ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
(Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ.22/23)
[ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΣ, ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, Δ/στές]
10 Νοεμβρίου, 2026
MAN CONTRACTORS & DEVELOPERS LTD,
Εφεσείουσα,
ν.
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ
1.ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ,
2.ΕΦΟΡΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ,
Εφεσίβλητης.
Στ Καρατσάνη (κα), για Μ. Λοϊζίδης και Σία Δ.Ε.Π.Ε., για Εφεσείουσα.
Φρ. Σωτηρίου (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για Εφεσίβλητη.
-------------------------
ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από την Παπαγεωργίου, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, Δ.: Με την παρούσα Έφεση η Εφεσείουσα επιδιώκει ανατροπή της πρωτόδικης απόφασης ημερ. 28.12.22, σύμφωνα με την οποία η Προσφυγή της Αρ. 352/17 («η Προσφυγή») απέτυχε και απορρίφθηκε.
Η υπόθεση στρέφεται κατά της βεβαίωσης Φ.Π.Α. ύψους €890.332,13 που επιβλήθηκε στην Εφεσείουσα. Μετά από φορολογικό έλεγχο που πραγματοποίησε στην Εφεσείουσα η Εφεσίβλητη κατά το 2014 για την περίοδο 01.02.08 μέχρι 31.01.14, διαπιστώθηκαν φορολογικές υποχρεώσεις που οδήγησαν, στις 07.07.14, στην έκδοση της άνω βεβαίωσης φόρου. Η Εφεσείουσα υπέβαλε στις 29.08.14 ένσταση, η οποία απορρίφθηκε στις 15.10.14. Ωστόσο, στις 12.12.16, η Εφεσίβλητη ανακάλεσε την απόφασή της, ημερ. 15.10.14 και εξέδωσε νέα απόφαση που αποτέλεσε το αντικείμενο της Προσφυγής.
Η Εφεσείουσα, με το περίγραμμα αγόρευσής της, δήλωσε ότι αποσύρει τους λόγους Έφεσης αρ. 1 και 2. Με τον λόγο Έφεσης αρ. 3, η Εφεσείουσα ισχυρίζεται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο «εσφαλμένα απέρριψε την προσφυγή κρίνοντας εσφαλμένα ότι η Εφεσείουσα στερείτο εννόμου συμφέροντος να προσβάλλει τον τρόπο υπολογισμού του Φ.Π.Α. μέσω του υπολογισμού της αξίας των ακινήτων εφόσον ο διευθυντής της αποδέχθηκε τους υπολογισμούς των Εφεσίβλητων, γεγονός το οποίο, σύμφωνα με το πρωτόδικο Δικαστήριο, προέκυπτε από το διοικητικό φάκελο και ως εκ τούτου ο μόνος τρόπος αμφισβήτησης του δεδομένου αυτού ήταν με την προσκόμιση μαρτυρίας από την Εφεσείουσα.».
Τούτο διότι, κατά την Εφεσείουσα, δεν υπάρχει τεκμηρίωση αποδοχής της προσβαλλόμενης πράξης, αφού η έκθεση ελέγχου, στην οποία βασίστηκε το πρωτόδικο Δικαστήριο, περιγράφει τη διαδικασία, η οποία οδήγησε στην έκδοση της βεβαίωσης Φ.Π.Α. και, κατ’ επέκταση, αφορά γεγονότα προγενέστερα, τόσο της επίδικης βεβαίωσης, όσο και της απόφασης της Εφεσίβλητης να απορρίψει την ένσταση της Εφεσείουσας. Περαιτέρω, σύμφωνα πάντα με την Εφεσείουσα, ο καθορισμός της αξίας παρασχεθεισών υπηρεσιών γίνεται από τη διοίκηση χωρίς την παρεμβολή/συγκατάθεση του διοικούμενου και, εν πάση περιπτώσει, δεν υφίσταται σαφής και ανεπιφύλακτη αποδοχή, είτε της μεθολογίας καθορισμού της αξίας των παρασχεθεισών υπηρεσιών, είτε του ύψους του καθορισθέντος Φ.Π.Α. Περαιτέρω, η Εφεσείουσα ισχυρίζεται ότι η αποδοχή της προσβαλλόμενης πράξης δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφισβήτητο από τα στοιχεία του φακέλου και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Εφεσείουσα αποδέχτηκε τον καθορισμό της αξίας της αντιπαροχής, εφόσον υπέβαλε ένσταση.
Με τον τέταρτο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα ισχυρίζεται ότι, «το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα δεν προχώρησε να εξετάσει τα νομικά σημεία και τους λόγους ακύρωσης της προσβαλλόμενης πράξης στα οποία βασιζόταν η προσφυγή.».
Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε τα εξής σχετικά:
«Οι αιτητές αμφισβητούν, ουσιαστικά, τον τρόπο που υπολογίστηκε η αξία των ακινήτων που μεταβιβάστηκαν στους αιτητές η οποία προέκυψε ως αντιπαροχή για την παροχή υπηρεσιών διαχωρισμού ακινήτων από τους αιτητές.
…
Οι καθ' ων η αίτηση στη γραπτή τους αγόρευση εισηγούνται ότι ο ισχυρισμός των αιτητών προβάλλεται χωρίς έννομο συμφέρον αφού, ως αναφέρεται στη σελίδα 12 της έκθεσης ελέγχου που επισυνάπτεται ως Παράρτημα 2 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση, ο διευθυντής των αιτητών συμφώνησε με τη μέθοδο υπολογισμού της αξίας ανά τ.μ. των οικοπέδων.
Το σχετικό απόσπασμα από την έκθεση ελέγχου αναφέρει τα ακόλουθα:
«Για τον καθορισμό λοιπόν της αξίας εκείνων των 11.591,77 τ.μ. που αποτελούν τη μέχρι σήμερα «πληρωμή» του υ.φ.π. για τις εργασίες που παρείχε, αποφάσισα να υπολογίσω την αξία ανά τ.μ. με βάση τα υπό διαχωρισμό οικόπεδα που πώλησε το υ.φ.π. (μέθοδο την οποία συμφώνησε και ο Διευθυντής της εταιρείας). Ετοίμασα πίνακα με τα 10 οικόπεδα που πωλήθηκαν (από τα 28 που αναλογούν στο υ.φ.π.) και με βάση το εμβαδόν τους και τη τιμή πώλησης υπολόγισα ότι κατά μέσο όρο η αξία ανά τ.μ. ανέρχεται στα €444 (βλ. Παράρτημα 6). Ακόμη, όταν αφαίρεσα τις ακραίες τιμές από τους υπολογισμούς μου (την υψηλότερη και χαμηλότερη τιμή) η τιμή κατά μέσο όρο δεν άλλαξε καθόλου. Την τιμή βρήκε απόλυτα λογική και ο Διευθυντής της εταιρείας, κ. Ματθαίος Ματθαίου, στον οποίο ανακοίνωσα το αποτέλεσμα των υπολογισμών μου.»
Οι αιτητές στην απαντητική τους γραπτή αγόρευση αναφέρουν ότι αυτό δεν ισχύει αλλά και αν ακόμα ίσχυε δεν οδηγεί σε απεμπόληση του εννόμου συμφέροντός τους αφού η αποδοχή σε τέτοια περίπτωση θα έπρεπε να ήταν ρητή και ανεπιφύλακτη.
Η πηγή από την οποία αντλούνται τα πραγματικά γεγονότα που περιβάλλουν κάθε υπόθεση είναι οι φάκελοι της διοίκησης. Εφόσον καταγράφεται η αποδοχή του διευθυντή των αιτητών στους υπολογισμούς ανά τετραγωνικό μέτρο των καθ' ων η αίτηση, ο μόνος τρόπος αμφισβήτησης ή ανατροπής του δεδομένου αυτού είναι με την προσκόμιση μαρτυρίας από τους αιτητές. Τέτοιο διάβημα δεν έγινε συνεπώς, η αναφορά παραμένει ως πραγματικό γεγονός το οποίο ισοδυναμεί με έλλειψη εννόμου συμφέροντος να προβάλλεται ισχυρισμός που είχε γίνει αποδεκτός.»
Προέχει, βεβαίως, η εξέταση του λόγου Έφεσης 3, ήτοι της ύπαρξης του έννομου συμφέροντος της Εφεσείουσας να προβάλλει λόγο ακύρωσης της επίδικης απόφασης που άπτεται της μεθόδου υπολογισμού της αξίας των είδικων ακινήτων. Σημειώνεται ότι, όχι μόνο η προσφυγή, αλλά και έκαστος λόγος ακύρωσης πρέπει να προβάλλεται μετ’ εννόμου συμφέροντος για να είναι παραδεκτός (βλ. Ε.Δ.Δ. 65/19, Καττιμέρη ν. Δημοκρατίας, ημερ. 22.11.23).
Όπως κρίθηκε και στην Αν. Έφεση 132/09 Χατζηγεωργίου ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 108 (με δικές μας υπογραμμίσεις):
«Και όχι μόνο η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος πρέπει να αφορά στην ίδια την προσφυγή, αλλά και οι λόγοι ακύρωσης πρέπει να προβάλλονται μετ' εννόμου συμφέροντος, (Αναστασίου ν. Δήμου Παραλιμνίου (2000) 3 Α.Α.Δ. 389).»[1]
Σύμφωνα με το άρθρο 14(3) του περί Φόρου Προστιθέμενης Αξίας Νόμων (Ν. 95(Ι) του 2000, ως αυτός ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, στο εξής «ο Νόμος»), «Αν η συναλλαγή πραγματοποιείται έναντι αντιπαροχής μη χρηματικής ή μη εξ ολοκλήρου χρηματικής, η αξία της λαμβάνεται ότι είναι τόσο χρηματικό ποσό όσο, με την πρόσθεση του επιβλητέου Φ.Π.Α., είναι αντίστοιχο προς την αντιπαροχή.».
Η Εφεσίβλητη στην προσβαλλόμενη απόφαση, αναφέρει τα εξής:
«4. Σύμφωνα με το περιεχόμενο της ένστασής σας διαφωνείτε με τον τρόπο καθορισμού της αξίας της αντιπαροχής όπως αυτή υπολογίστηκε. Ουσιαστικά με την ένστασή σας υποστηρίζετε ότι συμφωνείτε με τις διατάξεις του άρθρου 14(3) του περί Φ.Π.Α. Νόμου του 2000 όπως έχει τροποποιηθεί και με την προσέγγιση που ακολουθήθηκε στο σημείο ιι της επιστολής βεβαίωσης φόρου, όπου η αξία της αντιπαροχής υπολογίστηκε με βάση την αξία του ακινήτου που μεταβιβάστηκε προς εσάς όπως αυτή εκτιμήθηκε από το Κτηματολόγιο. Δυνάμει του άρθρου 14(3) του περί Φ.Π.Α. Νόμου του 2000 όπως έχει τροποποιηθεί, αν η συναλλαγή πραγματοποιείται έναντι αντιπαροχής μη χρηματικής ή μη εξ ολοκλήρου χρηματικής, η αξία της λαμβάνεται ότι είναι τόσο χρηματικό ποσό όσο, με την πρόσθεση του επιβλητέου Φ.Π.Α., είναι αντίστοιχο προς την αντιπαροχή. Επομένως, σε κάθε περίπτωση, ζητούμενο είναι ο προσδιορισμός της αξίας της υπηρεσίας που παρασχέθηκε. Περαιτέρω, η αξία της αντιπαροχής για την παροχή των υπηρεσιών πρέπει να ισούται τουλάχιστον με την αξία του μεριδίου της γης που μεταβιβάζεται. Εξ ορισμού, με τη λέξη τουλάχιστον, επισημαίνεται ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί η αξία της υπηρεσίας που παρασχέθηκε να είναι λιγότερη από την αξία του ακινήτου ή των ακινήτων που μεταβιβάζεται ή μεταβιβάζονται. Δεν αποτελεί δηλαδή αμάχητο τεκμήριο ως προς την αξία της υπηρεσίας που παρασχέθηκε αλλά προσδιορίζεται μία ελάχιστη αξία. Στην περίπτωση που αφορά το σημείο ιι της βεβαίωσης φόρου η αξία της υπηρεσίας κρίθηκε λογική και αποδεχτήκαμε την ελάχιστη αξία, δηλαδή την αξία του ακινήτου που μεταβιβάστηκε ως αντιπαροχή για τις υπηρεσίες που παρασχέθηκαν, όπως αυτή εκτιμήθηκε από το Κτηματολόγιο. Ο λόγος ήταν η εκτίμηση του Κτηματολογίου βασίστηκε σε πραγματικά δεδομένα, δηλαδή στην εκτίμηση αξίας οικοπέδου και όχι χωραφιού σε σημερινές αξίες.
5. Ωστόσο, οι αξίες των τεμαχίων γης που μεταβιβάστηκαν προς εσάς ως αντιπαροχή για τις υπηρεσίες διαχωρισμού οικοπέδων, ήταν σε τιμές του 1980 και σε καμία περίπτωση αυτές δεν μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές ως αντίστοιχες της αξίας της υπηρεσίας που παρασχέθηκε. Απόδειξη τούτου είναι το ίδιο το κόστος των παρασχεθέντων υπηρεσιών στα βιβλία σας το οποίο (για το έργο στην περιοχή Φιλόρτζια) ανέρχεται σε €4.899.770 (μη συμπ. Φ.Π.Α.). Επιπρόσθετα, ο τρόπος υπολογισμού της αξίας, όπως αυτός έγινε, κρίνεται απόλυτα λογικός και η τιμή €440,00 ανά τ.μ. προέρχεται από το μέσο όρο της τιμής πώλησης ανά τ.μ. για οικόπεδα στην ίδια περιοχή που εσείς πωλήσατε.»
Στη σχετική έκθεση ελέγχου (παράρτημα 2 της Ένστασης της Δημοκρατίας στην πρωτόδικη διαδικασία), αναφέρονται τα εξής:
«Για τον καθορισμό λοιπόν της αξίας … που αποτελούν τη μέχρι σήμερα «πληρωμή» του Υ.Φ.Π. για τις υπηρεσίες που παρείχε, αποφάσισα να υπολογίσω την αξία ανά τ.μ. με βάση τα υπό διαχωρισμό οικόπεδα που πώλησε το Υ.Φ.Π. (μέθοδο την οποία συμφώνησε και ο Διευθυντής της εταιρείας). Ετοίμασα πίνακα με τα 10 οικόπεδα που πωλήθηκαν και με βάση το εμβαδόν τους και την τιμή πώλησης υπολόγισα ότι κατά μέσο όρο η αξία ανά τ.μ. ανέρχεται στα €444 (βλ. παράρτημα 6). Ακόμη, όταν αφαίρεσα τις ακραίες τιμές από τους υπολογισμούς μου (την υψηλότερη και χαμηλότερη τιμή) η τιμή κατά μέσο όρο δεν άλλαξε καθόλου. Την τιμή τη βρήκε απόλυτα λογική και ο Διευθυντής της εταιρείας, κ. Ματθαίος Ματθαίου στον οποίο ανακοίνωσαν το αποτέλεσμα των υπολογισμών μου.».
Από τα πιο πάνω, αλλά και το περιεχόμενο της ένστασης της Εφεσείουσας ενώπιον της Εφεσίβλητης, προκύπτει με σαφήνεια ότι ο διευθυντής της Εφεσείουσας συμφώνησε με τη μέθοδο αποτίμησης της αξίας της γης που μεταβιβάστηκε στην Εφεσείουσα ως αντιπαροχή για τις υπηρεσίες διαχωρισμού των υπό αναφορά οικοπέδων, από την οποία προέκυψε η επίδικη βεβαίωση Φ.Π.Α. Ο ισχυρισμός δε της Εφεσείουσας ότι ο καθορισμός της αξίας παρασχεθεισών υπηρεσιών γίνεται από τη διοίκηση χωρίς την παρεμβολή του διοικούμενου είναι μεν ορθός, πλην όμως, στην παρούσα υπόθεση, η διακριτική αυτή ευχέρεια της διοίκησης ως προς τον καθορισμό αξίας των υπό αναφορά υπηρεσιών έτυχε και της αποδοχής της Εφεσείουσας διά της ενστάσεως της, με αποτέλεσμα αυτή να στερείται του έννομου συμφέροντος να αμφισβητεί με την Προσφυγή τον τρόπο αυτό.
Σημειώνεται, συναφώς, ότι ο διοικητικός φάκελος αποτελεί τον μοναδικό οδηγό ως προς την ύπαρξη δεδομένων και γεγονότων (Κυπριακή Δημοκρατία ν. Δ. Αυλωνίτης και Υιοί Λτδ (2000) 3 Α.Α.Δ. 137). Στοιχεία δε, που δεν περιλαμβάνονται στον διοικητικό φάκελο ή δεν είχαν καταστεί μαρτυρία με την αναγκαία δικαστική διαδικασία δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Όπως έκρινε το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο και στην Ε.Δ.Δ. 163/21, Δημοκρατία ν. Αδελφοί Χατζηγεωργίου (Επενδύσεις) Λτδ, ημερ. 16.06.26:
«Εν πάση περιπτώσει το δικαστήριο, όπως ορθά ανέφερε χωρίς όμως να το πράξει, δεν μπορούσε να λάβει υπόψη του στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον του δια της τελικής αγόρευσης του δικηγόρου, χωρίς να περιλαμβάνονται στο διοικητικό φάκελο ή να είχαν καταστεί μαρτυρία με την αναγκαία διαδικασία.
Στην υπόθεση Αντέννα Λίμιτεδ ν. Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου (Αρ. 1) (2013) 3 ΑΑΔ 242, λέχθηκαν τα ακόλουθα:
«Αποτελεί βασική αρχή δικαίου, ότι ο διάδικος με την αγόρευσή του, εκθέτει τα επιχειρήματά του τα οποία καθιστούν παραδεκτές τις θέσεις που προβάλλει στα δικόγραφα. Η αγόρευση, προφορική ή γραπτή, δεν προσφέρεται ως μέσο προσαγωγής μαρτυρίας ούτε ως ευκαιρία για τη διεύρυνση των επίδικων θεμάτων τα οποία απαραιτήτως προσδιορίζονται από τη δικογραφία και στοιχειοθετούνται από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου.»
Βλ. επίσης Κυπριακή Δημοκρατία κ.α. ν. D.J. Karapatakis & Sons Ltd Consortium (2015) 3 AΔΔ 406.»[2]
Συνεπώς, αφού η Εφεσείουσα δεν προέβη σε οποιαδήποτε κατάλληλα δικονομικά διαβήματα, στα οποία θα μπορούσε να προβεί, αλλά δεν το έπραξε, και αφού από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου προκύπτει ξεκάθαρα η συναίνεση της με τη μέθοδο υπολογισμού της αξίας των υπό διαχωρισμό οικοπέδων για σκοπούς υπολογισμού Φ.Π.Α., σύμφωνα με το άρθρο 14(3) του Νόμου, κρίνουμε ότι στερείται του αναγκαίου εννόμου συμφέροντος να αμφισβητεί με την Προσφυγή την επίδικη βεβαίωση ως προς την εν λόγω μέθοδο βεβαίωσης φόρου. Ο ισχυρισμός δε της Εφεσείουσας ότι υπέβαλε μεταγενέστερα ένσταση σύμφωνα με τον Νόμο και, άρα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποδέχτηκε έτσι τον τρόπο καθορισμού της αξίας των παρασχεθεισών υπηρεσιών, δεν αναιρεί, θεωρούμε, το γεγονός ότι συναίνεσε στον τρόπο αυτό (βλ. και παράρτημα 6 της Ένστασης της Εφεσίβλητης στην πρωτόδικη διαδικασία).
Συνεπώς, ο τρίτος λόγος Έφεσης απορρίπτεται.
Όσον αφορά στον τέταρτο λόγο Έφεσης και τον ισχυρισμό της Εφεσείουσας ότι «το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα δεν προχώρησε να εξετάσει τα νομικά σημεία και τους λόγους ακύρωσης της προσβαλλόμενης πράξης στα οποία βασιζόταν η προσφυγή», ενόψει της απόσυρσης των λόγων Έφεσης 1 και 2 και ενόψει του ότι ως αιτιολογία για τον τέταρτο λόγο Έφεσης υιοθετείται η αιτιολογία του λόγου Έφεσης 3, ο οποίος, απορρίφθηκε (βλ. ανωτέρω), καθώς και ότι, ως προκύπτει από την πρωτόδικη αγόρευση του Εφεσείοντα, δεν φαίνεται να προωθήθηκε κάτι επιπλέον ή διαφορετικό που δεν εξετάστηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο (λόγοι ακυρώσεως, που καίτοι δικογραφήθηκαν, αλλά δεν προωθήθηκαν, θεωρούνται εγκαταλειφθέντες, βλ. Ε.Δ.Δ. 50/24 Δημοκρατία ν. Ρ&Μ AUTO LIMITED, ημερ. 21.01.26), ο προεκταθείς τέταρτος λόγος Έφεσης απορρίπτεται.
Κατά συνέπεια, η Έφεση απορρίπτεται με €3.000- έξοδα εναντίον της Εφεσείουσας και υπέρ της Εφεσίβλητης.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
Φ. ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΣ, Δ.
Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, Δ.
[1] Βλ. και απόφαση Ολομέλειας Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αναστασίου ν. Δήμου Παραλιμνίου (2000) 3 Α.Α.Δ. 339.
[2] Βλ. περαιτέρω και Πρ. Αρ. 1024/14, FBME Bank Ltd v. KTK ως Αρχή Εξυγίανσης κ.ά., ενδιάμεση απόφαση ημερ. 18.12.15.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο