ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
(Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 5/2023 i-justice)
11 Νοεμβρίου 2026
[ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ Π., ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, ΜΙΧΑΗΛ-ΓΑΛΑΝΟΥ Δ/ΣΤΕΣ]
ΜΑΡΙΑ ΠΟΤΑΜΙΤΟΥ
Εφεσείουσα
ν.
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
Εφεσίβλητη
Ε. Χριστοφόρου (κα), για Φοίβος, Χρίστος Κληρίδης & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε, για την εφεσείουσα.
Ε. Συμεωνίδου (κα) μαζί με Μ. Κοτσώνη (κα), για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για την εφεσίβλητη.
…………………………
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από την Μιχαήλ-Γαλανού, Δ.
………………………….
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΜΙΧΑΗΛ-ΓΑΛΑΝΟΥ, Δ.: Η εφεσίβλητη με απόφασή της ημερομηνίας 2.9.2022 έθεσε την εφεσείουσα σε διαθεσιμότητα για περίοδο τριών μηνών από τις 2.9.2022 μέχρι την 1.12.2022 κατά την οποία θα λάμβανε το ήμισυ των απολαβών της. Κατά της απόφασης αυτής, η εφεσείουσα άσκησε την Προσφυγή Αρ. 1744/2022 (iJustice) στα πλαίσια της οποίας το Διοικητικό Δικαστήριο με απόφαση ημερομηνίας 26.1.2023 έκρινε πως η προσβαλλόμενη απόφαση λήφθηκε νόμιμα και απέρριψε την προσφυγή.
Η εφεσείουσα προωθεί πέντε λόγους έφεσης ως ακολούθως:
Με τον πρώτο λόγο έφεσης εισηγείται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι το πρακτικό της διαδικασίας ενώπιον της εφεσίβλητης ήταν άρτιο και/ή ότι η απόφαση δεν ήταν προειλημμένη εφόσον η διαθεσιμότητα της εφεσείουσας ήταν το πρώτο ζήτημα που εξέτασε η εφεσίβλητη παρά το ότι οι θέσεις της εφεσίβλητης επί της διαθεσιμότητάς της δεν είχαν ακόμα υποβληθεί.
Με τον δεύτερο λόγο έφεσης εισηγείται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι έγινε η δέουσα έρευνα και ότι αιτιολογήθηκε δεόντως το δημόσιο συμφέρον που επέβαλλε τη διαθεσιμότητα της εφεσείουσας.
Με τον τρίτο λόγο έφεσης εισηγείται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έλαβε υπόψη επιστολή που επισύναψε η εφεσίβλητη στη γραπτή αγόρευση που καταχώρησε και ήταν μεταγενέστερη του ουσιώδους χρόνου.
Με τον τέταρτο λόγο έφεσης εισηγείται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο έσφαλε απορρίπτοντας τη θέση της εφεσείουσας περί παραβίασης της αρχής της αμεροληψίας και με τον πέμπτο και τελευταίο λόγο έφεσης εισηγείται ότι εσφαλμένα δεν εξέτασε τους υπόλοιπους λόγους ακύρωσης.
Αναφορικά με τον πρώτο λόγο έφεσης, το επίδικο ζήτημα είναι κατά πόσο προκύπτει από τα πρακτικά που είχε ενώπιόν του το πρωτόδικο Δικαστήριο ότι η εφεσίβλητη έλαβε υπόψη της τις θέσεις που υπέβαλε η εφεσείουσα μέσω των δικηγόρων της προτού λάβει την απόφασή της να τη θέσει σε διαθεσιμότητα και ότι τα πρακτικά αυτά είναι άρτια έτσι ώστε να καθίσταται ευχερής ο δικαστικός έλεγχος.
Η εφεσείουσα εστιάζει την επιχειρηματολογία της στην ώρα έναρξης της συνεδρίας και τη σειρά αρίθμησης του θέματος που την αφορά, επιδιώκοντας να καταδείξει ότι η εφεσίβλητη είχε προαποφασίσει προτού υποβάλει τις θέσεις της και αξιολογηθούν οι θέσεις αυτές ή ότι εν πάση περιπτώσει, το πρακτικό δεν είναι άρτιο.
Η εφεσίβλητη επιχειρηματολογεί ότι το εν λόγω πρακτικό είναι απόσπασμα και όχι τα πλήρη πρακτικά και ότι από το περιεχόμενο των εν λόγω πρακτικών προκύπτει ότι το ζήτημα δεν θα μπορούσε να είχε εξεταστεί πριν την υποβολή των θέσεων της εφεσείουσας εφόσον καταγράφεται ότι οι θέσεις της λήφθηκαν υπόψη. Σε ερώτηση του Δικαστηρίου κατά πόσο στους διοικητικούς φακέλους υπάρχει η ημερήσια διάταξη της συνεδρίας και αν αυτή βρισκόταν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, η εφεσίβλητη δεν μπορούσε να τοποθετηθεί με βεβαιότητα.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο αντιμετώπισε το ζήτημα όπως αποτυπώνεται στις σελίδες 7 μέχρι 9 ως εξής:
«Περαιτέρω, κρίνω ότι δεν έχουν έρεισμα ούτε οι ισχυρισμοί της πλευράς της αιτήτριας, σύμφωνα με τους οποίους δεν λήφθηκαν υπόψη από την καθ' ης η αίτηση, κατά την επίδικη συνεδρία της 2.9.2022, οι θέσεις και/ή οι ισχυρισμοί της αιτήτριας, ως αυτοί περιλήφθηκαν και στην γραπτή της ένσταση, πριν από τη λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης. Παρατηρώ ότι στις σελίδες 2 και 3 του πρακτικού λήψης της επίδικης απόφασης (παράρτημα 8 στην ένσταση), καταγράφονται οι θέσεις και/ή οι ισχυρισμοί των δικηγόρων της αιτήτριας. Αμέσως δε μετά (σελ. 3), αναφέρονται τα εξής: «Η Επιτροπή μελέτησε με τη δέουσα σοβαρότητα και προσοχή τις παραστάσεις των Δικηγόρων της υπαλλήλου, καθώς και το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν υπόψη της από την αρμόδια αρχή, υπό το φως και της σχετικής νομοθεσίας και νομολογίας». Συνεπώς, λαμβανομένων υπόψη των πιο πάνω, αλλά και του τεκμηρίου της κανονικότητας υπέρ των πράξεων της Διοίκησης, το οποίο και δεν έχει καθ' οιονδήποτε τρόπο ανατραπεί, δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω ότι ενώπιον της καθ' ης η αίτηση, κατά το χρόνο λήψης της απόφασής της, ήσαν οι θέσεις και/ή οι ισχυρισμοί της πλευράς της αιτήτριας και τίποτε περί του αντιθέτου, ως ο ισχυρισμός της αιτήτριας, δεν έχει αποδειχθεί.
Οι πιο πάνω δε διαπιστώσεις, δεν επηρεάζονται και ούτε μπορούν καθ' οιονδήποτε τρόπο να διαφοροποιηθούν από το γεγονός ότι το θέμα της εξέτασης της διαθεσιμότητας της αιτήτριας, σύμφωνα με το σχετικό πρακτικό, αναφερόταν ως πρώτο στην ημερήσια διάταξη των θεμάτων που είχε η Ε.Δ.Υ. να επιληφθεί κατά τη συνεδρία της ημερομηνίας 2.9.2022. Από πουθενά δεν προκύπτει, και ούτε τέθηκε οποιαδήποτε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι το συγκεκριμένο θέμα όντως εξετάστηκε πρώτο κατά την εν λόγω συνεδρία και, άρα, ότι δεν εξετάστηκαν οι θέσεις της αιτήτριας, η οποία είχε προθεσμία μέχρι τις 11.00 π.μ. εκείνης της μέρας για να τις υποβάλει. Εξάλλου, η Ε.Δ.Υ. κατά κανόνα συνεδριάζει για τη λήψη απόφασης επί όλων των ζητημάτων της ημερήσιας διάταξης. Εν προκειμένω, το ζήτημα της διαθεσιμότητας της αιτήτριας συμπεριλαμβανόταν, μεταξύ άλλων θεμάτων, στην ημερήσια διάταξη ημερομηνίας 2.9.2022.
Συνεπώς, με βάση και τα προαναφερθέντα, ως αυτά περιλήφθηκαν στο πρακτικό της επίδικης συνεδρίας, δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω ότι κατά το χρόνο λήψης της επίδικης απόφασης, βρίσκονταν ενώπιον της καθ' ης η αίτηση και λήφθηκαν υπόψη οι θέσεις και/ή οι ισχυρισμοί της αιτήτριας. Το δε πρακτικό της επίδικης συνεδρίας, ημερομηνίας 2.9.2022, κρίνεται άρτιο και δύναται να υπαχθεί στον απαιτούμενο δικαστικό έλεγχο, που είναι και το ζητούμενο σε τέτοιες περιπτώσεις (βλ. Παντελής Χασάπη ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 1346/2012, ημερ. 12.6.2015, ECLI:CY:AD:2015:D421), εφόσον καταγράφεται με την απαιτούμενη επάρκεια η συλλογιστική και/ή το σκεπτικό λήψης της επίδικης απόφασης (βλ. και Σάββας Λοϊζοδης κ.α. ν. Δημοκρατίας, Συνεκδ. Υποθ. Αρ. 616/2009 κ.α., ημερ. 12.4.2011».
Όπως προκύπτει από τα γεγονότα που καταγράφονται στην πρωτόδικη απόφαση και δεν αμφισβητούνται, η εφεσίβλητη με επιστολή της ημερομηνίας 30.8.2022 πληροφόρησε την εφεσείουσα ότι ο χρόνος υποβολής γραπτής ένστασης εκ μέρους της παρατείνεται μέχρι τις 2.9.2022 στις 11 π.μ. Η ένσταση της εφεσείουσας μέσω των δικηγόρων της αποστάλθηκε, όπως προκύπτει από το παράρτημα 7 της ένστασης στην προσφυγή και επισύναψη Α στο περίγραμμα της εφεσείουσας, στις 10.25 π.μ. της 2.9.2022.
Το πρακτικό της συνεδρίας της εφεσίβλητης ημερομηνίας 2.9.2022 καταγράφει ως ώρα έναρξης της συνεδρίας την 9 π.μ. Το θέμα που αφορά την εφεσείουσα, αριθμείται ως Α.(1)(1) και έχει τίτλο «Συνέχιση εξέτασης θέματος διαθεσιμότητας της ΠΟΤΑΜΙΤΟΥ Μαρίας, Πρώτου Λειτουργού Φορολογίας, Τμήμα Φορολογίας [.]».
Στον διοικητικό φάκελο που κατατέθηκε ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου δεν εντοπίζεται η ημερήσια διάταξη της συνεδρίας της εφεσίβλητης στις 2.9.2022.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο, επομένως, δεν είχε ενώπιόν του ούτε ημερήσια διάταξη έτσι ώστε η αναφορά στην πρωτόδικη απόφαση ότι το επίμαχο θέμα περιλαμβανόταν «μεταξύ άλλων θεμάτων» στην ημερήσια διάταξη να υποστηρίζεται αλλά ούτε άλλο πλήρες πρακτικό της συνεδρίας της εφεσίβλητης εκείνης της ημέρας που να περιλαμβάνει και άλλα θέματα προς συζήτηση εκτός αυτού που ενδιαφέρει.
Ωστόσο, η σημασία της τήρησης άρτιων πρακτικών και ο ρόλος του πρακτικού ενός συλλογικού οργάνου στη διοικητική δίκη, επεξηγήθηκε από το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο στην Alpha Panareti Golf Club Ltd v. Δημοκρατία, Ε.Δ.Δ. 81/17, 25.1.2024:
«Συναφές θέμα είναι και η αναγκαιότητα τήρησης άρτιων πρακτικών με σκοπό τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου. Η δε ανάγκη αυτή κωδικοποιείται στο άρθρο 24(1) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου (Ν. 158(Ι)/19) το οποίο διαλαμβάνει ότι: «Πρέπει να τηρούνται λεπτομερή πρακτικά των συνεδριάσεων των συλλογικών οργάνων, στα οποία να διατυπώνονται με σαφήνεια οι αποφάσεις που λαμβάνονται. Η τήρηση άρτιων πρακτικών είναι υποχρέωση κάθε οργάνου που ασκεί διοικητική λειτουργία». Όπως δε έχει επισημανθεί στην Κυπριανίδου ν. Δήμου Πόλεως Χρυσοχούς (2009) 4 Α.Α.Δ. 721, η τήρηση άρτιων πρακτικών «. συνιστά εχέγγυο για χρηστή διοίκηση και αναγκαία προϋπόθεση για την άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου της νομιμότητας των διοικητικών πράξεων» (Βλ. επίσης Medcon Construction and Others v. Republic (1968) 3 C.L.R. 535 και Χρυσάφη ν. Δημοκρατίας (2005) 3 Α.Α.Δ. 550).
Αποτελεί θεμελιωμένη αρχή του διοικητικού δικαίου ότι, στην απουσία νομοθετικής διάταξης που να ρυθμίζει το θέμα, η μη τήρηση πρακτικών από το συλλογικό όργανο δεν καθιστά αφ' αυτής, άκυρη την διοικητική πράξη, εκτός αν η απουσία των πρακτικών ή η ασάφεια τους τείνει να στερήσει την πράξη της δέουσας αιτιολογίας. Το δε βάρος απόδειξης ότι τα πρακτικά δεν είναι πλήρη ή επαρκή το φέρει ο εφεσείων (Βλ. Ράφτης ν. Δημοκρατίας κ.ά. (2002) 3 Α.Α.Δ. 345).»
Και στη Χατζηπροδρόμου κ.α. ν. Μούντη Κοντοπούλου κ.α. ν. Δημοκρατίας, Ε.Δ.Δ. 81/20 κ.α., 14.9.2021 το Ανώτατο Δικαστήριο είπε τα εξής:
«Η φράση η οποία σε κάποιο σημείο του κειμένου καταγράφεται αμέσως μετά την αξιολόγηση της Αρχιπρωτοκολλητού, δηλαδή «Στη συνέχεια η Επιτροπή, υπό το φως και των σχετικών κρίσεων της Αρχιπρωτοκολλητού προέβη στην αξιολόγηση της απόδοσης των υποψηφίων.» δεν υποδηλοί αυτό το οποίο εισηγούνται οι συνήγοροι. Ότι δηλαδή η Αρχιπρωτοκολλητής αποχώρησε και συνέχισε η Επιτροπή. Η φράση «Στη συνέχεια .» συνέδεε τη μια ενέργεια με την άλλη, συνδέοντας το κείμενο ως ενότητα. Ούτε μπορεί να εκληφθεί ότι αποχώρησε η Αρχιπρωτοκολλητής γιατί αυτή είναι η πρακτική που ακολουθείται.
Ουσιαστικά το Δικαστήριο εκαλείτο να εξάξει συμπέρασμα για ένα γεγονός του οποίου η επέλευση έπρεπε να βασίζεται σε ασφαλή στοιχεία, για να υπάρχει συμμόρφωση με το Νόμο και όχι σε εικασίες ούτε να συνάγεται από τα συμφραζόμενα.
Τα πρακτικά μιας συνεδρίας αντανακλούν τα διαδραματισθέντα. Δεδομένου πως η νομοθετική διάταξη απαιτεί τη μη παρουσία προσώπου τρίτου προς το συλλογικό όργανο, η αποχώρηση αυτού έπρεπε ρητά να καταγράφεται αφ' ενός για να είναι η συνεδρία σύννομη και αφ' ετέρου ο διοικούμενος να έχει μια πλήρη και ξεκάθαρη εικόνα της συνεδρίας η οποία «έκρινε τη τύχη του», αναφορικά με την επαγγελματική του σταδιοδρομία.
Κρίνουμε συνεπώς πως από όσα τέθηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου ορθά αποφάσισε πως δεν προκύπτει από τα πρακτικά να είχε αποχωρήσει η Αρχιπρωτοκολλητής. Ορθά επίσης έκρινε ότι τίθεται θέμα τήρησης άρτιων πρακτικών το οποίο άρρηκτα συνδέεται με τη σύνθεση και λειτουργία του συλλογικού οργάνου (Στυλιανός Αγαθοκλέους ν. Συμβούλιο Υδατοπρομήθειας Λευκωσίας, Α.Ε. 29/11 ημερ. 21/7/2016).
Η τήρηση άρτιων πρακτικών συνιστά έλεγχο χρηστής διοίκησης και προϋπόθεση για την άσκηση αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας των διοικητικών πράξεων. Χωρίς αυτά, η προσβληθείσα διοικητική απόφαση οδηγείται αναπόφευκτα σε ακύρωση (Χρυσάφη ν. Δημοκρατίας (2005) 3 ΑΑΔ 550, Νικολάου ν. Δημοκρατίας (2010) 3 ΑΑΔ 417).»
Στη βάση των πιο πάνω αρχών, για να διαπιστωθεί κατά πόσο υπό τις περιστάσεις ως περιγράφονται πιο πάνω, καθίσταται δυνατός ο δικαστικός έλεγχος είναι σημαντικό να εξετάσουμε τις θέσεις της εφεσείουσας ως εκφράστηκαν μέσω επιστολής των δικηγόρων της ημερομηνίας 2.9.2022 και το σχετικό απόσπασμα από το πρακτικό της συνεδρίας της εφεσίβλητης ιδίας ημερομηνίας.
Η επιστολή της εφεσείουσας μέσω των δικηγόρων της έχει το εξής περιεχόμενο:
«Σε απάντηση της από 30.8.2022 συμπληρωματικής ενημέρωσης που τύχαμε με τη σχετική επιστολή σας (με τον πιο πάνω αριθμό φακέλου) και στον ελάχιστο ταχθέντα χρόνο, παρακαλώ σημειώστε ότι:
(α) Προφανώς το δημόσιο συμφέρον έχει τη μέγιστη σημασία για την απόφαση για διαθεσιμότητα.
(β) Είναι δε σαφής η θέση μας ότι το αίτημα προς την ΕΔΥ να τεθεί σε διαθεσιμότητα η πελάτισσά μας, δεν δεσμεύει την Επιτροπή και κύρια δεν αποβλέπει στην εξυπηρέτηση του στόχου αυτού.
(γ) Τα όσα στοιχεία μας κοινοποιήθηκαν καταδεικνύουν τα πιο πάνω, όπως και τον αλλότριο σκοπό του αιτήματος προς την ΕΔΥ, που σχετίζεται με προειλημμένη απόφαση για υπηρεσιακή εξόντωση της πελάτισσάς μας.
(δ) Πρόκειται δε για μίαν αντίθετη στο δημόσιο συμφέρον μέθοδο μη αντιμετωπισης σοβαρών ζητημάτων που ήγειρε υπηρεσιακά μία Λειτουργός που σταθερά προσπάθησε να διαφυλάξει τη Νομιμότητα και άρα το δημόσιο συμφέρον στο τόσο σημαντικό για το Κράτος Τμήμα. Τούτο γιατί δεν ανέχθηκε και δεν συγκατατέθηκε η ίδια στην όποια διαφθορά!
(ε) Εξ' ου και οι παραστάσεις, εισηγήσεις και καταγγελίες που διαχρονικά υπέβαλε ιεραρχικά μέχρι και στην πολιτική εξουσία
[.]
(στ) Επισυνάπτονται προς στάθμιση του Δημοσίου συμφέροντος και προς την ΕΔΥ, ενδεικτικά γραπτές παραστάσεις, προειδοποιήσεις ή αποδείξεις παρανομιών και το 2017, που όμως ουδέποτε, στα χρόνια που πέρασαν, έτυχαν εξέτασης ή έστω απάντησης.
(ζ) Υπενθυμίζεται ότι η ίδια αμφισβήτησε (μαζί με άλλους) τη νομιμότητα του διορισμού του τότε Εφόρου και των τριών Βοηθών Εφόρων.
Ήδη αμφισβητεί την επιλογή της ΕΔΥ ενός εκ των τότε Βοηθών του κου Τσαγγάρη, στη θέση του Εφόρου.
Καταστάσεις που δημιουργούν πρόσθετα ζητήματα φυσικής δικαιοσύνης περί τον κατήγορο, μάρτυρα και «δικαστή» της όλης εισήγησης για διαθεσιμότητα.
(η) Η για τόσα χρόνια εξαίρετη προσφορά της χάριν της υπηρεσίας και της νομιμότητας, δεν μπορεί να τυγχάνει τέτοιας αυθαίρετης μεταχείρισης, απλώς γιατί δεν ανέχθηκε τη διαφθορά.
(θ) Στην επιστολή του ο Υπουργός Οικονομικών υποδεικνύει τους πιο κάτω λόγους οι οποίοι υπαγορεύουν τη λήψη του μέτρου της διαθεσιμότητας.
(ι) Τη σοβαρή φύση ενδεχομένων πειθαρχικών παραπτωμάτων.
(ιι) Την αναμενόμενη κλήση αρκετών μαρτύρων στα πλαίσια διεξαγωγής της έρευνας.
(iii) Τη δυνατότητα επηρεασμού της ομαλής διεξαγωγής της έρευνας μέσα από πρόσβαση σε έγγραφα και μαρτυρικό υλικό και ενδεχόμενο επηρεασμό μαρτύρων.
