ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ

(Άρθρο 23(3)(γ) του Ν. 33/64 - Μεταβατικές Διατάξεις)

(Έφεση Κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 160/20)

30 Απριλίου, 2026

[ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, ΣΑΝΤΗΣ, ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, Δ/ΣΤΕΣ]

 

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΕΣΩ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΠΡΟΝΟΙΑΣ

ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ

Εφεσείοντες,

   ν.

Μ.Γ.

Εφεσίβλητης

______________________

 

Μ. Κοτσώνη (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για τους Εφεσείοντες.

 

Ε. Αποστολίδου (κα) με Ι. Προδρόμου (κα), για Κώστας Τσιρίδης & Σία ΔΕΠΕ, για την Εφεσίβλητη.

______________________

 

 

Δικαστήριο:  Υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης κρίνουμε ότι υπερέχει της αρχής της δημοσιότητας η ανάγκη για διασφάλιση των προσωπικών της δεδομένων.  Για τούτο δίδουμε οδηγίες όπως ο τίτλος και η απόφαση στο σύνολο της ανωνυμοποιηθεί.  Τηρουμένης της γενικής αυτής οδηγίας δίδονται οδηγίες όπως αντί του ονόματος της εφεσείουσας να χρησιμοποιηθούν τα αρχικά «M.Γ.».  Οι ίδιες οδηγίες δίδονται και για την πρωτόδικη απόφαση.

Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί

από την Καλλιγέρου, Δ.

 

-------------------

 

Α Π Ο Φ Α Σ Η

 

ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, Δ.:  Η εφεσίβλητη υπέβαλε στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων αίτηση για παροχή επιδόματος μητρότητας, ημερομηνίας 16/9/2016, καθώς ανέμενε τότε να αποκτήσει τέκνο μέσω παρένθετης μητέρας στις 25/12/2016.  Το παιδί γεννήθηκε […] (στην αλλοδαπή) στις 15/12/2016.

 

          Σύμφωνα με το άρθρο 29 του περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμου, (N.59(Ι)/2010), όπως ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, επίδομα μητρότητας δικαιούνταν ασφαλισμένες οι οποίες είτε ανέμεναν τοκετό μετά την 25^η εβδομάδα κύησης, βάσει σχετικής πιστοποίησης από γιατρό, είτε οι ίδιες και οι σύζυγοι τους είχαν συντελέσει υιοθεσία παιδιού ηλικίας μέχρι δώδεκα (12) χρόνων.  Δεν προβλεπόταν η παροχή επιδόματος μητρότητας για τις περιπτώσεις απόκτησης παιδιού μέσω παρένθετης μητέρας.  Η αίτηση ως εκ τούτου απορρίφθηκε.  Η εφεσίβλητη αντέδρασε με την καταχώρηση προσφυγής.

 

Eίχε ήδη τεθεί σε ισχύ στις 15/5/2015 ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμου (Ν. 69(Ι)/2015), ο οποίος θεσμοθέτησε την έννοια και ρύθμισε τις προϋποθέσεις για απόκτηση παιδιού μέσω παρένθετης μητέρας, ορίζοντας στο Άρθρο 22(2)(α) και (β) το αυτονόητο, θα λέγαμε, ότι:

 

«(2) (α)     Τηρουμένων των διατάξεων του εδαφίου (5) του άρθρου 25, η παρένθετη μητέρα δεν είναι γονέας του παιδιού.

 

(β)     Το ζευγάρι που επιδιώκει την απόκτηση τέκνου μέσω παρένθετης μητρότητας είναι οι γονείς του τέκνου που θα γεννηθεί και ως τέτοιοι έχουν όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που η ιδιότητα αυτή συνεπάγεται.» 

 

 

 

 

Υποστηρίχθηκε πρωτόδικα από την εφεσίβλητη, ότι η ίδια είχε καταστεί νομότυπα μητέρα στις 15/12/2016 και δικαιούτο να τύχει της ίδιας μεταχείρισης με κάθε άλλη ασφαλισμένη μητέρα, ως η ίδια,  που αποκτούσε παιδί, ανεξαρτήτως αν το παιδί είχε αποκτηθεί μέσω παρένθετης μητέρας.  Ως εκ τούτου υποστηρίχθηκε ότι ο  περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμος (Ν. 59(Ι)/2010), και δη το άρθρο 29 αυτού ως ίσχυε τότε, ήταν αντισυνταγματικό, παραβίαζε τον περί της Σύμβασης περί των Δικαιωμάτων του Παιδιού (Κυρωτικό) Νόμο του 1990 (Ν. 243/1990), καθώς και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, (άρθρο 1 του 12^ου Πρωτοκόλλου).

 

Πρωτόδικα αποφασίστηκε από το Διοικητικό Δικαστήριο, ότι το άρθρο 29(1) του Ν. 59(Ι)/2010, ως ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, ήταν αντισυνταγματικό, ως παραβιάζον την αρχή της ίσης μεταχείρισης του άρθρου 28 του Συντάγματος.  Έγινε αναφορά στο άρθρο 22(2)(β) του Ν. 69(Ι)/2015.

 

Επομένως η αιτήτρια είχε, σύμφωνα με την πρωτόδικη δικαστική απόφαση, ήδη δια του Ν. 69(Ι)/2015, ο οποίος, όπως παραπέμψαμε  ψηφίστηκε στις 15/5/2015, αναγνωρισμένο νομοθετικά δικαίωμα μεταχείρισης της (από τη διοίκηση ή τον νομοθέτη), ως φέρουσα όλα τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που αποδίδονται σε ένα γονέα παιδιού.  

 

Η προδικαστική ένσταση της Δημοκρατίας περί αλυσιτέλειας της κήρυξης του περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμου (Ν.59(Ι)/2010), άρθρο 29(1) ως αντισυνταγματικού, αφού δεν θα ωφελούσε την εφεσίβλητη η ακύρωση της πράξης, απορρίφθηκε από το Δικαστήριο με το σκεπτικό πως ο περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμος (Ν.59(Ι)/2010) τροποποιήθηκε αργότερα, το 2017 με τον Ν.115(Ι)/2017 και περιέλαβε και την περίπτωση απόκτησης τέκνου με παρένθετη μητέρα, οπότε βάσει του άρθρου 58 του περί Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου (Ν.158(Ι)/99)[1] στην επανεξέταση ενδεχομένως να εφαρμοζόταν το νέο καθεστώς.

 

Οι Εφεσείοντες υποστήριξαν εκ νέου κατ’ έφεση, πως η απόφαση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου είναι εσφαλμένη, καθότι ο επίδικος Νόμος για την παροχή επιδόματος μητρότητας, (Ν. 59(Ι)/2010), δεν αναφερόταν στην απόκτηση παιδιού από παρένθετη μητέρα και ως εκ τούτου η κήρυξη του ως αντισυνταγματικού προσέκρουε στη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία το Δικαστήριο δεν προχωρεί να εξετάσει ζήτημα αντισυνταγματικότητας νόμου, εάν η εξέταση αυτή καθίσταται αλυσιτελής, νοουμένου ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις αρμοδιότητες του νομοθέτη και να προσθέσει διατάξεις ανύπαρκτες στον Νόμο (Dias United Publishing Co Ltd v. Δημοκρατίας (1996) 3 ΑΑΔ 550).

 

Μελετώντας προς έκδοση απόφασης, διαπιστώσαμε πως απαιτείτο να έχουμε τις απόψεις των μερών σε σχέση με το έννομο συμφέρον της αιτήτριας να καταχωρήσει προσφυγή, έχοντας υπόψη ότι βασικές από τις διατάξεις του Ν. 69(Ι)/2015,  σχετικές με τη λειτουργία του Συμβουλίου, το οποίο θα είχε την αρμοδιότητα να εγκρίνει τα αιτήματα για τις διαδικασίες απόκτησης παιδιού μέσω παρένθετης μητέρας και να προχωρεί στην άδεια προς έκδοση σχετικού διατάγματος από Δικαστήριο για τούτο, είχαν ανασταλεί με τον περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (Τροποποιητικό) Νόμο του 2015 (Ν. 194(Ι)/2015), με πρόνοια ότι η ισχύς κάθε μίας από αυτές θα επανάρχιζε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου που θα δημοσιευόταν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.

 

Αποτελούσε γεγονός αδιαμφισβήτητο, ότι το τέκνο της εφεσίβλητης είχε γεννηθεί κατά την περίοδο της εν λόγω αναστολής άρθρων του Νόμου.

 

Η εφεσίβλητη υποστήριξε μετά το επανάνοιγμα της υπόθεσης, ότι το τέκνο της αποκτήθηκε νομότυπα και παρουσίασε προς τούτο επιστολή που της είχε σταλεί από λειτουργό του Υπουργείου Υγείας, σύμφωνα με την οποία της απαντούσαν σε δική της επιστολή, ότι θα μπορούσε να συνεχίσει τις διαδικασίες απόκτησης τέκνου μέσω ιδιωτικής κλινικής σε άλλη χώρα.  Βάσει της δικής της επιστολής προς τις αρμόδιες αρχές, η εφεσίβλητη είχε ήδη ξεκινήσει σχετικές θεραπείες πριν την θέση σε ισχύ του Νόμου, για τις οποίες είχε καταβάλει πολλά χρήματα, βάσει σχετικής σύμβασης, γεγονός που βεβαίωνε και ιατρός από ιδιωτική κλινική στην Κύπρο.  Η επιστολή παρατίθεται αυτούσια με την σχετική ανωνυμοποίηση:

 

«Αξιοτιμη κυρια Ο.,

 

Ειμαστε το ζευγαρι […] και […] και απευθυνομαστε σε εσας για να μας πειτε μεχρι που βρισκεται το αιτημα προς την νομικη υπηρεσια του κρατους για μεταφορα βλαστοκυστων σε χωρα εκτως Ε.Ε. και συγκεκριμενα στην […].

Ειχαμε ξεκινησει διαδικασια για να αποκτησουμε δικο μας μωρο μεσω της διαδικασιας της παρενθετης αφου δεν υπηρχε μεχρι προσφατα συγκεκριμενη νομοθεσια στην Κυπρο, εχουμε δωσει και ενα πολύ σεβαστο ποσο για προκαταβολες και τωρα εχει “κολλησει” η διαδικασια σε νομικα θεματα λογω της νομοθεσιας που ψηφιστηκε προσφατα στην Κυπρο.

Η παρενθετη μητερα εχει ξεκινησει τις θεραπειες και είναι ετοιμη για την εμβρυομεταφορα και οσο καθηστερουμε χρεωνομαστε ολο και περισσοτερο!

Παρακαλω οπως εχουμε την απαντηση σας αμεσα.

Ευχαριστω εκ των προτερων

Μ.Ν.

Μ.Γ.

Υ.Γ. ειμαστε στην διαθεση σας για οποιανδηποτε διευκρινηση»

 

Η επιστολή συνοδευόταν με άλλη, της ιατρού Κλινικού Εμβρυολόγου, που βεβαίωνε τα ακόλουθα:

 

«Αγαπητή Κα Ο.,

 

Το Κέντρο Εξωσωματικής Γονιμοποίησης [   ], σας πληροφορεί ότι οι θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης και δημιουργία εμβρύων για τα πιο κάτω ζευγάρια έχουν γίνει τις αντίστοιχες ημερομηνίες.  Τα πιο κάτω ζευγάρια έχουν ήδη υπογραμμένα συμβόλαια με το [   ] στην […]για παρένθετη μητέρα και έχουν κάνει και τις απαραίτητες πληρωμές, πριν από την ψήφιση του νόμου.

 

ΟΝΟΜΑ ΑΣΘΕΝΗ	ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
1.Μ.Γ.	16.02.15

 

Περιμένουμε την απάντηση σας.

 

Με εκτίμηση,

Ε.Κ.

Κλινικός Εμβρυολόγος»

Η κα Ο. για το Υπουργείο Υγείας απάντησε ως ακολούθως:

 

«26 Αυγούστου 2015

Κα Μ.Γ.

 

Θέμα: Εφαρμογή Μεθόδου Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

 

Έχω οδηγίες να αναφερθώ στην ηλεκτρονική επιστολή σας ημερ. 24/7/2015 σχετικά με το πιο πάνω θέμα και να σας πληροφορήσω ότι παρόλο που ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμος του 2015, Ν.69(Ι)/2015 έχει ήδη τεθεί σε ισχύ, εντούτοις εν όψει της αναφοράς και τεκμηρίωσης σας ότι έχετε αρχίσει τη διαδικασία εφαρμογής συγκεκριμένης μεθόδου ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής πριν από την έναρξη ισχύος του και λαμβάνοντας υπόψη ότι επίκειται η λειτουργία του Συμβουλίου το οποίο έχει διοριστεί από το Υπουργικό Συμβούλιο, η αναφερόμενη στο αίτημα σας διαδικασία που έχετε αρχίσει μπορεί να συνεχιστεί σύμφωνα με το καθεστώς που ίσχυε πριν από την έναρξη ισχύος του Ν. 69(Ι)/2015.

 

Με εκτίμηση

(Δ.Ο)

για Γενική Διευθύντρια

Υπουργείου Υγείας»

 

 

Στις Μεταβατικές διατάξεις, το αρχικό άρθρο 51 του Νόμου (αργότερα αναρριθμήθηκε σε άρθρο 53) όριζε (πριν την αναστολή του) ότι οι μονάδες οι οποίες εφάρμοζαν μεθόδους Ι.Υ.Α. κατά την έναρξη της ισχύος του Νόμου, υποχρεούνταν να υποβάλουν αίτηση για εξασφάλιση άδειας λειτουργίας τους από το Συμβούλιο ως Μ.Ι.Υ.Α. με βάση τις διατάξεις του Νόμου μέσα σε έξι μήνες από την έναρξη της ισχύος αυτού και να γνωστοποιούνταν στο Συμβούλιο συγκεκριμένα στοιχεία, τα οποία απαρριθμούνταν.

 

Η πιο πάνω διάταξη αναστάληκε, ως προαναφέρθηκε, με τον τροποποιητικό Νόμο αρ. 194(Ι)/2015.  Δεν αναστάληκε όμως η παράγραφος 2 του ιδίου άρθρου (άρθρο 53), σύμφωνα με την οποία οι υφιστάμενες μονάδες οι οποίες εφάρμοζαν μεθόδους Ι.Υ.Α. θα εξακολουθούσαν να λειτουργούν μέχρι τη χορήγηση της απαιτούμενης άδειας λειτουργίας που προβλεπόταν στο άρθρο 36.  Σε σχέση με τη συνέχιση της λειτουργίας των ανωτέρω μονάδων, σχετική είναι η παράγραφος (3) του ιδίου άρθρου (άρθρο 53), δυνάμει της οποίας μέχρι την έκδοση σχετικών κανονισμών, οι υπεύθυνοι των μονάδων που ήδη λειτουργούσαν και που κατά την έναρξη ισχύος του νόμου εφάρμοζαν μεθόδους Ι.Υ.Α., θα έπρεπε να διαθέτουν τα προσόντα του Ιατρικού Διευθυντή όπως αυτά καθορίζονταν στην παράγραφο (α) του εδαφίου (6) του άρθρου 36.[2]

 

Δεν αναστάλθηκαν επίσης τα άρθρα 26 και 27, που όριζαν ότι απαγορεύονταν (και οι παραβάσεις των απαγορεύσεων αποτελούσαν  ποινικά αδικήματα) τόσο η διαπραγμάτευση συμφωνιών παρένθετης μητρότητας σε εμπορική βάση, όσο και η διαφήμιση παρένθετης μητρότητας (πλαγιότιτλοι άρθρων 26 και 27).

 

Ενόψει του ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο βρίσκονταν σε αναστολή οι διατάξεις του Νόμου σε σχέση κυρίως με τη λειτουργία του αρμόδιου Συμβουλίου που θα ενέκρινε αιτήματα και θα τα προωθούσε προς έκδοση διατάγματος Δικαστηρίου, που θα επέτρεπε την έναρξη διαδικασίας απόκτησης τέκνου με παρένθετη μητέρα, καθώς επίσης παράλληλα προβλεπόταν πως απαγορευόταν ρητά η απόκτηση τέκνου με καταβολή χρημάτων, διαπιστώνεται πως η απόκτηση του παιδιού της αιτήτριας, παρά την «άδεια» που της είχε δοθεί να συνεχίσει τις διαδικασίες που είχε ξεκινήσει λόγω των ειδικών περιστάσεων (επανειλημμένες θεραπείες) και καταβολής ήδη πολλών χρημάτων, δεν καθιστούσε την εφεσίβλητη μητέρα που απέκτησε παιδί δυνάμει του Νόμου αυτού.  Αντίθετα η αιτήτρια απέκτησε παιδί εκτός των διατάξεων του Νόμου, αφού εξασφάλισε συγκατάθεση για συνέχιση των διαδικασιών που είχε ήδη ξεκινήσει (βάσει ιατρικής βεβαίωσης) πριν την θέση σε ισχύ του Νόμου και οι οποίες δεν είχαν ακόμα ρυθμιστεί νομοθετικά από το Κράτος κατά την εποχή εκείνη.

 

Κατά τον χρόνο που η εφεσίβλητη απέκτησε τέκνο με παρένθετη μητέρα, οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν απαγορεύονταν από τον Ν.69(Ι)/2015, έστω και αν αυτός βρισκόταν για συγκεκριμένες και μόνο διατάξεις του σε αναστολή.

 

Από τα ανωτέρω συνάγεται πως, δυνάμει του άρθρου 22(2)(β) του Ν.69(Ι)/2015, γονείς του παιδιού που θα γεννιόταν μέσω παρένθετης μητέρας θα μπορούσε να ήταν ένα ζευγάρι που θα επιδίωκε την απόκτηση τέτοιου τέκνου, με βάση τις διατάξεις του Νόμου αυτού και όχι ένα ζευγάρι, ως η αιτήτρια και ο σύζυγός της, που το απέκτησαν εκτός των διατάξεων του Νόμου αυτού – ουσιαστικά ξεκίνησαν τις διαδικασίες πριν την ψήφιση του Νόμου, και τους επέτρεψαν να τις ολοκληρώσουν, με δεδομένο ότι είχαν ήδη ξεκινήσει διαδικασίες μέσω παρένθετης μητέρας στο εξωτερικό.

 

Το άρθρο 29(1) του περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμου (Ν. 59(Ι)/2010), μετά την τροποποίηση το έτος 2017, δυνάμει του τροποποιητικού Νόμου του 2017 (Ν.115(Ι)/2017), που τέθηκε σε ισχύ την 24/7/2017, προέβλεπε πλέον τα ακόλουθα:

 

«29.(1).    Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος Νόμου, ασφαλισμένη δικαιούται επίδομα μητρότητας –

 

(α)   (i)         […] ή

                         (ii)        […] ή

(iii)       εάν έχει αποκτήσει παιδί μέσω παρένθετης μητέρας δυνάμει των διατάξεων του περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμου^. και

 

(β)   η εν λόγω ασφαλισμένη ικανοποιεί τις σχετικές ασφαλιστικές προϋποθέσεις.»

 

Αναγνωρίστηκε δικαίωμα σε επίδομα μητρότητας για την ασφαλισμένη, η οποία είχε αποκτήσει παιδί (μέσω παρένθετης μητέρας) δυνάμει των διατάξεων του Ν.69(Ι)/2015, δηλαδή από την επανέναρξη ισχύος των ανασταλθέντων διατάξεών του και μετά, (σημειώνεται πως η επανέναρξη ισχύος των διατάξεων αυτών έγινε δυνάμει της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου της 6/9/2017, Αρ. Απόφασης 83.255).

 

Αποδεικνύεται πως η νέα διάταξη του περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμου δεν περιέλαβε τις περιπτώσεις απόκτησης παιδιού εκτός των διατάξεων του Ν.69(Ι)/2015, όπως είναι η περίπτωση της εφεσίβλητης.  Επομένως η προδικαστική ένσταση περί αλυσιτέλειας δεν θα μπορούσε να είχε απορριφθεί από το Δικαστήριο κατ’ επίκληση του άρθρου 58 του περί Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου.  Ρητά ο νομοθέτης παρείχε δικαίωμα σε επίδομα μητρότητας μόνο στις ασφαλισμένες που απέκτησαν το παιδί δυνάμει των σχετικών διατάξεων του Ν.69(Ι)/2015.

 

Η προδικαστική ένσταση περί αλυσιτέλειας γίνεται δεκτή, για τους λόγους που εξηγήθηκαν.  Ναι μεν η εφεσίβλητη είχε εξασφαλίσει την συγκατάθεση των δημόσιων αρχών να συνεχίσει τις διαδικασίες που είχαν ξεκινήσει πριν τη θέση σε ισχύ του Νόμου 69(Ι)/2015, αλλά η ακύρωση της πράξης δεν θα ωφελούσε την εφεσίβλητη, αφού ο νομοθέτης αναγνώρισε δικαίωμα σε επίδομα μητρότητας μόνο στις περιπτώσεις απόκτησης παιδιού με παρένθετη μητέρα δυνάμει των διατάξεων του εν λόγω Νόμου.

 

Η Έφεση επιτυγχάνει.  Η πρωτόδικη δικαστική απόφαση παραμερίζεται καθώς και η διαταγή για έξοδα.  Καμιά διαταγή για έξοδα πρωτοδίκως και κατ’  έφεση, λόγω των όλως ιδιαιτέρων περιστατικών της περίπτωσης.

 

Τ.Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Δ.

 

Ν.Γ. ΣΑΝΤΗΣ, Δ.

                                                                                                         

Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, Δ.

/μσ