IRAKLI KOTUA ν. ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.), Υπόθεση Αρ. 677/2021, 13/11/2026
print
Τίτλος:
IRAKLI KOTUA ν. ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.), Υπόθεση Αρ. 677/2021, 13/11/2026

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Υπόθεση Αρ. 677/2021

13 Νοεμβρίου 2026

[Δ. ΚΑΪΛΗΣ, Δ/στής Δ.Δ.]

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

IRAKLI KOTUA

Αιτητής

v.

ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.)

Καθ' ου η Αίτηση

……………………………

Σίμος Ανδρέου, δικηγόρος για τον Αιτητή

Μαρία Κυπριανού, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α΄, για τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για το Καθ' ου η αίτηση

ΑΠΟΦΑΣΗ

Δ. ΚΑΪΛΗΣ, Δ.Δ.Δ.: Ο Αιτητής προσβάλλει την απόφαση του Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.), εφεξής «το Καθ' ου η Αίτηση», που λήφθηκε στην 204η συνεδρία του ημερομηνίας 24.3.2021 και με την οποία απορρίφθηκε αίτημα του για αναγνώριση του τίτλου του, «Bachelor of Business» του Bond University της Αυστραλίας, ως ισότιμου προς πτυχίο πανεπιστημιακού επιπέδου.

 

Η προσβαλλόμενη απόφαση λήφθηκε κατόπιν επανεξέτασης, μετά από απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου ημερομηνίας 25.2.2021 στην Προσφυγή αρ. 935/2018, η οποία ακύρωσε προηγούμενη απορριπτική απόφαση του Καθ' ου η Αίτηση επί της ίδιας αίτησης.

 

Ο Αιτητής απέκτησε τον ως άνω τίτλο στις 6.6.2009 και υπέβαλε αίτηση αναγνώρισης ισοτιμίας στο Καθ' ου η Αίτηση στις 21.3.2017. Το Καθ' ου η Αίτηση ζήτησε από το Bond University διευκρινίσεις για την κανονική διάρκεια σπουδών του προγράμματος και για την αντιστοίχιση των πιστωτικών μονάδων με μονάδες ECTS. Το ως άνω πανεπιστημιακό ίδρυμα απάντησε στις 11.10.2017, αναφέροντας ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών έχει διάρκεια δύο ετών, η οποία κατανέμεται σε 6 εξάμηνα, εφόσον το Πανεπιστήμιο έχει 3 ακαδημαϊκά εξάμηνα ανά έτος (Ιανουάριο, Μάιο και Σεπτέμβριο) και οι φοιτητές παρακολουθούν συνήθως 4 μαθήματα ανά εξάμηνο, συγκεντρώνοντας συνολικά 240 πιστωτικές μονάδες για το σύνολο του προγράμματος.

 

Στις 24.10.2017 το Καθ' ου η Αίτηση απέρριψε την αίτηση του Αιτητή, με το αιτιολογικό ότι η κανονική διάρκεια του προγράμματος σπουδών ήταν μόνο δύο έτη. Στις 11.1.2018 ο Αιτητής ζήτησε επανεξέταση (Αρ. Πρωτ. Ε3/18) και προσκόμισε επιστολή του εν λόγω πανεπιστημιακού ιδρύματος ημερομηνίας 19.12.2017, στην οποία διευκρινίζει ότι το εν λόγω Πανεπιστήμιο διδάσκει τρία εξάμηνα το έτος, κάθε εξάμηνο διάρκειας 14 εβδομάδων και ότι λειτουργεί 42 εβδομάδες το έτος. Στις 6.3.2018 το Καθ' ου η Αίτηση έκρινε ότι δεν προέκυπτε λόγος αλλαγής της απόφασης του και ο Αιτητής καταχώρισε κατά της εν λόγω απόφασης την Προσφυγή υπ’ αρ. 935/2018 στο Διοικητικό Δικαστήριο.

 

Στο πλαίσιο της εν λόγω Προσφυγής, το Δικαστήριο στις 25.2.2021 ακύρωσε την απόφαση του Καθ’ ου η Αίτηση ημερομηνίας 6.3.2018, λόγω ανεπαρκούς έρευνας και αιτιολογίας. Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι το Καθ' ου η Αίτηση είχε ζητήσει μεν πληροφορίες για τις πιστωτικές μονάδες του προγράμματος σπουδών, αλλά στην απόφαση του δεν έκανε οποιαδήποτε αναφορά σ’ αυτές. Ειδικότερα, λέχθηκε ότι:

 

«Συναφώς ενώ το ζήτημα τα αντιστοιχίας των πιστωτικών μονάδων που ο αιτητής υπέβαλε με τις πιστωτικές μονάδες ECTS (Ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς και συσσώρευσης ακαδημαϊκών πιστωτικών μονάδων), θεωρήθηκε αρχικά από τους καθ' ων η αίτηση, ως δεδομένο απαραίτητο για την περαιτέρω εξέταση της περίπτωσης του αιτητή και ενώ δόθηκε η απαιτούμενη πληροφόρηση από το Πανεπιστήμιο, εντούτοις επ' αυτού δεν υπάρχει οποιαδήποτε αναφορά στην επίδικη απόφαση, κατά τρόπο ώστε να μην παρέχονται στο Δικαστήριο τα απαραίτητα εκείνα στοιχεία για άσκηση του απαιτούμενου δικαστικού ελέγχου, με ορατό το ενδεχόμενο εμφιλοχώρησης πλάνης στο συλλογισμό της διοίκησης.»

 

Αφού παρέθεσε τον Κανονισμό 3(3)(α) των περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Κανονισμών του 1999 έως 2015, Κ.Δ.Π. 172/99, (εφεξής «οι Κανονισμοί»), το Δικαστήριο κατέληξε, ως εξής:

 

«Εν προκειμένω, δεν διαπιστώνεται οποιαδήποτε συνεκτίμηση όλων των απαραίτητων στοιχείων που αναφέρονται στις πρόνοιες της σχετικής Νομοθεσίας. Οι καθ' ων η αίτηση περιορίστηκαν μόνο στο στοιχείο της διάρκειας των σπουδών, αγνοώντας τα όσα περιελαμβάνοντο στις σχετικές επιστολές του Πανεπιστημίου και τα οποία αφορούσαν το ζήτημα των πιστωτικών μονάδων και γενικότερα τους όρους φοίτησης του αιτητή από το συγκεκριμένο αναγνωρισμένο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, στοιχεία τα οποία οι ίδιοι είχαν κρίνει ως απαραίτητα για την περαιτέρω διερεύνηση του θέματος.»

 

Στον διοικητικό φάκελο εντοπίζονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα έγγραφα, χρονικά μεταγενέστερα της αρχικής απόφασης απόρριψης της αίτησης του Αιτητή:

 

(α) Επιστολή του Τμήματος Εκπαίδευσης και Κατάρτισης της Αυστραλιανής Κυβέρνησης ημερομηνίας 18.6.2018 προς το Καθ' ου η Αίτηση, η οποία αναφέρει ότι το πρόγραμμα είναι επιπέδου Bachelor Degree σύμφωνα με Αυστραλιανό Πλαίσιο Προσόντων και ότι «The 2-year program is accelerated program and has the same curriculum as the 3-year program.». Προσθέτει ότι ο Αιτητής ολοκλήρωσε το διετές πρόγραμμα σε 7 εξάμηνα. Εντοπίζεται επίσης και μεταγενέστερο ηλεκτρονικό μήνυμα του ίδιου Τμήματος προς το Καθ’ ου η Αίτηση ημερομηνίας 3.4.2019, το οποίο προβαίνει σε μια διευκρίνιση σε σχέση με την προηγούμενη επιστολή του ημερομηνίας 18.6.2018.

 

(β) Βεβαίωση (Statement of Comparability) του National Recognition Information Centre for the United Kingdom (UK NARIC) ημερομηνίας 10.7.2018, μαζί με συνοδευτική επιστολή ίδιας ημερομηνίας. Η βεβαίωση αναφέρει ότι ο τίτλος αντιστοιχεί στα επίπεδα RQF Level 6, SCQF Level 10 και CQFW Level 6 και είναι συγκρίσιμος με «Bachelor degree» του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη συνοδευτική επιστολή σημειώνεται ότι οι αξιολογήσεις του δε δεσμεύουν και ότι η τελική απόφαση ανήκει στον φορέα που δέχεται ή αναγνωρίζει τον τίτλο.

 

Το Καθ’ ου η Αίτηση στη 204η συνεδρία του ημερομηνίας 24.3.2021 αναφέρει ότι, συμμορφούμενο με την ακυρωτική απόφαση, προχώρησε σε επανεξέταση του θέματος, λαμβάνοντας υπόψη τα όσα αναφέρονται στην απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου. Μεταξύ άλλων, για τη διάρκεια των σπουδών, σημειώνει τα εξής:

 

«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που εξασφαλίστηκαν από το Bond University, ημερομηνίας 11.10.2017, η κανονική διάρκεια του προγράμματος σπουδών που παρακολούθησε ο αιτητής είναι μόνο 2 (δυο) έτη. Η συγκεκριμένη διάρκεια σπουδών δε δικαιολογεί την απονομή τίτλου επιπέδου Πτυχίου.

 

Τίτλος σπουδών επιπέδου πτυχίου που απονέμεται μετά από μόνο δύο χρόνια φοίτησης, δεν πληροί τις απαιτήσεις των Δημοσίων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της Κύπρου και, συνεπώς δεν μπορεί να τύχει ακαδημαϊκής αναγνώρισης από το ΚΥΣΑΤΣ.»

 

Στα πρακτικά προστίθεται και αναφορά στη Διαδικασία της Μπολόνια:

 

«Επιπλέον, σύμφωνα με τη Διαδικασία της Μπολόνια, για την απόκτηση τίτλου σπουδών επιπέδου Πτυχίου, απαιτούνται τουλάχιστον τρία έτη σπουδών, καθώς και η συμπλήρωση 180 πιστωτικών μονάδων ECTS τουλάχιστον. Συνεπώς, από πλευράς διάρκειας σπουδών ο τίτλος σπουδών “Bachelor of Business” δεν είναι σύμφωνος με τη Διαδικασία της Μπολόνια.»

 

Ακολουθεί η φράση, «Ενδεικτικά από την ιστοσελίδα του European Higher Education Area, αναφέρονται τα ακόλουθα όσον αφορά στη Διαδικασία της Μπολόνια και τους τρεις κύκλους σπουδών» και το απόσπασμα:

 

«The first cycle leads to a qualification (in many countries labelled "Bachelor") which is obtained after successful completion of a study programme with 180-240 ECTS credits. Programmes of the first cycle last typically three years.»

 

Για τις πιστωτικές μονάδες του επίδικου τίτλου του Αιτητή, το Καθ' ου η Αίτηση κατέληξε:

 

«Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, διαπίστωσε ότι ο αιτητής συμπλήρωσε 240 credit points, τα οποία αντιστοιχούν σε 180 ECTS, για την απόκτηση του τίτλου σπουδών του. Συνεπώς, έχει καλύψει τον ελάχιστο αριθμό ECTS, τα οποία απαιτούνται και με βάση τη Διαδικασία της Μπολόνια, για την απόκτηση τίτλου σπουδών επιπέδου Πτυχίου.

 

Παρόλο που έχει συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός πιστωτικών μονάδων, ο αιτητής δεν έχει καλύψει την ελάχιστη απαιτούμενη διάρκεια σπουδών για την απόκτηση τίτλου σπουδών επιπέδου Πτυχίου που είναι τα τρία έτη, συνεπώς, ο τίτλος του δεν μπορεί να τύχει αναγνώρισης.»

 

Τέλος, παραθέτει την επιφύλαξη του Κανονισμού 3(3)(α), «Νοείται έτι περαιτέρω ότι η διάρκεια σπουδών υπολογίζεται σε ακαδημαϊκά έτη ή εξάμηνα ή πιστωτικές μονάδες», και διευκρινίζει ότι:

 

«Όσον αφορά στον πιο πάνω Κανονισμό, το Συμβούλιο διευκρινίζει ότι ναι μεν η διάρκεια σπουδών υπολογίζεται σε ακαδημαϊκά έτη ή εξάμηνα ή πιστωτικές μονάδες, αλλά νοείται ότι για την αναγνώριση ενός τίτλου σπουδών, ως προς την ισοτιμία, πρέπει να καλύπτεται τόσο η ελάχιστη απαιτούμενη διάρκεια σπουδών όσο και ο ελάχιστος αριθμός πιστωτικών μονάδων.»

 

Για τη διάρκεια των σπουδών, όπως προκύπτει από τα πρακτικά της εν λόγω συνεδρίας, λήφθηκε υπόψη μόνο η επιστολή από το Bond University ημερομηνίας 11.10.2017. Δεν αναφέρεται η μεταγενέστερη επιστολή του, ούτε οι επιστολές του Τμήματος Εκπαίδευσης και Κατάρτισης της Κυβέρνησης της Αυστραλίας, ούτε η βεβαίωση του UK NARIC, οι οποίες ευρίσκονται στο διοικητικό φάκελο (Τεκ.1 – ερ. 5, 7 και 8). Επίσης, από τα πρακτικά της εν λόγω συνεδρίας δεν προκύπτει και δεν προσδιορίζεται ποιο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Κύπρου ή άλλου δημόσιου ιδρύματος λήφθηκε ως μέτρο κρίσης, παρά τη σχετική αναφορά.

 

Τα κριτήρια αναγνώρισης ισοτιμίας καθορίζονται με τους Κανονισμούς, σύμφωνα με το άρθρο 13(3) του περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Νόμου του 1996 (Ν. 68(Ι)/1996) (εφεξής «ο Νόμος»). Ο Κανονισμός 3(3)(α)(i) προβλέπει ότι αναγνώριση ισοτιμίας χορηγείται αν:

 

«Η διάρκεια των σπουδών, η διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης και οι όροι αξιολόγησης, προαγωγής και αποφοίτησης των σπουδαστών πληρούν τις απαιτήσεις του Πανεπιστημίου Κύπρου ή των άλλων δημόσιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ανώτερης εκπαίδευσης της Κύπρου.»

 

Επίσης, σύμφωνα με τις επιφυλάξεις του ίδιου Κανονισμού, «Νοείται ότι για την αξιολόγηση και τη λήψη απόφασης αναγνώρισης ισοτιμίας μπορεί να γίνεται συνεκτίμηση των στοιχείων που αναφέρονται στις πιο πάνω παραγράφους (i) και (ii)», ενώ «η διάρκεια σπουδών υπολογίζεται σε ακαδημαϊκά έτη ή εξάμηνα ή πιστωτικές μονάδες».

 

Ο Κανονισμός 4(1)(δ), ως ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, ορίζει ότι: «'Πτυχίο' που σημαίνει τον πρώτο καταληκτικό τίτλο πανεπιστημιακού επιπέδου, ο οποίος χορηγείται μετά από επιτυχή ολοκλήρωση προγράμματος σπουδών που προσφέρεται από εκπαιδευτικά ιδρύματα που πληρούν τις αρχές αναγνώρισης, όπως καθορίζονται στην παράγραφο (1) του Κανονισμού 3».

 

Σημειώνεται περαιτέρω ότι σύμφωνα με τον Κανονισμό 3(5) επιτρέπεται στο Καθ' ου η Αίτηση να εκδίδει αποφάσεις γενικής εφαρμογής. Εντούτοις, εν προκειμένω, ούτε η προσβαλλόμενη απόφαση ούτε οι αγορεύσεις του Καθ' ου η Αίτηση επικαλούνται τέτοια απόφαση που να αφορά ελάχιστη διάρκεια πρώτου κύκλου σπουδών, ούτε τέτοια απόφαση υπάρχει στον φάκελο ή προκύπτει από αυτόν.

 

Οι λόγοι ακύρωσης που προωθεί ο Αιτητής αφορούν κυρίως παράβαση του δεδικασμένου, έλλειψη δέουσας έρευνας, πλάνη και έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας. Επειδή οι ισχυρισμοί που προβάλλει ο Αιτητής αλληλοκαλύπτονται και στηρίζονται στα ίδια πραγματικά και νομικά στοιχεία, θα τους εξετάσω μαζί, εκτός από τον λόγο που αφορά την παραπομπή σε Ανεξάρτητους Κριτές και τους λόγους που διατυπώνονται γενικά, στους οποίους αναφέρομαι ξεχωριστά πιο κάτω.