(ι) Υποβάλλουμε ότι οι λόγοι (i) και (ii) δεν εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και δεν αποτελούν λόγους οι οποίοι δικαιολογούν το μέτρο της διαθεσιμότητας. Η παρουσία της πελάτισσάς μας στο γραφείο της για να ασκεί τα καθήκοντά της (άρθρο 6 του Ν. 1/90) δεν μπορεί με οποιοδήποτε τρόπο να εμποδίσει την κλήση μαρτύρων. Προφανέστατα αλλότριος σκοπός.
(κ) Πρόσβαση σε έγγραφα.
(i) Στο Τμήμα Έφορου Φορολογίας υπάρχει πρόγραμμα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης των εγγράφων. Είναι ευχερές για τους αρμόδιους να διακόψουν την πρόσβαση της πελάτισσάς μας στο σύστημα οπόταν δεν έχει πρόσβαση σε οποιοδήποτε έγγραφο.
(ii) Το μαρτυρικό υλικό που δήθεν έχει εξασφαλιστεί, αποτελείται από επιστολές και σημειώματα. Μπορούν οι αρμόδιοι να το φυλάξουν δεόντως. Το ίδιο ισχύει και για το μαρτυρικό υλικό που θα εξασφαλιστεί στη συνέχεια.
(iii) Οι καταγγελίες εναντίον της πελάτισσάς μας έγιναν από έναν ιδιώτη, τον Έφορο Φορολογίας και από συναδέλφους της. Δεν έχουν υποδειχθεί οποιοιδήποτε λόγοι που πιθανολογούν ότι η πελάτισσά μας θα είναι σε θέση να τους επηρεάσει εάν δεν τεθεί σε διαθεσιμότητα. Η παρουσία της στη θέση δεν τους εμπόδισε από το να την καταγγείλουν.
(iv) Αναφορικά με τα έγγραφα, ο μόνο υπαρκτός κίνδυνος είναι η εξαφάνιση ή αλλοίωση σημαντικών εγγράφων απόλυτα σχετικών με την υπεράσπιση της πελάτισσάς μας σε περίπτωση πειθαρχικής δίωξής της. Για το λόγο αυτό, καθιστούμε την Αρμόδια Αρχή και την ΕΔΥ υπεύθυνους για την ασφαλή φύλαξή τους.
(λ) Έχουμε επιλέξει και συμβουλεύσαμε σχετικά να μην τοποθετηθεί επί της ουσίας των ισχυρισμών εναντίον της και θέτουμε όμως τα εξής:
(ι) Επιδιώκεται η διαθεσιμότητα της πελάτισσάς μας για κατ' ισχυρισμό επιλήψιμη συμπεριφορά η οποία κατ' ισχυρισμόν αφορά δήθεν σε θέματα πριν από ένα και πλέον έτη. Αφ' εαυτής αυτή η καθυστέρηση εκθεμελιώνει το επείγον και το δυσμενέστατο αυτό μέτρο και την έννοια σοβαρών παραπτωμάτων. Πρόσθετα συνιστά κατάχρηση και υπέρβαση εξουσίας.
(ιι) Στο κατάλληλο στάδιο εάν και εφόσον διωχθεί, η πελάτισσα μας θα αποδείξει, μέσα από την προσαγωγή καθόλα νόμιμων αποδεικτικών στοιχείων και την προφορική μαρτυρία Πολιτειακών Αξιωματούχων, ότι είναι άδικα θύμα καταδίωξης (persecution) για αλλότριο μη νόμιμο λόγο. Τούτο:
(A) Λόγω της διαχρονικής στάσης της αναφορικά με την ορθή εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας προς όφελος των δημοσιών προσόδων και κατ' επέκταση του δημόσιου συμφέροντος.
(Β) Λόγω του ότι αντέδρασε όταν με οδηγίες της Προϊστάμενης Αρχής της είχε απαγορευθεί να συνεχίσει τον κατά νόμο και/ή πλήρη χειρισμό φορολογικών φακέλων επώνυμων μεγάλο-επιχειρηματιών, παραγόντων της δημόσιας ζωής και πρώην Πολιτειακών Αξιωματούχων, γιατί:
· αντέδρασε όταν η φορολόγηση των πιο πάνω ήταν έκδηλα ευνοϊκή και παράνομη.
· διαφώνησε ανοικτά αναφορικά με τη διαδικασία ανοίγματος της θυρίδας του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας γιατί έλαβε χώραν κατά πρόδηλη παράβαση των σχετικών κανονισμών.
(ιιι) Τα εναντίον της αποδιδόμενα γενικά και αόριστα επιδιώκουν τη φίμωση πειθαρχική τιμωρία της πελάτισσάς μας, αβάσιμα και καταχρηστικά. Οπότε η ΕΔΥ θα πρέπει να μην συντελέσει στην προκλητική αυτή διαδικασία, αντίθετα στο δημόσιο συμφέρον που απαιτεί αποκάλυψη των παράνομων προθέσεων εκπαραθύρωσης της πελάτισσάς μας.»
Η εφεσίβλητη στο πρακτικό της επίμαχης συνεδρίας, καταγράφει τα εξής σχετικά με τις θέσεις της εφεσείουσας:
«Η Επιτροπή συνέχισε την εξέταση του θέματος διαθεσιμότητας της Ποταμίτου Μαρίας, Πρώτου Λειτουργού Φορολογίας, Τμήμα Φορολογίας, και έλαβε γνώση τηλεομοιοτυπικού μηνύματος ημερομηνίας 02.09.2022, το οποίο υπέβαλαν από κοινού τα Δικηγορικά Γραφεία Ανδρέας Σ. Αγγελίδης ΔΕΠΕ και Καλλής & Καλλής ΔΕΠΕ.
Οι Δικηγόροι της υπαλλήλου εκφράζουν την άποψη ότι το αποφασιστικό κριτήριο για την όποια απόφαση της Επιτροπής είναι το δημόσιο συμφέρον, ότι το αίτημα της αρμόδιας αρχής δεν δεσμεύει με κανένα τρόπο την Επιτροπή και τα στοιχεία που αφορούν την πρόταση για διαθεσιμότητα της πελάτιδάς τους αποδεικνύουν αλλότριους σκοπούς και σχετίζονται με προειλημμένη απόφαση για υπηρεσιακή εξόντωσή της. Αυτό οφείλεται στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα υπηρεσιακά θέματα και στην προσπάθειά της να διαφυλάξει τη νομιμότητα και το δημόσιο συμφέρον.
Αναφέρονται στο γεγονός ότι η Ποταμίτου αμφισβήτησε τη νομιμότητα του διορισμού του τότε Εφόρου και των τριών Βοηθών Εφόρων και αμφισβητεί και την επιλογή της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας για το διορισμό/προαγωγή του νυν Εφόρου, θέμα που δημιουργεί πρόσθετα ζητήματα φυσικής δικαιοσύνης.
Οι Δικηγόροι της υπαλλήλου ισχυρίζονται ότι η σοβαρότητα των ενδεχόμενων πειθαρχικών παραπτωμάτων και η αναμενόμενη κλήση αρκετών μαρτύρων σε καμία περίπτωση δεν τεκμηριώνουν την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, ενώ η δυνατότητα επηρεασμού της ομαλής διεξαγωγής της έρευνας μέσα από πρόσβαση σε έγγραφα και ενδεχόμενο επηρεασμό μαρτύρων επίσης δεν τεκμηριώνεται, αφού τα έγγραφα είναι διασφαλισμένα μέσα από το πρόγραμμα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, και οι καταγγελίες έγιναν από έναν ιδιώτη, τον Έφορο Φορολογίας και συναδέλφους της και δεν είναι σε θέση να τους επηρεάσει.
Καταλήγοντας, εκφράζουν την άποψη ότι η αποδιδόμενη επιλήψιμη συμπεριφορά αφορά θέματα που έλαβαν χώρα πριν από ένα και πλέον έτος, στοιχείο που εκθεμελιώνει το επείγον του πράγματος, ενώ η δίωξη προέκυψε λόγω της στάσης της για την ορθή εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας και το χειρισμό φορολογικών φακέλων επωνύμων μεγαλοεπιχειρηματιών, παραγόντων της δημόσιας ζωής και πρώην Πολιτειακών Αξιωματούχων.»
Όπως προκύπτει από απλή ανάγνωση του σχετικού αποσπάσματος του πρακτικού, είναι προφανές ότι η εφεσίβλητη αναφέρεται σε συγκεκριμένους ισχυρισμούς που προβάλλει η εφεσείουσα στην επιστολή της που δεν θα μπορούσε να τους γνωρίζει εάν δεν είχε ενώπιόν της κατά τη λήψη της απόφασης τις θέσεις που εξέφρασε η εφεσείουσα μέσω των δικηγόρων της. Συνεπώς, η εσφαλμένη ή ανακριβής καταγραφή της ώρας στο επίμαχο πρακτικό συνιστά επουσιώδη παρατυπία που δεν επιδρά στη νομιμότητα της απόφασης εφόσον ο δικαστικός έλεγχος μπορεί να ασκηθεί.
Για τους πιο πάνω λόγους ο πρώτος λόγος έφεσης απορρίπτεται.
Σε σχέση με τον δεύτερο λόγο έφεσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι η εφεσίβλητη συγκεκριμενοποιεί επαρκώς το δημόσιο συμφέρον. Στις σελίδες 17 μέχρι 18 της απόφασης συνοψίζεται η πρωτόδικη κρίση:
«Κρίνω ότι η διαδικασία που ακολουθήθηκε εξ' υπαρχής μέχρι τέλους, δεν παρουσιάζει τρωτά σημεία από απόψεως εφαρμογής των αρχών του Διοικητικού Δικαίου. Δεδομένης της φύσης των καταγγελιών και των υπό διερεύνηση πειθαρχικών παραπτωμάτων, σε συνάρτηση με την υπηρεσιακή θέση που κατείχε η αιτήτρια, την ανάγκη εξασφάλισης της αποτελεσματικότητας των ερευνών και διαφύλαξης του κύρους του Τμήματος Φορολογίας, αλλά και της Δημόσιας Υπηρεσίας στο σύνολό της, και λαμβανομένου υπόψη του κινδύνου επηρεασμού της ομαλής διεξαγωγής της πειθαρχικής έρευνας, είτε μέσω επηρεασμού μαρτύρων, είτε μέσω αλλοίωσης μαρτυρικού υλικού, ως αυτοί οι παράγοντες τονίζονται ιδιαίτερα στο σκεπτικό της επίδικης απόφασης, εύλογα η Ε.Δ.Υ. έκρινε ότι συνέτρεχαν λόγοι δημοσίου συμφέροντος που δικαιολογούσαν τη διαθεσιμότητα. Το αιτιολογικό, το οποίο παρατίθεται από την Ε.Δ.Υ. στο πρακτικό της επίδικης συνεδρίας της, συνιστά επαρκή συγκεκριμενοποίηση του δημοσίου συμφέροντος.
Δεν μπορεί παρά να ληφθεί σοβαρά υπόψη, όπως εξάλλου λήφθηκε υπόψη και από την Ε.Δ.Υ., το στοιχείο του ενδεχόμενου επηρεασμού μαρτύρων και της αλλοίωσης ή εξαφάνισης μαρτυρικού υλικού […].
Εξάλλου είναι επίσης σταθερά νομολογημένο ότι και η προστασία του κύρους της υπηρεσίας αποτελεί λόγο δημοσίου συμφέροντος και, συνεπώς, ικανό λόγο για να τεθεί υπάλληλος σε διαθεσιμότητα […]».
Η νομολογία απαιτεί όπως όπου γίνεται επίκληση του δημοσίου συμφέροντος, αυτό να εξειδικεύεται με αναφορά στα πραγματικά περιστατικά και τους λόγους που το θεμελιώνουν (βλ., μεταξύ άλλων, Ζίττης κ.α. ν. Δημοκρατίας (2000) 3 Α.Α.Δ. 198).
Η εφεσίβλητη, αφού κατέγραψε λεπτομερώς στο πρακτικό της συνεδρίας ημερομηνίας 2.9.2022 τα ενδεχόμενα πειθαρχικά αδικήματα που αντιμετωπίζει η εφεσείουσα, τα πρόσωπα που υπέβαλαν καταγγελία κατά της εφεσείουσας αναφέρθηκε στην ψηλά ιεραρχικά θέση που κατέχει η εφεσείουσα κρίνοντας ότι «το γεγονός ότι η έρευνα θα έχει έκταση, θα αφορά διάφορα θέματα και πτυχές, καθώς και τη δυνατότητα και/ή πιθανότητα, και ως εκ των πιο πάνω, επηρεασμού της ομαλής διεξαγωγής της έρευνας, είτε με τον επηρεασμό μαρτύρων, είτε με την αλλοίωση ή εξαφάνιση μαρτυρικού υλικού, αφού η έρευνα θα στραφεί και στα Γραφεία του Τμήματος Φορολογίας, [.] συντρέχουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος για να τεθεί η υπάλληλος σε διαθεσιμότητα».
Κρίνουμε ότι η εφεσίβλητη ικανοποίησε τις απαιτήσεις εξειδίκευσης του δημοσίου συμφέροντος και συνεπώς, η κρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου επί του θέματος αυτού είναι ορθή.
Για τον λόγο αυτό, ο δεύτερος λόγος έφεσης απορρίπτεται.
Με τον τρίτο λόγο έφεσης, η εφεσείουσα εισηγείται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα έλαβε υπόψη του επιστολή ημερομηνίας 5.9.2022 την οποία επισύναψε η εφεσίβλητη στη γραπτή αγόρευση που κατέθεσε πρωτόδικα η οποία είναι μεταγενέστερη του ουσιώδους χρόνου.
Σχετικό είναι το εξής απόσπασμα από τις σελίδες 21 μέχρι 23 της πρωτόδικης απόφασης:
«Προτού προχωρήσω στην εξέταση του επόμενου λόγου ακύρωσης που προωθείται, κρίνω σκόπιμο να επισημάνω και τα εξής, σε σχέση με την αναφορά που γίνεται από τις συνηγόρους της καθ' ης η αίτηση στην γραπτή τους αγόρευση και στην εκεί επισυνημμένη επιστολή του Εφόρου Φορολογίας προς τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών, ημερομηνίας 5.9.2022, η οποία κοινοποιήθηκε στον Πρόεδρο της Ε.Δ.Υ., και με την οποία, σύμφωνα με την καθ' ης η αίτηση «[...] καταγράφεται η προσέγγιση Λειτουργών του Τμήματος Φορολογίας και του Τμήματος Πληροφορικής από την αιτήτρια για εξασφάλιση ηλεκτρονικής αλληλογραφίας από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή της, κάτι το οποίο τελικά πέτυχε να εξασφαλίσει».
Στην εν λόγω επιστολή αναφέρονται και τα εξής:
[…]
Εν πρώτοις, δεν τίθεται ζήτημα απαράδεκτης και/ή ανεπίτρεπτης μαρτυρίας, εφόσον διαπιστώνω ότι το εν λόγω έγγραφο, με αρ. 7750151, βρίσκεται καταχωρημένο και εντός του διοικητικού φακέλου που κατατέθηκε και σημειώθηκε ως «Τεκμήριο 2» κατά τις διευκρινίσεις. Περαιτέρω, δεν παραγνωρίζω, όπως άλλωστε ορθώς επισημαίνουν και οι συνήγοροι της αιτήτριας, ότι η εν λόγω επιστολή φέρει ημερομηνία (5.9.2022) μεταγενέστερη της ημερομηνίας λήψης της επίδικης απόφασης (2.9.2022) και βεβαίως δεν βρισκόταν ενώπιον της Ε.Δ.Υ. κατά το χρόνο λήψης της απόφασής της. Ωστόσο, προκύπτει από το περιεχόμενό της, ότι η εν λόγω επιστολή αναφέρεται σε γεγονότα που έλαβαν χώρα πριν από την ημερομηνία λήψης της προσβαλλόμενης πράξης (1.9.2022), όταν η εναντίον της αιτήτριας πειθαρχική έρευνα βρισκόταν σε εξέλιξη. Εξάλλου, και η πλευρά της καθ' ης η αίτηση, ως αναφέρει στην αγόρευσή της, παραπέμπει στην εν λόγω επιστολή, προς ενίσχυση της ορθότητας της επίδικης απόφασης της Ε.Δ.Υ., προφανώς σε συνάρτηση, ειδικότερα, με το ζήτημα του επηρεασμού από την αιτήτρια, της ομαλής διεξαγωγής της εκκρεμούσης έρευνας».
Κρίνουμε ότι η πιο πάνω αναφορά του πρωτόδικου Δικαστηρίου έγινε ως obiter dictum χωρίς να οδηγεί ή να τεκμηριώνει κάποια συγκεκριμένη κρίση του. Συνεπώς, δεν επιδρά στο κύρος της απόφασης εφόσον, όπως ορθά εισηγείται η εφεσίβλητη.
Κατ’ επέκταση, απορρίπτεται ο τρίτος λόγος έφεσης.
Με τον τέταρτο λόγο έφεσης η εφεσείουσα εισηγείται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι δεν παραβιάστηκε η αρχή της αμεροληψίας. Σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα από τις σελίδες 26 μέχρι 27 της απόφασης:
«Εν προκειμένω, στη βάση του συνόλου των ενώπιον μου στοιχείων, κρίνω ότι ο ισχυρισμός περί έλλειψης αμεροληψίας δεν στοιχειοθετείται και, σε κάθε περίπτωση, δεν θεμελιώνεται επαρκώς.
Πρωτίστως, καθότι ούτε ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Οικονομικών, ούτε και ο Έφορος Φορολογίας είναι τα όργανα τα οποία αποφασίζουν για το ζήτημα της διαθεσιμότητας της αιτήτριας. Αυτό αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Ε.Δ.Υ. με βάση το προαναφερθέν άρθρο 85 του Νόμου. Ζητήματα έλλειψης αμεροληψίας θα μπορούσαν να εγερθούν μόνο σε σχέση με τα μέλη του αποφασίζοντος οργάνου, κάτι το οποίο δεν υφίσταται στην προκειμένη περίπτωση. Εξάλλου, και η εισήγηση για διαθεσιμότητα προήλθε από τον Υπουργό Οικονομικών με επιστολή του ημερομηνίας 22.8.2022, και όχι από τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου ή τον Έφορο Φορολογίας. Ζήτημα μεροληψίας θα μπορούσε ενδεχομένως να τεθεί εάν οποιοδήποτε από τα μέλη του συλλογικού διοικητικού οργάνου που έλαβε την επίδικη απόφαση, ήτοι της Ε.Δ.Υ., ή ακόμα και ο Υπουργός, που υπέβαλε την εισήγηση για διαθεσιμότητα, είχε οποιαδήποτε «ιδιάζουσα σχέση ή συγγενικά δεσμά εξ' αίματος ή εξ' αγχιστείας μέχρι και του τέταρτου βαθμού ή βρίσκεται σε οξεία έχθρα με το άτομο που αφορά η εξεταζόμενη υπόθεση ή που έχει συμφέρον για την έκβασή της», όπως προβλέπεται στο άρθρο 42(2) του Νόμου 158(Ι)/1999. Δεν τίθεται, όμως, τέτοιο ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση».
Η πιο πάνω κρίση είναι ορθή. Οι ισχυρισμοί που πρόβαλε η εφεσείουσα στην επιστολή της ημερομηνίας 2.9.2022, δεν αφορούν τα μέλη της εφεσίβλητης έτσι ώστε να προκύπτει θέμα παραβίασης της αρχής της αμεροληψίας από το αρμόδιο να λάβει την απόφαση διοικητικό όργανο.
Για τον πιο πάνω λόγο απορρίπτεται ο τέταρτος λόγος έφεσης.
Με τον πέμπτο και τελευταίο λόγο έφεσης η εφεσείουσα εισηγείται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν εξέτασε λόγους ακύρωσης για έλλειψη αιτιολογίας, για καταγραφή λόγου κατά το δημόσιο συμφέρον, παραβίαση της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη προς τη διοίκηση και παράβαση του περί της Προστασίας Προσώπων που αναφέρουν Παραβάσεις του Ενωσιακού και Εθνικού Δικαίου Νόμου, Ν. 6(Ι)/2022.
Όπως ορθά εισηγείται η εφεσίβλητη, ο λόγος ακύρωσης με αναφορά στον Νόμο 6(Ι)/2022 και ο λόγος ακύρωσης για παραβίαση της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη προς τη διοίκηση δεν προκύπτει από τις γραπτές αγορεύσεις της εφεσείουσας ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, να προωθήθηκαν και επομένως, δεν μπορούν να εξεταστούν κατ’ έφεση (βλ., μεταξύ άλλων, Makhlouf κ.α. ν. Δημοκρατίας, Ε.Δ.Δ. 21/17, 10.9.2024). Οι υπόλοιποι λόγοι εξετάστηκαν από το πρωτόδικο Δικαστήριο στις σελίδες 19 μέχρι 21 και 10 μέχρι 19 της απόφασης επομένως απορρίπτεται και αυτός ο λόγος έφεσης.
Για όλους τους πιο πάνω λόγους η έφεση απορρίπτεται και η πρωτόδικη απόφαση επικυρώνεται.
Επιδικάζονται €3.000 έξοδα υπέρ της εφεσίβλητης και εναντίον της εφεσείουσας.
Α. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.
Δ. ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.
Ε. ΜΙΧΑΗΛ-ΓΑΛΑΝΟΥ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο