πε�ιοχή η οποία δεν έχει τα χα�ακτη�ιστικά του υπ� διε�ε�νηση πληθυσμο� και πε�ιοχής.  Η αντιδιαστολή, σε πλή�η ομοφωνία επαναλαμβάνουμε με τη νομολογία, είναι π��δηλη.  Σε βαθμ� που ακ�μα και ο ίδιος ο ε�γαζ�μενος στο ε�γοστάσιο εφεσίβλητος �ταν αντεξεταζ�ταν σε σχέση με την αιτία της ν�σου που υπέστη απάντησε με φυσικ�τητα και λογική �τι ο ίδιος δεν είναι ειδικ�ς για να καταθέσει γι΄ αυτ� το θέμα, �μως υπά�χουν σχετικές γνωματε�σεις γιατ��ν.  Αυτές �μως οι γνωματε�σεις γιατ��ν, εάν υπά�χουν, δεν πα�ουσιάστηκαν ποτέ στο δικαστή�ιο.  Η έλλει�η της αναγκαίας αιτιολογικής ιατ�ικής μα�τυ�ίας είναι, επίσης, π��δηλη. 

Β 

Η μ�νη μα�τυ�ία που δ�θηκε για τη συγκεκ�ιμένη πε�ίπτωση του τ�αγικά άτυχου παιδιο� ήταν το ιατ�ικ� πιστοποιητικ� για την αιτία θανάτου (τεκμή�ιο 80), χω�ίς οποιαδήποτε αιτιολογική ιατ�ική μα�τυ�ία (medical aetiology). 

Β 

Το ίδιο κεν� χα�ακτη�ίζει �λες τις αγωγές.  Ιατ�ική μα�τυ�ία δεν π�οσφέ�θηκε.

Β 

To καταλυτικ� αυτ� κεν� υποδεικν�εται στην έφεση των εφεσει�ντων/εναγομένων 3 και 4, �που π�οβάλλεται �τι τα ιατ�ικά πιστοποιητικά που κατατέθηκαν ως πα�αδεκτά γεγον�τα αναφέ�ουν απλ�ς τη διάγνωση της ασθένειας, χω�ίς να δοθεί ιατ�ική μα�τυ�ία για την αιτία π��κλησης της ασθένειας, ή την πιθαν�τητα να π�οκλήθηκε απ� την έκθεση των συγκεκ�ιμένων ασθεν�ν στο ΔΧ�.

Β 

Είναι σημαντικ� να τονίσουμε �τι κάθε πε�ίπτωση θα έπ�επε να είχε εξεταστεί ξεχω�ιστά, με βάση τις συγκεκ�ιμένες πε�ιστάσεις της, �χι μ�νο σε σχέση με τα π�αγματικά γεγον�τα, �πως τα στατιστικά δεδομένα και η γειτνίαση, αλλά και με βάση την ιατ�ική μα�τυ�ία που θα έδιδε την ιατ�ική αιτιολογία της ν�σου. 

Β 

Στην ουσία επ��κειτο για υποθέσεις ιατ�ικής αιτιολογίας για τις οποίες δεν δ�θηκε ιατ�ική μα�τυ�ία.

Β 

Η κατάληξη μας για τον κα�κίνο του εγκεφάλου ισχ�ει έτι πε�αιτέ�ω για �λες τις υπ�λοιπες πε�ιπτ�σεις.

17.    �ι αποζημι�σεις.

Β 

Η απαλλαγή της Δημοκ�ατίας, η οποία θα ακολουθήσει, απ� την ευθ�νη καθιστά άνευ αντικειμένου τις εφέσεις της σε σχέση με τις αποζημι�σεις, �πως και τις αντεφέσεις των εφεσιβλήτων για το ίδιο θέμα.  Πα�ά τα�τα, δεν θεω�ο�με άσκοπο να εκφ�άσουμε τον π�οβληματισμ� μας σε σχέση με το γεγον�ς της επιδίκασης αδιακ�ίτως αποζημι�σεων, τ�σο επί τη βάσει της οδ�νης για απ�λεια με βάση τον πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μο, �σο και επί τη βάσει της δίκαιης ικανοποίησης με βάση το Ά�θ�ο 41 της ΕΣΔΑ, με τ��πο που ενδεχομένως πα�αβιάζει τον καν�να της αποφυγής των διπλ�ν αποζημι�σεων (double recovery rule).

Β 

Σε α�ιθμ� αγωγ�ν, χω�ίς να εξεταστεί ο συσχετισμ�ς, επιδικάστηκαν αποζημι�σεις τ�σο για πα�άβαση του Ά�θ�ου 2 της ΕΣΔΑ και του Ά�θ�ου 7 του Συντάγματος, �σο και για οδ�νη λ�γω απ�λειας οικείου ως συνέπεια αστικο� αδικήματος επί τη βάσει του Ά�θ�ου 58(8) και (9) του πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μου, �εφ. 148 (bereavement).  Η τελευταία αυτή αποζημίωση καθο�ίζεται απ� το ν�μο στο ποσ� των €17.085,90 και πε�ιο�ίζεται στην «αποκατάσταση» της οδ�νης που π�οκαλείται απ� το θάνατο. 

Σε αντιδιαστολή, �πως έχει εξηγηθεί στην Γιάλλου�ος (ανωτέ�ω) απ� τον Γ.�. Πική, Π., η π�οεξά�χουσα α�χή για τον π�οσδιο�ισμ� της επά�κειας της θε�απείας για την πα�αβίαση των ανθ�ωπίνων δικαιωμάτων είναι εκείνη της δικαίας αποζημίωσης (equitable compensation).  Σ�μφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ η δίκαιη αποζημίωση είναι το μέτ�ο των αποζημι�σεων τ�σο για την υλική �σο και για τη μη υλική ζημία, γνωστή ως ηθική ζημία (moral damage).  Η μη υλική ζημία (non-pecuniary) πε�ιλαμβάνει και την π�οσωπική δυσχέ�εια, έννοια συγγενική π�ος εκείνη της δυσχέ�ειας - "hardship" - στο Αγγλικ� δίκαιο.  Ανησυχία - distress - θλί�η, αγωνία, απ�λεια ευκαι�ι�ν ε�γοδ�τησης, αισθήματα αδικίας, δυσμενής επη�εασμ�ς του τ��που ζωής, π�νος και οδ�νη (pain and suffering), κ�ίθηκε �τι αποτελο�ν πα�αδεκτά κεφάλαια αποζημι�σεων. 

Β 

Η αποζημίωση αυτή, και το�το είναι ενδεικτικ� της φ�σης της, στο ελληνικ� κείμενο της Σ�μβασης (Ά�θ�ο 41, π��ην Ά�θ�ο 50) καθο�ίζεται ως «δίκαιη ικανοποίηση» και στο αγγλικ� κείμενο ως «just satisfaction».  Η διακ�ιτική ευχέ�εια του δικαστη�ίου, εν π�οκειμένω, είναι ευ�εία και δεν πε�ιο�ίζεται σε οικονομικά μ�νο κ�ιτή�ια.  �πως εξηγήθηκε πε�αιτέ�ω στην Γιάλλου�ος, οι πα�άγοντες που λαμβάνονται υπ��η για την αποτίμηση μη υλικής ζημίας διευ��νονται σε βαθμ� που π�οσεγγίζουν τις α�χές της επιείκειας.  Σημει�νεται η τα�τιση της π�οσέγγισης επί του π�οκειμένου της αγγλικής νομολογίας, της νομολογίας της �έας Ζηλανδίας αλλά και της κυπ�ιακής νομολογίας, με την νομολογία του ΕΔΔΑ.  Η έννοια της δίκαιης και ε�λογης αποζημίωσης δεν είναι άγνωστη στο κυπ�ιακ� δίκαιο, υπέδειξε ο δικαστής Πικής, υπενθυμίζοντας τους ��ους «δίκαιη» και «ε�λογος» αποζημίωση  στο Ά�θ�ο 146.6 και στην πα�άγ�αφο 4(γ) του Ά�θ�ου 23 του Συντάγματος και π�οσθέτοντας πως η έννοια αυτή συνα�τάται με την κατά το δίκαιο της επιείκειας αποζημίωση (equitable damage), που ταυτίζει το ίσο με το δίκαιο. 

Β 

Η ε�λογη και δίκαιη αποζημίωση, συνεπ�ς, ως η επιβεβλημένη «δίκαιη ικανοποίηση» σε πε�ίπτωση πα�άβασης θεμελιωδ�ν ανθ�ωπίνων δικαιωμάτων απ� το κ�άτος, είναι έννοια ευ��τε�η της εκ του ν�μου π�οβλεπ�μενης αποζημίωσης λ�γω πένθους (bereavement), χω�ίς να αποκλείεται να πε�ιλαμβάνει την τελευταία αυτή πα�άμετ�ο. 

Β 

18.    �αταληκτικές πα�ατη�ήσεις.

Β 

�νας λ�γος έφεσης (ο λ�γος έφεσης 3) ως εκ της κατάληξης μας σε σχέση με τη μα�τυ�ία του δ�α Βωνιάτη και του δ�α �ακ�ή δεν είναι ανάγκη να εξεταστεί.  �ι λ�γοι έφεσης 2, 7 κα 8 έχουν αποσυ�θεί.  Τα υπ�λοιπα έχουν αποφασιστεί.

Β 

Πα�ά τα�τα δεν θεω�ο�με άσκοπο να αναφε�θο�με σε σει�ά πε�ιπτ�σεων που καταδεικν�ουν �τι η απουσία η απουσία σαφο�ς δικογ�αφικο� υποβάθ�ου και συνακ�λουθα σαφο�ς πλαισίου εντ�ς του οποίου διεξήχθη η δίκη είχε αντίκτυπο και στον γενικ�τε�ο τ��πο που το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο π�οσέγγισε τις συνεκδικαζ�μενες αγωγές. Αποκαλ�πτεται �τι σε α�κετές πε�ιπτ�σεις οδηγήθηκε σε σ�γχυση και πλάνη σε σχέση με τους δικογ�αφημένους ισχυ�ισμο�ς, κάτι που μεταφέ�θηκε και στα μετέπειτα ευ�ήματά του.

Β 

Φαίνεται ακ�μη πως ο κατακε�ματισμ�ς της ακ�οαματικής διαδικασίας (α�χικά εξεδ�θη απ�φαση μ�νο για την ευθ�νη και στη συνέχεια, 2½ χ��νια μετά, εξεδ�θηκαν οι αποφάσεις για τις αποζημι�σεις) συνέβαλε στο να π�οκληθεί μια χαοτική κατάσταση στην �λη εξέλιξη της δίκης.

Β 

Ενδεικτικά και μ�νο θα δ�σουμε κάποια πα�αδείγματα απ� ο�ισμένες αγωγές.

Β 

Η αγωγή 4688/2010 (Πολ. �φ. 217/19) στην οποία αναφε�θήκαμε π�οηγουμένως ως ακ�αίο πα�άδειγμα πλή�ους έλλει�ης αιτι�δους συνάφειας ή ακ�μα και οποιασδήποτε σχέσης με την υπ�θεση καταχω�ίστηκε με γενικά οπισθογ�αφημένο κλητή�ιο ένταλμα (�.2 r.1), και ενάγοντες ήταν οι σ�ζυγοι Γ.Γ. και �.�.   �αταγ�άφεται στον τίτλο της αγωγής �τι ο μεν Γ.Γ. ενάγει «υπ� την π�οσωπική του ιδι�τητα και ως πατέ�ας και κηδεμ�νας» των δ�ο ανήλικων τέκνων του, η δε �.�. ενάγει υπ� την «π�οσωπική της ιδι�τητα και ως μητέ�α και συγκηδεμ�νας των δ�ο πιο πάνω παιδι�ν». 

Β 

  Στο γενικ�ς οπισθογ�αφημένο κλητή�ιο καταγ�άφεται �τι αξι�νονται αποζημι�σεις, για λογα�ιασμ� των γονέων και των παιδι�ν επειδή �λα τα μέλη της οικογένειας, δηλαδή οι ενάγοντες, κατοικο�σαν σε οικία η οποία γειτνίαζε με το εν λ�γω ε�γοστάσιο και υπέστησαν «σοβα�ή ζημιά στα πιο πάνω δικαι�ματα τους».  �υδεμία αναφο�ά γίνεται στον πατέ�α της ενάγουσας, στον οποίο θα αναφε��μαστε πα�ακάτω ως ο «παππο�ς».  

Β 

Στην έκθεση απαίτησης γίνεται αναφο�ά πως οι ενάγοντες, δηλαδή οι γονείς και τα παιδιά, διέμεναν σε οικία που γειτνίαζε με το ε�γοστάσιο, και �τι αυτοί υπή�ξαν θ�ματα δυσοσμίας, μολυσμένης ατμ�σφαι�ας και οχλη�ίας, λ�γω των αναθυμιάσεων και εκπομπ�ν ΔΧ� σε υ�ηλά επίπεδα απ� τη λειτου�γία του ίδιου ε�γοστασίου το οποίο τους π�οκάλεσε π�οβλήματα στην ευημε�ία, άνεση κλπ..

Β 

Στην έκθεση απαίτησης επίσης, και συγκεκ�ιμένα στην πα�. 4, γίνεται για π��τη φο�ά αναφο�ά στην �πα�ξη του παππο� και �τι αυτ�ς σε ηλικία πε�ίπου 67 ετ�ν το 2001 διαγν�στηκε με κα�κίνο του π�οστάτη και απεβίωσε τον Δεκέμβ�η του 2008.  �αταγ�άφεται ακ�μα στην έκθεση απαίτησης �τι οι ενάγοντες συνεπεία του θανάτου του παππο� αποστε�ήθηκαν «τον πατέ�α, παππο� και πεθε�� τους ανάλογα με την πε�ίπτωση του κάθε Ενάγοντα».  �υδεμία �μως αναφο�ά γίνεται στον τ�πο διαμονής του παππο�. �υδεμία αναφο�ά γίνεται �τι ο κα�κίνος και ο μετέπειτα θάνατος του παππο� είχε οποιαδήποτε σχέση με τη λειτου�γία του ε�γοστασίου Astrasol.  

Β 

 Στην απ�φαση για την ευθ�νη το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο π�οέβη σε ε��ημα ως εξής:  «�ι ενάγοντες που είναι σ�ζυγοι, διέμεναν απ� το 1995 με την οικογένεια τους [  ], σε οικία που γειτνιάζει με το ε�γοστάσιο της Astrasol.   � πατέ�ας της δε�τε�ης ενάγουσας [ο παππο�ς] σε ηλικία 67 ετ�ν το 2001, διαγν�στηκε με κα�κίνο του π�οστάτη και απεβίωσε τον Δεκέμβ�η του 2008».  Δεν αποφάσισε �τι ο παππο�ς διέμενε με τους ενάγοντες και �τι ο κα�κίνος και ο θάνατος του είχε οποιαδήποτε σχέση με τη λειτου�γία του Ε�γοστασίου.

Β 

Πα�ά τα�τα στη μεταγενέστε�η απ�φαση που αφο�ο�σε στην επιδίκαση αποζημι�σεων, π�οέβη σε ε��ημα, αναφε��μενο στον παππο�, ως ακολο�θως: «Αποτελεί επίσης ε��ημα του Δικαστη�ίου στην απ�φαση για την ευθ�νη ημε�. 27.12.2017 �τι ο θάνατος του εν λ�γω π�οσ�που είναι αποτέλεσμα του συμπλέγματος κα�κίνου που δημιου�γήθηκε στην πε�ιοχή απ� τις πιο πάνω πα�άνομες π�άξεις των εναγομένων 3, 4 και 6» και ως συνέπεια το�του έδωσε αποζημι�σεις για πα�άβαση του Ά�θ�ου 2 της Σ�μβασης, ως επίσης και αποζημι�σεις για οδ�νη λ�γω απ�λειας οικείου. �υδέποτε �μως το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο είχε κάνει τέτοιο ε��ημα στην απ�φαση του για την ευθ�νη, αλλά ο�τε και θα μπο�ο�σε να κάνει, αφο� δεν υπή�χε, ως ελέχθη, δικογ�αφημένη θέση �τι ο θάνατος του παππο� οφειλ�ταν «στο σ�μπλεγμα κα�κίνου που δημιου�γήθηκε στην πε�ιοχή».  Πέ�αν το�του, ο�τε και μα�τυ�ία π�οσκομίστηκε η οποία να αποδεικν�ει το θάνατο του παππο�.  Επισημαίνεται, εν π�οκειμένω, �τι με βάση την ιατ�ική βεβαίωση που κατατέθηκε ως τεκμή�ιο 78, το πε�ιεχ�μενο της οποίας αποτέλεσε πα�αδεκτ� γεγον�ς, �,τι βεβαι�νετο ήταν �τι «…ο κ��ιος �.�. ήταν ασθενής του �γκολογικο� �έντ�ου της Τ�άπεζας ��π�ου ο οποίος έπασχε απ� κα�κίνο π�οστάτη» και τίποτε άλλο.

Β 

�ι αγωγές 5904/2010 (Πολ. �φ. 148/19) και 4568/2010 (Πολ. �φ. 270/19) είχαν καταχω�ιστεί απ� το ανδ��γυνο Χ.Π. και Φ.Π. αντίστοιχα.

Β 

Στην αγωγή 5904/2010 ο ενάγων, Χ.Π., δεν ισχυ�ίστηκε �τι υπέστη κα�κίνο συνεπεία της λειτου�γίας του ε�γοστασίου. Επικαλέστηκε διάφο�α άλλα ιατ�ικά π�οβλήματα.  Ήταν η σ�ζυγος του, είπε, (ενάγουσα στην υπ’ α�. 4568/2010), που πλήγηκε το 2009 απ� την ασθένεια του κα�κίνου, την οποία απέδωσε στη λειτου�γία του ε�γοστασίου Astrasol. Αυτή απεβίωσε στις 16.4.2012, χω�ίς �μως να γίνει τ�οποποίηση του δικογ�άφου της π�ιν απ� την ένα�ξη της ακ�οαματικής διαδικασίας, δηλαδή το 2016. Η δε απ�φαση του π�ωτ�δικου δικαστη�ίου για την ευθ�νη εξεδ�θη το 2017. � κ. Λουκα�δης μετά το θάνατο της Φ.Π. δεν μπο�ο�σε να συνεχίσει να την εκπ�οσωπεί, εφ�σον η ενάγουσα απεβίωσε και η εντολή που του είχε δ�σει εξέπνευσε μαζί της. Το αποτέλεσμα ήταν �τι η αγωγή συνεχιζ�ταν ως απαίτηση της ίδιας της ενάγουσας για σωματικές βλάβες και ειδικές αποζημι�σεις ως εάν να β�ισκ�ταν εν ζωή. �μως στην απ�φαση για την ευθ�νη ημε�. 29.12.2017 έγινε ε��ημα �τι η ενάγουσα είχε ήδη πεθάνει απ� το 2012 δι�τι αυτ� είχε καταθέσει ο σ�ζυγος της ως μά�τυ�ας. Εντο�τοις, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο δεν φαίνεται να είχε π�οβληματιστεί σε σχέση με το γεγον�ς �τι η ενάγουσα απεβίωσε και δεν είχαν ληφθεί τα αναγκαία δικονομικά διαβήματα μέχ�ι τέλους της ακ��ασης για την ευθ�νη. � διο�ισμ�ς διαχει�ιστή και η ανάλογη τ�οποποίηση έλαβε χ��α μ�λις το 2019, δ�ο και πλέον χ��νια μετά την απ�φαση για την ευθ�νη. Πα�ά τα�τα, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο στην απ�φαση του για την ευθ�νη π�οέβη σε ε��ημα �τι η Φ.Π. που στην αγωγή φαιν�ταν ζωντανή απεβίωσε και στη βάση του ευ�ήματος αυτο� επεδίκασε α�γ�τε�α αποζημι�σεις.

          Στην αγωγή 9550/10 (Πολ. �φ. 268/19) η ενάγουσα, η οποία αξίωνε για πα�άνομη επέμβαση στα δικαι�ματα της ως το πα�ακλητικ� που πα�αθέσαμε στην α�χή της απ�φασης μας, επικαλο�μενη �τι διαγν�στηκε με κα�κίνο το 2010, καταχ��ισε την αγωγή το 2010 και απεβίωσε το 2012. 

Β 

Πα�ά τα�τα, �ταν η ακ��αση για την ευθ�νη ξεκίνησε το 2016, �πως και στην πε�ίπτωση της αγωγής 4568/10, δεν διο�ίστηκε διαχει�ιστής της πε�ιουσίας της, ο�τε έγινε οποιαδήποτε σχετική τ�οποποίηση.  Η ακ��αση συνεχίστηκε με τα ίδια δεδομένα πα�ά το γεγον�ς �τι ο θάνατος της ενάγουσας πε�ιήλθε σε γν�ση του δικαστη�ίου δια της μα�τυ�ίας που είχε τεθεί εν�πιον του.  � κ. Λουκα�δης συνέχισε να «εκπ�οσωπεί» πα�άτυπα την αποβι�σασα ενάγουσα μέχ�ι τέλους, �ταν εκδ�θηκε η απ�φαση για την ευθ�νη, η οποία αναφε��ταν στην ενάγουσα ως εάν αυτή να β�ισκ�ταν στη ζωή.  Αναφέ�ει λ.χ. το δικαστή�ιο �τι η ενάγουσα «ζει και διαμένει στην οδ� [  ]».  Συνεπ�ς, �,τι πα�έμενε για το δικαστή�ιο ήταν ο καθο�ισμ�ς των αποζημι�σεων π�ος �φελος μιας «εν ζωή ενάγουσας» η οποία �μως είχε αποβι�σει απ� το 2012.

Β 

 Στις 16.1.2019, π�ιν την απ�φαση για τις αποζημι�σεις, έγινε το εξής πε�αιτέ�ω πα�άδοξο.

Β 

Η αγωγή τ�οποποιήθηκε με διάταγμα του δικαστη�ίου και στη θέση της αποβιωσάσης ως ενάγοντες τοποθετήθηκαν πλέον ο σ�ζυγος και τα παιδιά της, �χι �μως υπ� την ιδι�τητα των διαχει�ιστ�ν της πε�ιουσίας της. �ε άλλα λ�για, μετά τον καθο�ισμ� της ευθ�νης, άλλαξε ο διάδικος και τοποθετήθηκαν νέοι ενάγοντες με νέες π�οσωπικές δικές τους αξι�σεις, ήτοι για οδ�νη λ�γω απ�λειας οικείου (bereavement) και για απ�λεια εξά�τησης.  Το�το χω�ίς να π�οστεθεί κανένας ισχυ�ισμ�ς που να υποστη�ίζει την �πα�ξη εξά�τησης, σ�μφωνα με τον πε�ί Αστικ�ν Αδικημάτων ��μο, �εφ. 148. �υσιαστικά, �,τι υπή�χε στο σ�μα της τ�οποποιημένης έκθεσης απαίτησης ήταν αυτ� που υπή�χε στην α�χική έκθεση απαίτησης – με επουσι�δεις διαφο�οποιήσεις - η οποία, �μως, αφο�ο�σε στην αποβι�σασα ενάγουσα και στον π�νο και την ταλαιπω�ία που εκείνη υπέστη. Το μ�νο νέο ουσι�δες στοιχείο, που είχε δικογ�αφηθεί, ήταν �τι η ενάγουσα είχε αποβι�σει.

Β 

Εν κατακλείδι, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο στην απ�φαση του για την ευθ�νη δεν διατ�πωσε ε��ημα �τι η ενάγουσα απεβίωσε και �τι αυτή μάλιστα απεβίωσε συνεπεία του κα�κίνου.  Το ε��ημα του ήταν �τι «τον Ιο�λιο του 2010 διαγν�στηκε �τι έπασχε απ� αδενικ� κα�κίνωμα τ�αχήλου της μήτ�ας».  Ωστ�σο, στη μεταγενέστε�η απ�φαση του που αφο�ο�σε στις ζημιές π�οέβη σε ε��ημα θανάτου απ� κα�κίνο. Το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο δεν μπο�ο�σε να εκφ�γει απ� τα ευ�ήματα στα οποία είχε π�οβεί με την απ�φαση του ημε�. 29.12.2017 για την ευθ�νη.

Β 

� ευπαίδευτος συνήγο�ος της Δημοκ�ατίας στο στάδιο επιδίκασης αποζημι�σεων υπέδειξε στο π�ωτ�δικο δικαστή�ιο την απουσία μα�τυ�ίας, �τι ο θάνατος της αποβιωσάσης ήταν αποτέλεσμα της διαπιστωθείσας ασθένειας του κα�κίνου. Πα�ά τα�τα, το π�ωτ�δικο δικαστή�ιο βασιζ�μενο σε ιατ�ικ� πιστοποιητικ� που επισυνάφθηκε στην ένο�κη δήλωση της αίτησης τ�οποποίησης, η οποία, ως ελέχθη, καταχω�ίστηκε μετά την έκδοση της απ�φασης για την ευθ�νη, έκ�ινε �τι αυτ� αποτελο�σε μα�τυ�ικ� υλικ�  που τέθηκε εν�πιον του και απεδείκνυε την αιτία θανάτου της αποβιωσάσης επειδή, ως ανέφε�ε, δεν υπή�ξε ένσταση στην αίτηση τ�οποποίησης και συνεπακ�λουθα, �πως το θε��ησε, δεν είχε π�οβληθεί και «οιανδήποτε επιφ�λαξη για την αιτία θανάτου που αναφέ�εται στο επισυναφθέν με την ένο�κη δήλωση ιατ�ικ� πιστοποιητικ�». Η συγκατάθεση στην αίτηση τ�οποποίησης δεν εξυπάκουε και αποδοχή των νέων δικογ�αφημένων ισχυ�ισμ�ν.

Β 

19.    � π�οβληματισμ�ς μας για το θέμα των εξ�δων.

Β 

�ι πε�ίοικοι αναμφίβολα υπέστησαν για χ��νια οχλη�ία και ταλαιπω�ία απ� τη λειτου�γία του Ε�γοστασίου, το οποίο με την εκπομπή ΔΧ� είχε καταστεί βιομηχανική μονάδα αυξημένου βαθμο� οχλη�ίας, η οποία δεν θα έπ�επε να β�ίσκεται εντ�ς μικτής ζ�νης κατοικίας και βιοτεχνίας κατηγο�ίας Β.  Το π��βλημα δεν σταμάτησε πα�ά μ�νο το καλοκαί�ι του 2009, �ταν πε�ιήλθε τελικά στην κατοχή του Επισήμου Πα�αλήπτη, μετά που η εναγ�μενη 5 εται�εία, ιδιοκτήτ�ια του ακινήτου �που β�ισκ�ταν το Ε�γοστάσιο, τέθηκε υπ� εκκαθά�ιση.  Η αποτυχία των εφεσιβλήτων και ειδικά η αποτυχία στοιχειοθέτησης αιτι�δους συνάφειας δεν διαγ�άφει την α�νητική αυτή εικ�να.  �ι πε�ιστάσεις είναι τέτοιες �στε δεν κ�ίνουμε δίκαιο να εφα�μ�σουμε, π�ος �φελος του επιτυχ�ντος διαδίκου, της Δημοκ�ατίας, τον καν�να σ�μφωνα με τον οποίο τα έξοδα επιδικάζονται υπέ� του.

Β 

Ως εκ των άνω οι εφέσεις της Δημοκ�ατίας γίνονται δεκτές και οι αποφάσεις εναντίον της πα�αμε�ίζονται μαζί με τις π�ωτ�δικες διαταγές για έξοδα.  Συνεπακ�λουθα οι αντεφέσεις για το ��ος των αποζημι�σεων απο��ίπτονται. �αμιά διαταγή για έξοδα στις εφέσεις της Δημοκ�ατίας και τις αντεφέσεις των εφεσιβλήτων.

Β 

� λ�γος έφεσης 1 στην έφεση 241/19 που αφο�ά τον ��λο του εναγ�μενου 3 απο��ίπτεται και το π�ωτ�δικο ε��ημα για το ��λο του αυτ�, επικυ��νεται.

Β 

Επίσης η έφεση 241/19, αναφο�ικά με το ε��ημα για ιδιωτική οχλη�ία, απο��ίπτεται και οι π�ωτ�δικες αποφάσεις για σχετικές αποζημι�σεις επικυ��νονται.

Β 

�ι λ�γοι έφεσης 4 και 5 που αφο�ο�ν στην επιδημιολογική μα�τυ�ία και στην «αποτυχία τεκμη�ίωσης με  ιατ�ική εξέταση» ευσταθο�ν, υπ� την έννοια που εξηγήσαμε ανωτέ�ω, ήτοι τ�σο λ�γω της αποτυχίας των εφεσιβλήτων να στοιχειοθετήσουν αιτι�δη συνάφεια, �σο και της πα�άλει�ης εξέτασης του καί�ιου αυτο� ζητήματος, με αποτέλεσμα οι π�ωτ�δικες αποφάσεις για αποζημι�σεις για π��κληση κα�κίνων και/ή άλλων σωματικ�ν βλαβ�ν και/ή θανάτων συνεπεία κα�κίνου, να π�έπει να πα�αμε�ιστο�ν και πα�αμε�ίζονται.

Β 

Πα�ά τη με�ική επιτυχία των εφεσει�ντων στην έφεση 241/19 (π��κληση κα�κίνων, σωματικ�ν βλαβ�ν και θανάτων), για τους ίδιους λ�γους που αναφέ�αμε ανωτέ�ω, δεν β�ίσκουμε δίκαιο να επιδικαστο�ν έξοδα υπέ� τους για το μέ�ος που πέτυχαν.  �ε�ική �μως, απ� την άλλη, ήταν και η επιτυχία των εφεσιβλήτων (οχλη�ία). 

Β 

Υπ� το φως των πιο πάνω θεω�ο�με ο�θ� και δίκαιο να μην εκδ�σουμε διαταγή για έξοδα στην έφεση 241/19.  Αντίθετα δίκαιο είναι να επιδικαστο�ν έξοδα υπέ� των εφεσιβλήτων στην π�ωτ�δικη διαδικασία, στην κλίμακα που αντιστοιχεί στις αποζημι�σεις που τους επιδικάστηκαν για οχλη�ία.  Τα έξοδα να υπολογιστο�ν απ� τον Π�ωτοκολλητή και να εγκ�ιθο�ν απ� το α�μ�διο Δικαστή�ιο.

Β 

Β 

Β 

Διαταγές ως άνω.

Β 

                                                          Τ.�. �ικον�μου, Δ.

Β 

                                                          Λ. Δημητ�ιάδου-Ανδ�έου, Δ.

Β 

                                                          Ι. Ιωαννίδης, Δ.

Β 

Β 

/φκ

Β 

Β 

Β 

Β 

Β