 

Κατά τη διαδικασία επανεξέτασης κατόπιν ακυρωτικής απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 59(2) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου του 1999 (Ν. 158(Ι)/1999), η διοίκηση δεσμεύεται από το διατακτικό της δικαστικής απόφασης και από τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου για τις νομικές και πραγματικές καταστάσεις που υφίσταντο κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης και στις οποίες στηρίχθηκε το διατακτικό. Στην Ναζίρης ν. Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (2007) 3 Α.Α.Δ. 38 ημερομηνίας 12.2.2007, το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε:

 

«Η Ολομέλεια δεν φαίνεται να κατηύθυνε την προσοχή της και στην άλλη, παράλληλη, αρχή ότι η επανεξέταση διενεργείται στη βάση του ακυρωτικού αποτελέσματος και όχι εφ΄ όλης της ύλης, χωρίς βέβαια να επηρεάζεται η νομολογιακά αναγνωρισμένη δυνατότητα του διοικητικού οργάνου να επαναδιερευνά όταν διαπιστώνεται λόγος: βλ. Ιωσηφίδης κ.α. ν. Δαβερώνα κ.α. (2002) 3 Α.Α.Δ. 147 και Παπαδόπουλος ν. Ιωσηφίδη κ.α. (2002) 3 Α.Α.Δ. 601.»

 

Στην Κυριακίδης ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 629 η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου έκρινε ότι:

 

«σε κάθε περίπτωση ακυρωτικής απόφασης αποτελεί καθήκον της Διοίκησης να προβαίνει σε επανεξέταση - ή, όταν διαπιστώνεται λόγος, σε επαναδιερεύνηση (βλ. Ναζίρης ν. Ρ.Ι.Κ. (2007) 3 Α.Α.Δ. 38) - για αποκατάσταση της τρωθείσας νομιμότητας, όπως αυτή διαπιστώνεται στην αναθεωρητική ακυρωτική απόφαση».

 

Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι η ακυρωτική απόφαση δεσμεύει τη διοίκηση ως προς όσα έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση επί της προσφυγής υπ’ αρ. 935/2018 (άρθρο 59 του Ν. 158(Ι)/1999). Η διοίκηση οφείλει να συμμορφωθεί πλήρως και ενεργά με την απόφαση και η παράλειψη συμμόρφωσης συνιστά λόγο ακύρωσης της νέας απόφασης (βλ. Eπιτροπή Σιτηρών Kύπρου, Kύπρος Kυπριανού ν. (Αρ. 2) (1990) 3 ΑΑΔ 3925). Κατά την επανεξέταση λαμβάνεται υπόψη το πραγματικό και νομικό καθεστώς που ίσχυε κατά την έκδοση της ακυρωθείσας πράξης. Η διοίκηση μπορεί να διερευνήσει ξανά προσόντα ή άλλα δεδομένα που δεν κρίθηκαν από το Δικαστήριο, αρκεί η επανεξέταση να γίνεται στη βάση του ακυρωτικού αποτελέσματος και όχι επί όλης της ύλης (βλ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Υπόθεση Αρ. 76/2014, ημερομηνίας 30/11/2015, ECLI:CY:AD:2015:D797).

 

Στην υπό εξέταση διαδικασία, θεωρώ ότι η απόφαση στην Προσφυγή αρ. 935/2018 δεν έκρινε ότι η κάλυψη των πιστωτικών μονάδων αρκεί για να αναγνωριστεί ισοτιμία ή ότι οι προϋποθέσεις αναγνώρισης εξετάζονται διαζευκτικά, ούτε όμως έκρινε το αντίθετο, ότι δηλαδή πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά διάρκεια σπουδών και πιστωτικές μονάδες. Αυτό το οποίο έκρινε το Διοικητικό Δικαστήριο είναι ότι το Καθ' ου η Αίτηση περιορίστηκε, για να απορρίψει την αίτηση του Αιτητή, στη διάρκεια των σπουδών και δε συνεκτίμησε τα στοιχεία που αναφέρει η νομοθεσία, όπως τις πιστωτικές μονάδες και τους όρους φοίτησης. Το ακυρωτικό αποτέλεσμα επιβάλλει τη συνεκτίμηση και την έρευνα των στοιχείων αυτών και προφανώς δεν προκαθορίζει την έκβαση της απόφασης στη διαδικασία επανεξέτασης.

 

Το Καθ' ου η Αίτηση μπορούσε να επαναδιερευνήσει το θέμα και να βασιστεί σε νέα νομική βάση, νοουμένου ότι δεν είχε τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου στην προηγούμενη διαδικασία και δεν είχε κριθεί με την ακυρωτική απόφαση. Έπρεπε επίσης να προκύπτει από τη νομοθεσία ή άλλο νομικό κείμενο ή απόφαση γενικής εφαρμογής που ακολουθεί το Καθ’ ου η Αίτηση, να στηρίζεται σε επαρκή έρευνα και να αιτιολογείται σαφώς. Νοείται ότι η νέα απόφαση δε συμμορφώνεται με την ακυρωτική αν η βάση απόρριψης παραμένει η ίδια ή αν η νέα βάση είναι εσφαλμένη ή δεν έχει εξεταστεί δεόντως.

 

Εν προκειμένω, στη διαδικασία επανεξέτασης, το Καθ' ου η Αίτηση εξέτασε και αποδέχθηκε ότι οι πιστωτικές μονάδες του τίτλου του Αιτητή καλύπτουν τον ελάχιστο απαιτούμενο αριθμό, εντούτοις αποφάσισε ότι η διαπίστωση αυτή δεν επηρεάζει την κατάληξη του για απόρριψη της αίτησης, βασιζόμενο στη Διαδικασία της Μπολόνια, όπως αυτή περιγράφεται στην ιστοσελίδα του European Higher Education Area.

 

Το μοναδικό σημείο που προκύπτει από τα πρακτικά του Καθ' ου η Αίτηση κατά την επίδικη συνεδρία του στις 24.3.2021 είναι η γενική αναφορά στη Διαδικασία της Μπολόνια και σε ένα απόσπασμα από την ιστοσελίδα του European Higher Education Area, ενώ εντοπίζεται στο διοικητικό φάκελο, Τεκ.1 - ερ.15, ένα δισέλιδο εκτυπωμένο έγγραφο με τίτλο «Three-Cycle System» του European Higher Education Area, το οποίο κάνει αναφορά στη Διαδικασία της Μπολόνια. Ομοίως, η αγόρευση του Καθ' ου η Αίτηση παραπέμπει μόνο στο συγκεκριμένο απόσπασμα της ιστοσελίδας, όπως καταγράφεται στα πρακτικά και υποστηρίζει ότι πρέπει να συντρέχουν και η ελάχιστη διάρκεια και ο ελάχιστος αριθμός πιστωτικών μονάδων.

 

Ως γνωστό ο δικαστικός έλεγχος είναι έλεγχος νομιμότητας. Στην Κετώνη ν. Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.), Υπόθεση Αρ. 601/2018, 14.12.2021, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εξειδικευμένη επιστημονική κρίση του Καθ' ου η Αίτηση δεν ελέγχεται, αλλά το καθήκον αιτιολόγησης παραμένει: «[...] το ζήτημα του ανελέγκτου της εξειδικευμένης επιστημονικής κρίσης είναι τελείως διαφορετικό από το ζήτημα της επαρκούς αιτιολόγησης της κρίσης της Διοίκησης, η οποία και θα πρέπει να διενεργείται σε κάθε περίπτωση, ούτως ώστε να καθίσταται εφικτός ο απαιτούμενος δικαστικός έλεγχος.».

 

Η ερμηνεία του Κανονισμού 3(3)(α) και η ανάγνωση των πηγών στις οποίες στηρίχθηκε το Καθ' ου η Αίτηση υπόκεινται σε πλήρη δικαστικό έλεγχο, εφόσον δε σχετίζονται με οποιαδήποτε εξειδικευμένη επιστημονική κρίση. Το ερώτημα που κρίνει το αποτέλεσμα της παρούσας προσφυγής είναι αν η πηγή που επικαλέστηκε το Καθ' ου η Αίτηση περιέχει την απαίτηση που της απέδωσε και αν η απόφαση εξηγεί επαρκώς γιατί στηρίζεται σε αυτήν.

 

Το Καθ' ου η Αίτηση με την προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι σύμφωνα με τη Διαδικασία της Μπολόνια, για την απόκτηση τίτλου σπουδών απαιτούνται τουλάχιστον τρία έτη σπουδών, καθώς και συμπλήρωση 180 πιστωτικών μονάδων ECTS τουλάχιστον. Για τις πιστωτικές μονάδες του Αιτητή κρίθηκε από το ίδιο το Καθ' ου η Αίτηση ότι αντιστοιχούν σε 180 ECTS και συνεπώς καλύπτεται ο ελάχιστος απαιτούμενος αριθμός, για την απόκτηση τίτλου σπουδών επιπέδου Πτυχίου.

 

Όσον αφορά το θέμα της απαιτούμενης διάρκειας σπουδών και κατά πόσον υπάρχει ελάχιστη περίοδος φοίτησης, ανεξαρτήτως άλλων παραγόντων, το απόσπασμα της ιστοσελίδας που παραθέτει το Καθ' ου η Αίτηση αναφέρει ότι τα προγράμματα του πρώτου κύκλου διαρκούν «last typically three years» και ότι ο τίτλος αποκτάται με πρόγραμμα «with 180-240 ECTS credits». Η λέξη «typically» μεταφράζεται ως «συνήθως» και ως τέτοια δεν εκφράζει απαιτούμενο ελάχιστο όριο. Από το επικαλούμενο απόσπασμα συνεπώς, συνάγεται ότι η τριετής διάρκεια είναι η συνήθης και όχι η ελάχιστη και δεν μπορεί να ερμηνευτεί ως απαίτηση για «τουλάχιστον τρία έτη», όπως έπραξε το Καθ' ου η Αίτηση. Είναι λοιπόν πρόδηλο ότι ακόμη και η νέα βάση απόρριψης που επικαλείται το Καθ' ου η Αίτηση επιβάλλει τη συνεκτίμηση περισσότερων παραγόντων, όπως ακριβώς ορίζουν οι Κανονισμοί και όπως έχει ήδη κριθεί στην Προσφυγή αρ. 935/2018.

 

Περαιτέρω, σημειώνεται ότι το Καθ' ου η Αίτηση παραθέτει ως αιτιολογία της απόφασης του μόνο το συγκεκριμένο απόσπασμα, χωρίς να προκύπτει τι άλλο εξέτασε ή αξιολόγησε από το δισέλιδο κείμενο που εντοπίζεται στο διοικητικό φάκελο ή κατά πόσον το εν λόγω άρθρο («Three-Cycle System» του European Higher Education Area) λήφθηκε υπόψη στο σύνολο του. Η απόφαση δε δείχνει ποια άλλα μέρη της ιστοσελίδας εξετάστηκαν ούτε αν το κείμενο αξιολογήθηκε στο σύνολο του. Στο διάγραμμα της πρώτης σελίδας του εγγράφου αναφέρεται ότι «This diagram is based on simplified data. The number of years of each cycle varies by country.», ενώ στο κείμενό της, στη δεύτερη σελίδα, αναφέρεται επίσης στην ανταπόκριση των προγραμμάτων προς το ECTS «in terms of quality (learning outcomes) and quantity (workload)». Τα πρακτικά του Καθ' ου η Αίτηση και η ύπαρξη του εν λόγω εγγράφου και μόνο δεν επιτρέπουν στο Δικαστήριο να διαπιστώσει τι εξετάστηκε, τι αξιολογήθηκε και τι ενδεχομένως συνεκτιμήθηκε, ώστε να είναι εφικτή η άσκηση δικαστικού ελέγχου.

 

Η συμπλήρωση της αιτιολογίας από τον φάκελο επιτρέπεται μόνον όταν προκύπτει με ακρίβεια τι είχε υπόψη του το διοικητικό όργανο κατά τη λήψη της απόφασής του (βλ. Χρίστος Παναγιωτίδης ν. Δημοκρατίας (1998) 3 Α.Α.Δ. 342, Κετώνη ν. ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ., Υπόθεση Αρ. 1343/2015, 27.9.2017), κάτι το οποίο εν προκειμένω δε συμβαίνει.

 

Ενόψει λοιπόν του ότι η νέα βάση της απόρριψης, ήτοι η Διαδικασία της Μπολόνια, στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ανάγνωση της πηγής και ο έλεγχος του συνόλου της δεν είναι εφικτός για τους πιο πάνω λόγους, προχωρώ στην εξέταση των δύο τελευταίων παραγράφων των πρακτικών της επίδικης συνεδρίας, στις οποίες το Καθ' ου η Αίτηση παραπέμπει στους Κανονισμούς για να αιτιολογήσει περαιτέρω τη θέση του ότι για σκοπούς ισοτιμίας «πρέπει να καλύπτεται τόσο η ελάχιστη απαιτούμενη διάρκεια σπουδών όσο και ο ελάχιστος αριθμός πιστωτικών μονάδων».

 

Είμαι της άποψης ότι η πιο πάνω διαπίστωση του Καθ' ου η Αίτηση δε συμμορφώνεται με την ακυρωτική απόφαση στην Προσφυγή αρ. 935/2018 και παραβιάζει το δεδικασμένο. Η απόφαση δεν έκρινε ρητά αν οι προϋποθέσεις εξετάζονται διαζευκτικά ή σωρευτικά. Απαίτησε όμως τη συνεκτίμηση όλων των ουσιωδών στοιχείων που αναφέρει ο Κανονισμός. Η θέση ότι πρέπει για σκοπούς ισοτιμίας να καλύπτονται και η ελάχιστη διάρκεια και ο ελάχιστος αριθμός πιστωτικών μονάδων οδηγεί και πάλι στην απόρριψη της αίτησης με βάση μόνο τη διάρκεια των σπουδών. Το Καθ' ου η Αίτηση δεν έδωσε βάρος στις πιστωτικές μονάδες, που το ίδιο έκρινε ότι καλύπτουν το ελάχιστο όριο της Διαδικασίας της Μπολόνια, και η νέα απόφαση δε συμμορφώνεται με την απαίτηση για συνεκτίμηση όλων των στοιχείων.

 

Σε κάθε περίπτωση, κρίνω ότι η κατάληξη του Καθ' ου η Αίτηση δε βρίσκει έρεισμα και δεν προκύπτει από τις διατάξεις του Κανονισμού που επικαλείται. Ο Κανονισμός 3(3)(α)(i) απαριθμεί τα στοιχεία στη βάση των οποίων κρίνεται η αναγνώριση της ισοτιμίας, δηλαδή τη διάρκεια των σπουδών, τη διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης και τους όρους αξιολόγησης, προαγωγής και αποφοίτησης. Η πρώτη επιφύλαξη του εν λόγω Κανονισμού προβλέπει ότι μπορεί να γίνεται συνεκτίμηση των στοιχείων αυτών, ενώ η δεύτερη επιτρέπει να υπολογίζεται η διάρκεια σπουδών σε ακαδημαϊκά έτη ή εξάμηνα ή πιστωτικές μονάδες. Ο Κανονισμός 4(1)(δ) ορίζει το Πτυχίο ως πρώτο καταληκτικό τίτλο πανεπιστημιακού επιπέδου μετά από επιτυχή ολοκλήρωση προγράμματος σπουδών, χωρίς να ορίζει έτη ή μονάδες. Εκ των πιο πάνω διατάξεων, συνάγεται ότι ο ορισμός του Πτυχίου δεν περιέχει ελάχιστη διάρκεια σε έτη, το πρόγραμμα σπουδών κρίνεται συνολικά, με βάση τα στοιχεία του Κανονισμού 3(3)(α)(i) και η διάρκειά του μπορεί να εκφράζεται σε οποιοδήποτε από τα τρία μέτρα της δεύτερης επιφύλαξης. Οι πιστωτικές μονάδες και τα εξάμηνα ανήκουν στα στοιχεία που το Καθ' ου η Αίτηση οφείλει να σταθμίσει και δεν απαιτείται σωρευτική πλήρωση τους.

 

Η ερμηνεία της ως άνω επιφύλαξης, όπως δόθηκε από το Καθ' ου η Αίτηση, είναι εσφαλμένη. Η επιφύλαξη χρησιμοποιεί τον διαζευκτικό σύνδεσμο «ή» και ο σύνδεσμος «και» δεν προκύπτει από το κείμενο των Κανονισμών και το Καθ' ου η Αίτηση δεν τον στήριξε σε οποιαδήποτε άλλη διάταξη ή σε απόφαση γενικής εφαρμογής ή σε άλλο νομικό κείμενο που τυγχάνει εφαρμογής στην παρούσα περίπτωση. Ακόμη και οι αναφορές στη Διαδικασία της Μπολόνια, με τον τρόπο που καταγράφησαν, δε στηρίζουν τη θέση του Καθ' ου η Αίτηση. Με την ερμηνεία του, το Καθ' ου η Αίτηση εσφαλμένα και κατά παράβαση του δεδικασμένου στήριξε την προσβαλλόμενη απόφαση αποκλειστικά στη διάρκεια των σπουδών, γεγονός το οποίο έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα όσα κρίθηκαν στην απόφαση επί της Προσφυγής υπ’ αρ. 935/2018. Ταυτόχρονα, παρέλειψε εντελώς να σταθμίσει το γεγονός ότι οι πιστωτικές μονάδες του Αιτητή καλύπτουν το ελάχιστο όριο της Διαδικασίας της Μπολόνια, κάτι που το ίδιο είχε ήδη διαπιστώσει.

 

Το ίδιο ισχύει και για την κρίση ότι η διάρκεια των σπουδών δεν πληροί τις απαιτήσεις των δημόσιων ιδρυμάτων, καθώς τέτοια κρίση προϋποθέτει εντοπισμό των απαιτήσεων αυτών. Το Καθ’ ου η Αίτηση αναφέρει «τις απαιτήσεις των Δημοσίων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της Κύπρου» χωρίς να προσδιορίζει ποιο πρόγραμμα ή ποια διάρκεια συγκρίθηκε. Η αγόρευση του Καθ' ου η Αίτηση αναφέρει ότι για τον αντίστοιχο κλάδο του Πανεπιστημίου Κύπρου απαιτούνται 4 έτη ή 8 εξάμηνα ή 240 πιστωτικές μονάδες, χωρίς βέβαια να γίνεται τέτοια αναφορά από το ίδιο το Καθ' ου η Αίτηση, η οποία αναφορά εν πάση περιπτώσει είναι γενική και δεν μπορεί να ασκηθεί επ' αυτής δικαστικός έλεγχος. Εξάλλου, οι ισχυρισμοί αυτοί είναι πραγματικοί και δεν υπάρχει έγγραφο ή άλλο στοιχείο ενώπιον μου που να τους στηρίζει και ως γνωστόν, οι αγορεύσεις δεν αποτελούν μέσο προσαγωγής μαρτυρίας (βλ. Βασιλείου ν. Δήμου Παραλιμνίου, 1061/94, 30.6.1995, Μισιρλής ν. Δημοκρατίας (Αρ. 1) (1995) 3 ΑΑΔ 379) και το Δικαστήριο δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτές. Παρατηρώ επίσης τη διαφορά ότι από τη μια η ίδια η απόφαση του Καθ' ου η Αίτηση εφάρμοσε ως ελάχιστο όριο τις 180 μονάδες ECTS της Διαδικασίας της Μπολόνια, ενώ η αγόρευση ισχυρίζεται ότι απαιτούνται 240 μονάδες. Είναι εμφανές ότι με αυτά τα δεδομένα, το Δικαστήριο δεν μπορεί να διαπιστώσει με ποιο μέτρο έγινε η σύγκριση.

 

Ο Αιτητής υποστηρίζει επιπλέον ότι το Καθ' ου η Αίτηση δε μελέτησε παρόμοια προηγούμενη περίπτωση, όπως η απαίτηση του άρθρου 13(1)(i) του Νόμου και ότι εφάρμοσε ως μέτρο κρίσης τίτλο που δεν είναι της ίδιας ειδικότητας, χωρίς να λάβει υπόψη τίτλους πανεπιστημίων άλλων χωρών σύμφωνα με το άρθρο 13(2) του Νόμου, αναφέροντας ότι το Πανεπιστήμιο Κύπρου δεν παρέχει πτυχία σε αυτό τον τομέα/ειδικότητα. Προσθέτει ότι τα πλησιέστερα προγράμματα, η Διοίκηση Επιχειρήσεων και η Δημόσια Διοίκηση, δεν είναι ίδια ή ταυτόσημα.

 

Το άρθρο 13 του Νόμου απαιτεί από το Καθ' ου η Αίτηση να λαμβάνει υπόψη παρόμοια προηγούμενη περίπτωση (άρθρο 13(1)(i)) και να χρησιμοποιεί ως μέτρο τον τίτλο της ίδιας ειδικότητας των δημόσιων ιδρυμάτων της Κύπρου ή, αν δεν υπάρχει, των αναγνωρισμένων ιδρυμάτων άλλων χωρών (άρθρο 13(2)). Η προσβαλλόμενη απόφαση και τα πρακτικά δεν αναφέρουν αν μελετήθηκε παρόμοια προηγούμενη περίπτωση. Δεν προσδιορίζουν ποιος τίτλος του Πανεπιστημίου Κύπρου ή άλλου δημόσιου ιδρύματος είναι της ίδιας ειδικότητας. Δεν αναφέρουν αν ερευνήθηκε η ύπαρξη τέτοιου τίτλου και, αν δεν υπάρχει, ποιος τίτλος αναγνωρισμένων ιδρυμάτων άλλων χωρών λήφθηκε ως μέτρο. Η παράλειψη αυτή αφορά απαίτηση του Νόμου για την ισοτιμία και ενισχύει την κρίση ότι η έρευνα ήταν ανεπαρκής, με ενδεχόμενο πλάνης στον συλλογισμό του Καθ' ου η Αίτηση.

 

Ένα ακόμη σημείο που καταδεικνύει έλλειψη δέουσας έρευνας, ενδεχόμενη πλάνη και μη συνεκτίμηση όλων των στοιχείων, όπως απαίτησε η απόφαση στην Προσφυγή αρ. 935/2018, είναι η παράλειψη του Καθ' ου η Αίτηση να εξετάσει και να αξιολογήσει τα έγγραφα που ευρίσκονται στον διοικητικό φάκελο (βλ. ανωτέρω). Τα έγγραφα αυτά προσκομίστηκαν από τον ίδιο τον Αιτητή και αφορούν τους όρους φοίτησής του (τρία εξάμηνα ανά έτος, 14 εβδομάδες ανά εξάμηνο, 42 εβδομάδες ανά έτος, επιταχυνόμενο πρόγραμμα με το ίδιο αναλυτικό πρόγραμμα με το τριετές κλπ), οι οποίοι σύμφωνα με τους Κανονισμούς πρέπει να συνεκτιμώνται κατά την εξέταση της αίτησης για αναγνώριση ισοτιμίας. Παρότι το περιεχόμενό των εν λόγω εγγράφων δε δεσμεύει το Καθ' ου η Αίτηση, αυτό είχε υποχρέωση να τα αξιολογήσει, διότι παρέχουν στοιχεία για το πρόγραμμα σπουδών και το επίπεδο του τίτλου του Αιτητή.


Τα έγγραφα αυτά παρότι προσκομίστηκαν μετά την αρχική απόφαση του Καθ' ου η Αίτηση, η οποία εν τέλει ακυρώθηκε, ευρίσκονταν στο διοικητικό φάκελο κατά τη διαδικασία επανεξέτασης και έπρεπε να ληφθούν υπόψη εφόσον αφορούσαν γεγονότα που ήδη υπήρχαν και έπρεπε να αξιολογηθούν στο πλαίσιο της συμμόρφωσης του Καθ' ου η Αίτηση με το ακυρωτικό αποτέλεσμα. Στην Χαριλάου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω Υπουργείου Υγείας, Ε.Δ.Δ. Αρ. 10/2021, ημερομηνίας 29.5.2026, το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε για έγγραφα που προσκομίστηκαν μεταγενέστερα:

 

«[...] τα επίδικα έγγραφα, Παραρτήματα 7 και 8, συνιστούν στοιχεία που είναι άρρηκτα συνυφασμένα με το πραγματικό καθεστώς κάτω από το οποίο λήφθηκε η επίδικη απόφαση και αποκαλύπτουν εξ αντικειμένου ελλιπή έρευνα και το ενδεχόμενο πλάνης σε σχέση με τα πραγματικά γεγονότα.»

 

Πέραν των πιο πάνω, ο Αιτητής υποστηρίζει ότι το Καθ' ου η Αίτηση έπρεπε να παραπέμψει την αίτηση σε δύο τουλάχιστον Ανεξάρτητους Κριτές. Το Καθ' ου η Αίτηση απαντά ότι η παραπομπή είναι δυνητική και παραπέμπει στην απόφαση επί της Προσφυγής αρ. 935/2018. Πράγματι, το ζήτημα της παραπομπής κρίθηκε στην εν λόγω απόφαση, κατά την οποία το Δικαστήριο αποφάσισε τα εξής:

 

 «Συναφώς, σύμφωνα με τις πρόνοιες της Νομοθεσίας, το Συμβούλιο παραπέμπει για εισηγήσεις στους Ανεξάρτητους Κριτές, ‘όπου κρίνει αναγκαίο’. Επαφίεται δηλαδή στην διακριτική του ευχέρεια, η παραπομπή θέματος στους Ανεξάρτητους Κριτές.»

 

Επειδή λοιπόν ο λόγος αυτός ακύρωσης επαναλαμβάνει όσα κρίθηκαν με την απόφαση στην Προσφυγή υπ’ αρ. 935/2018, η οποία δεν έχει εφεσιβληθεί, δημιουργεί δεδικασμένο και συνεπώς απορρίπτεται.

 

Απορρίπτονται επίσης οι λόγοι που αφορούν την παράβαση των αρχών της ισότητας, της καλής πίστης, της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και κεκτημένων δικαιωμάτων του Αιτητή, την παράβαση της Σύμβασης της Λισσαβόνας, την κατάχρηση ή υπέρβαση εξουσίας και τη λήψη υπόψη στοιχείων που δεν έπρεπε να ληφθούν, εφόσον διατυπώνονται γενικά και δε συνοδεύονται από συγκεκριμένη αιτιολογία και περιστατικά.

 

Υπό το φως των πιο πάνω, καταλήγω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει λόγω έλλειψης δέουσας έρευνας, πλάνης περί τα πράγματα και έλλειψης επαρκούς αιτιολογίας και δε συμμορφώνεται με το δεδικασμένο της απόφασης επί της Προσφυγής υπ’ αρ. 935/2018. Το Καθ' ου η Αίτηση απέδωσε στην πηγή που επικαλέστηκε απαίτηση που αυτή δεν περιέχει, δεν προσδιόρισε το μέτρο κρίσης των Κανονισμών και του άρθρου 13(2) του Νόμου, δεν αξιολόγησε τα έγγραφα του φακέλου και δεν εξήγησε επαρκώς γιατί η διάρκεια σπουδών από μόνη της αποκλείει την ισοτιμία, ενώ οι πιστωτικές μονάδες καλύπτουν το ελάχιστο όριο της Διαδικασίας της Μπολόνια, κατά τρόπο που να επιτρέπει τον δικαστικό έλεγχο.

 

Κατά συνέπεια, η προσφυγή επιτυγχάνει με €1.700 έξοδα υπέρ του Αιτητή και εναντίον του Καθ' ου η Αίτηση, πλέον Φ.Π.Α, αν υπάρχει. Η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται, με βάση το Άρθρο 146(4)(β) του Συντάγματος.

 

Δ. Καΐλης, Δ.Δ.Δ.

 


cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο