ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υπόθεση Αρ. 718/2024
21 Οκτωβρίου, 2026
[X. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
Ε.Ν.Μ.
Αιτητή
-και-
Κυπριακής Δημοκρατίας
μέσω Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ' ων η αίτηση
..................................................
Ο αιτητής παρουσιάστηκε προσωπικά ενώπιον του Δικαστηρίου
Ελένη Ιωακειμίδη για Μαρία Μπαγιαζίδου, Δικηγόρος για τον αιτητή
Λουίζα Γιάγκου, Δικηγόρος για τους καθ' ων η αίτηση
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Ο αιτητής προσφεύγει με την παρούσα αίτηση ακυρώσεως εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου ημερομηνίας 18/01/2024, με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά του για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
Όπως προκύπτει από την Ένσταση που καταχωρήθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο που εκπροσωπεί τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας τα γεγονότα της υπό εξέταση περίπτωσης έχουν ως κατωτέρω: Ο Αιτητής είναι υπήκοος του Καμερούν και υπέβαλε αίτηση για παροχή διεθνούς προστασίας στις 03/06/2021, αφού εισήλθε παράνομα στις ελεγχόμενες από την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας περιοχές. Στις 17/06/2021 ο αιτητής παρέλαβε την Βεβαίωση Υποβολής Αιτήματος Διεθνούς Προστασίας (Confirmation of Submission of an Application for International Protection) από το Κέντρο Πρώτης Υποδοχής Πουρνάρα.
Στις 08/01/2024, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη του Αιτητή στην Υπηρεσία Ασύλου και στη συνέχεια, στις 11/01/2024 ο αρμόδιος λειτουργός της Υπηρεσίας Ασύλου ετοίμασε Έκθεση και Εισήγηση προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας σχετικά με την συνέντευξη του Aιτητή. Στη συνέχεια, στις 26/01/2024 ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου υιοθέτησε την εισήγηση για απόρριψη της αίτησης του Αιτητή. Η Υπηρεσία Ασύλου εξέδωσε επιστολή στην οποία συμπεριέλαβε την απορριπτική της απόφαση μαζί με την αιτιολόγηση της απόφασης της σχετικά με το αίτημα του, η οποία παραλήφθηκε ιδιοχείρως από τον Αιτητή αυθημερόν. Ακολούθως, ο αιτητής καταχώρησε την υπό εξέταση προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας, αμφισβητώντας την απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου.
Η ευπαίδευτη συνήγορος του Αιτητή μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης προβάλλει, ότι η απόφαση ελήφθη από αναρμόδιο πρόσωπο χωρίς την λήψη της απαιτούμενης από τον Υπουργό Εσωτερικών εξουσιοδότησης, ότι δεν είναι αποτέλεσμα δέουσας έρευνας και/ή ότι δεν ελήφθησαν υπόψη όλα τα στοιχεία του φακέλου, προωθώντας τη θέση ότι οι Καθ' ων η αίτηση παρέλειψαν να ερευνήσουν δεόντως την αξιοπιστία των ισχυρισμών, την αξιολόγηση του κινδύνου και της κατάστασης ασφαλείας στο Καμερούν και την δυνατότητα εσωτερικής μετεγκατάστασης. Προβάλλει δε τον ισχυρισμό ότι η απόφαση στερείται επαρκούς και δέουσας αιτιολογίας. Κατά το στάδιο των διευκρινίσεων στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, η συνήγορος του αιτητή απέσυρε το νομικό ισχυρισμό περί αναρμοδιότητας του οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση. Κατά συνέπεια, ο προαναφερόμενος νομικός ισχυρισμός που αποσύρθηκε, απορρίφθηκε από το Δικαστήριο κατά την ίδια δικάσιμο.
Η ευπαίδευτη συνήγορος των καθ' ων η αίτηση, μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης, αλλά και προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστηρίζει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης και αναφέρει πως αυτή έχει ληφθεί ορθά και νόμιμα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Συντάγματος και των Νόμων, κατόπιν δέουσας έρευνας αφού λήφθηκαν υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία της υπόθεσης και αναφέρει πως η προσβαλλόμενη απόφαση είναι δεόντως αιτιολογημένη καθώς και ότι έχει ληφθεί από αρμόδιο όργανο.
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τον περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμο του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας έχει την εξουσία να εξετάσει την παρούσα υπόθεση και επί της ουσίας. Το γεγονός αυτό, οφείλεται στο ότι η υπό εξέταση υπόθεση αφορά αίτηση που χρονικά εμπίπτει στις προϋποθέσεις του άρθρου 11 του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), οι οποίες δίδουν στο Δικαστήριο την υποχρέωση ελέγχου νομιμότητας και ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Προχωρώ να εξετάσω κατά πόσον το αρμόδιο όργανο ορθά απέρριψε το αίτημα του αιτητή για χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας. Θεωρώ χρήσιμο να καταγραφούν όλοι οι ισχυρισμοί που πρόβαλε ο αιτητής σε όλα τα στάδια της εξέτασης του αιτήματός του, προκειμένου να εξετάσω την ορθότητα της προσβαλλόμενης απόφασης αλλά και για να διαφανεί εάν το αρμόδιο όργανο αποφάσισε μετά από δέουσα έρευνα, ορθά, νόμιμα και εντός των πλαισίων της σχετικής νομοθεσίας και αν εξέδωσε δεόντως αιτιολογημένη απόφαση.
Κατά την καταγραφή του αιτήματός του ο Αιτητής δήλωσε ως προς τους λόγους που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του, ότι εγκατέλειψε το Καμερούν εξαιτίας της συνεχιζόμενης αγγλόφωνης κρίσης στις νότιες περιοχές του Καμερούν. Ανέφερε ότι κατάγεται από ένα χωριό με το όνομα Matoh, όπου κατά τη διάρκεια της κρίσης αυτής όλοι οι νέοι του χωριού συνελήφθησαν και εξαναγκάστηκαν να συμμετάσχουν στον αγώνα. Ο πατέρας του, μη υποστηρίζοντας αυτή την κατάσταση, προσπάθησε να τον εμποδίσει, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί, ενώ το σπίτι τους πυρπολήθηκε από τους αυτονομιστές μαχητές «Αμπαζόνιανς». Εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός αυτό, ο Αιτητής αντιτάχθηκε στους «Αμπαζόνιανς», με συνέπεια να καταλήξει δεμένος σε ένα δέντρο. Διασώθηκε από έναν κυνηγό, ο οποίος τον απέστειλε στην πόλη Douala σε έναν από τους αδελφούς του. Αφού εξιστόρησε τα γεγονότα στον αδελφό του, εκείνος τον συμβούλευσε να ταξιδέψει στην Ευρώπη. Κατόπιν τούτου, ο Αιτητής αποφάσισε να πουλήσει τη γη του προκειμένου να είναι ασφαλής και να χρησιμοποιήσει τα χρήματα αυτά για να ταξιδέψει στην Ευρώπη με σκοπό την αναζήτηση διεθνούς προστασίας (ερυθρό 1 του διοικητικού φακέλου).
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του ως προς τα προσωπικά του στοιχεία ανέφερε ότι είναι υπήκοος του Καμερούν, γεννηθείς στην περιοχή Matoh, Meme Division του νοτιοδυτικού Καμερούν, η οποία αποτέλεσε τον τόπο της προηγούμενης συνήθους διαμονής του πριν εγκαταλείψει την χώρα καταγωγής του (ερυθρά 47 3χ του διοικητικού φακέλου). Είναι χριστιανός στο θρήσκευμα και ομιλεί αγγλικά, ενώ ως προς το εκπαιδευτικό του υπόβαθρο, δήλωσε πως φοίτησε μέχρι τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και για δέκα έτη, ωστόσο δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές του (ερυθρά 45 1χ του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με την οικογενειακή του κατάσταση, ο ίδιος δήλωσε πως έχει αποκτήσει ένα ανήλικο τέκνο, το οποίο διαμένει με την μητέρα του (του ανηλίκου) στο Καμερούν, χωρίς ωστόσο να γνωρίζει την συγκεκριμένη τοποθεσία (ερυθρό 46 3χ του διοικητικού φακέλου). Περαιτέρω, πρόσθεσε ότι η μητέρα του διαμένει στην περιοχή Matoh, στην οποία διαμένουν επίσης ο αδελφός του και η αδελφή του, ενώ ο πατέρας του έχει αποβιώσει (ερυθρό 46 2χ του διοικητικού φακέλου). Σε σχέση με το επαγγελματικό του προφίλ, ανέφερε πως στο Καμερούν εργαζόταν σε φάρμα (ερυθρό 45 2χ του διοικητικού φακέλου). Ως προς το ταξίδι του, ο αιτητής δήλωσε πως, αναχώρησε από το αεροδρόμιο της Douala του Καμερούν, χωρίς να αντιμετωπίσει κάποιο πρόβλημα, και πως αφίχθη στην Δημοκρατία μέσω Κωνσταντινούπολης και των μη ελεγχόμενων από την Δημοκρατία περιοχών (ερυθρό 45 3χ του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με τους λόγους που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του, ο Αιτητής κατά την ελεύθερη αφήγησή του δήλωσε ότι εγκατέλειψε το Καμερούν λόγω της κρίσης στις αγγλόφωνες περιοχές της χώρας. Ειδικότερα, ανέφερε ότι ο πατέρας του ήταν αρχηγός της κοινότητάς του και ότι, επειδή δεν υποστήριζε τους αυτονομιστές μαχητές «Ambazonians», μέλη της ομάδας αυτής τον επισκέφθηκαν και του ζήτησαν να ενταχθεί σε αυτούς, πλην όμως εκείνος αρνήθηκε. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Αιτητή, λίγες ημέρες αργότερα ο πατέρας του δολοφονήθηκε. Κατόπιν αυτού, δήλωσε ότι φοβόταν πως, μετά τη δολοφονία του πατέρα του, θα αποτελούσε ο ίδιος τον επόμενο στόχο τους. Ο Αιτητής ανέφερε περαιτέρω ότι, λόγω των συγκρούσεων μεταξύ των στρατιωτικών δυνάμεων και των αυτονομιστών μαχητών «Ambazonians» και των πυροβολισμών που λάμβαναν χώρα στην περιοχή, ο ίδιος και η οικογένειά του αναγκάζονταν να καταφεύγουν στο δάσος. Δήλωσε επίσης ότι, μετά τη δολοφονία του πατέρα του, εγκατέλειψε μαζί με την οικογένειά του την περιοχή και μετέβη σε αγρόκτημα, όπου παρέμεινε για περίπου έξι μήνες. Στη συνέχεια, πώλησε το αγρόκτημά του προκειμένου να εξασφαλίσει τα χρήματα που χρειαζόταν για να εγκαταλείψει την περιοχή και το Καμερούν (ερυθρό 44 2χ του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με τις συνέπειες που θα είχε η επιστροφή του στο Καμερούν, ο Αιτητής δήλωσε πως σε περίπτωση επιστροφής του, το μόνο που θα μπορούσε να κάνει θα ήταν να ενταχθεί στους Ambazonians. Ο Αιτητής διευκρίνισε ότι δεν είχε τη δυνατότητα να εγκαταλείψει τη χώρα μαζί με την οικογένειά του, καθώς τα χρήματα που διέθετε δεν επαρκούσαν για όλους. Ανέφερε επίσης ότι δεν εγκατέλειψε νωρίτερα τη χώρα, επειδή δεν διέθετε τα απαιτούμενα χρήματα (ερυθρό 43 2χ του διοικητικού φακέλου). Ερωτηθείς σχετικά με το γεγονός ότι, κατά το διάστημα που βρισκόταν στο αγρόκτημα για περίπου έξι μήνες, οι Ambazonians δεν τον είχαν αναζητήσει, απάντησε ότι δεν βρισκόταν συνεχώς εκεί, αλλά πήγαινε στο αγρόκτημα για να το επισκέπτεται και στη συνέχεια επέστρεφε (ερυθρό 43 2χ του διοικητικού φακέλου). Ο Αιτητής δήλωσε επίσης ότι, μολονότι βρίσκεται εκτός Καμερούν, εξακολουθεί να πιστεύει ότι κάποιος τον αναζητά, επειδή, όπως ανέφερε, οι Ambazonians εξακολουθούν να βρίσκονται στο χωριό. Τέλος, ερωτηθείς εάν θα μπορούσε να εγκατασταθεί σε άλλη περιοχή του Καμερούν, ο Αιτητής δήλωσε ότι δεν το θεωρεί δυνατό. Ως λόγο ανέφερε ότι στις άλλες περιοχές μιλούν τη γαλλική γλώσσα (ερυθρό 43 3χ του διοικητικού φακέλου).
Στη βάση των ανωτέρω πληροφοριών ο αρμόδιος λειτουργός σχημάτισε στην Έκθεση - Εισήγησή του δύο ουσιώδεις ισχυρισμούς, οι οποίοι προκύπτουν από τις δηλώσεις του αιτητή, ως κατωτέρω: (1) Ταυτότητα, χώρα καταγωγής και προσωπικά στοιχεία/προφίλ του αιτητή και (2) Λόγω της γενικής, επικρατούσας ανασφαλούς κατάστασης στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν.
Ο πρώτος ουσιώδης ισχυρισμός έγινε δεκτός από τον λειτουργό, καθώς κρίθηκε ότι ο Αιτητής απάντησε σε όλα τα ερωτήματα που του τέθηκαν με ακρίβεια και κατέβαλε πραγματική προσπάθεια να παρέχει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Ομοίως, ο δεύτερος ουσιώδης ισχυρισμός, έγινε δεκτός, καθώς κρίθηκε ότι οι δηλώσεις του χαρακτηρίζονται από ικανοποιητικές και επαρκείς πληροφορίες.
Ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε πως ο αιτητής είναι άμαχος πολίτης, ενήλικας άντρας με ημερομηνία γέννησης 05/12/1995, χωρίς προβλήματα υγείας, ο οποίος έχει αρκετά καλό μορφωτικό επίπεδο, άτομο δραστήριο, αυτόνομο και εργατικό το οποίο μπορεί να βιοπορίζεται και να φροντίζει τον εαυτό του, με εργασιακή εμπειρία και με οικογενειακό - υποστηρικτικό πλαίσιο στο Καμερούν, την μητέρα του, το παιδί του, τον αδελφό και την αδελφή του. Κατά την αξιολόγηση κινδύνου, ο αρμόδιος λειτουργός, λαμβάνοντας υπόψη τους αποδεκτούς ισχυρισμούς και, συνεκτιμώντας την γενικότερα επικρατούσα κατάσταση ασφαλείας στο Νοτιοδυτικό Καμερούν (Southwest Region), που συνιστά την περιοχή καταγωγής του Αιτητή και στην οποία αναμένεται να επιστρέψει, εισηγήθηκε ότι, υπάρχουν εύλογοι/βάσιμοι λόγοι, σε περίπτωση που ο αιτητής επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του το Καμερούν, και συγκεκριμένα στην χωριό Matoh South-West Region, να αντιμετωπίσει προβλήματα λόγω της κατάστασης ανασφάλειας στην περιφέρεια South-West Region, του Καμερούν.
Ωστόσο, κατά τη νομική ανάλυση στην οποία προέβη ο λειτουργός κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ισχυρισμοί του Αιτητή δεν δύνανται να αποτελέσουν λόγο παραχώρησης καθεστώτος πρόσφυγα ή καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας, όπως προνοείται στα άρθρα 3 και 19 (1) και (2) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν.6(Ι)/2000. Περαιτέρω, εξετάζοντας τον πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη υπό το άρθρο 19(2)(γ) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν.6(Ι)/2000, ο λειτουργός λαμβάνοντας υπόψη τις προσωπικές περιστάσεις του Αιτητή, έκρινε πως δεν υπάρχουν εύλογοι λόγοι να γίνει αποδεκτό ότι σε περίπτωση που επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του, θα αντιμετωπίσει δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Ως εκ τούτου, ο λειτουργός κατέληξε ότι ο Αιτητής δεν δύναται να υπαχθεί ούτε σε καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας και συνεπώς το αίτημα του απορρίφθηκε στο σύνολό του.
Στα πλαίσια εξέτασης της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, προχωρώ να εξετάσω κατ' ουσίαν το αίτημα του αιτητή λαμβάνοντας υπόψη βεβαίως όλα όσα τέθηκαν ενώπιον μου από τη συνήγορό του, αλλά και από τη συνήγορο που εκπροσωπεί τους καθ' ων η αίτηση. Διαπιστώνω ότι ο πρώτος ουσιώδης ισχυρισμός έγινε δεκτός από την Υπηρεσία Ασύλου, καθόσον έγινε αποδεκτός ο τόπος καταγωγής και προηγούμενης συνήθους διαμονής του Αιτητή, οι σχετικές δε δηλώσεις του κρίθηκαν ακριβείς και συμβατές με τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης.
Ως προς τον δεύτερο ουσιώδη ισχυρισμό, σε σχέση με την γενική, επικρατούσα ανασφαλή κατάστασης στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν, θα συμφωνήσω απόλυτα με τα όσα με λεπτομέρεια καταγράφει ο αρμόδιος λειτουργός στην εισήγησή του καθώς κρίθηκε ότι οι δηλώσεις του χαρακτηρίζονται από ικανοποιητικές και επαρκείς πληροφορίες. Ο Αιτητής ανέφερε κατά τη συνέντευξή του ότι εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του και δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτήν λόγω της επικρατούσας κατάστασης ανασφάλειας, ιδίως στη νοτιοδυτική περιφέρεια (Southwest Region), από την οποία κατάγεται. Ανέτρεξα σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης προκειμένου να επιβεβαιώσω τα όσα διασταυρώθηκαν από τον αρμόδιο λειτουργό για τη χώρα καταγαγωγής του αιτητή.
Αναφορικά με τη κατάσταση ασφαλείας στη περιοχή καταγωγής και προηγούμενης διαμονής του Αιτητή, και συγκεκριμένα στο Νοτιοδυτικό Καμερούν, πηγές πληροφόρησης αναφέρουν ότι, το Καμερούν βιώνει διάφορες κρίσεις στην χώρα. Οι μακροχρόνιες δυσαρέσκειες της αγγλόφωνης κοινότητας στις βορειοδυτικές και νοτιοδυτικές περιοχές, μετά από δεκαετίες περιθωριοποίησης των μειονοτικών αγγλόφωνων περιοχών από τη γαλλόφωνη Κυβέρνηση, κλιμακώθηκαν σε εκτεταμένες διαμαρτυρίες και απεργίες στα τέλη του 2016. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση διαφορετικών αυτονομιστικών να φωνάζουν/διαδηλώνουν υπέρ της αυτοαποκαλούμενης Δημοκρατίας της Ambazonias στα βορειοδυτικά και νοτιοδυτικά. Οι συγκρούσεις μεταξύ του στρατού και των αυτονομιστικών δυνάμεων έχουν εντείνει την ανασφάλεια στις ανωτέρω περιοχές, οδηγώντας 638.400 ανθρώπους σε εκτοπισμό στο εσωτερικό της χώρας και 64.000 σε αναζήτηση καταφυγίου στη γειτονική Νιγηρία μέχρι τις 9 Φεβρουαρίου 2024. Επίσης, η εξέγερση της Boko Haram στα βορειοανατολικά της Νιγηρίας έχει επίσης εξαπλωθεί στην περιοχή του Άπω Βορρά (extreme Nord), όπου 120.869 Νιγηριανοί πρόσφυγες έχουν καταφύγει στον Άπω Βορρά του Καμερούν, ενώ η βία από την Μπόκο Χαράμ και το Ισλαμικό Κράτος έχει εκτοπίσει εσωτερικά περισσότερους από 453.600 ανθρώπους.[1]
Ως προς την εξέλιξη της κρίσης μέσα στα χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε σε δημοσίευση του Απριλίου του 2025 ότι η κατάσταση ασφαλείας στις περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις παρουσίασε ανησυχητική τάση, με 2.098 περιστατικά να καταγράφονται κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025, 339 περισσότερα σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024.[2] Συνολικά, το 2024 αναφέρθηκαν 7.035 περιστατικά ασφαλείας (3.113 στη Northwest περιοχή, 2.398 στη Southwest περιοχή και 1.524 στην Far North περιοχή).[3] Αυτός ο αριθμός συνιστά σχεδόν διπλασιασμό των 4.519 περιστατικών που καταγράφηκαν το 2023 και τριπλασιασμό του αριθμού που σημειώθηκε το 2022 (2.748).[4]
Σύμφωνα με την αναφορά του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Συντονισμό Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (UN OCHA) με περίοδο αναφοράς το Δεκέμβριο του 2025, η κατάσταση ασφαλείας στη Northwest και Southwest περιοχή παρέμεινε τεταμένη τον Δεκέμβριο. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από συχνές και έντονες βίαιες συγκρούσεις μεταξύ μη κρατικών ένοπλων ομάδων και κρατικών δυνάμεων ασφαλείας, με αποτέλεσμα η κατάσταση ασφαλείας και η ανθρωπιστική κατάσταση να παραμένουν πολύ ευάλωτες και ασταθείς. Η πληθώρα παράνομων σημείων ελέγχου οδήγησε σε υψηλό ποσοστό εκβιασμών του άμαχου πληθυσμού από τις Μη Κρατικές Ένοπλες Ομάδες με το πρόσχημα του «φόρου απελευθέρωσης» (‘Liberation tax’) σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες των δύο περιοχών. Επίσης, παρατηρήθηκε αύξηση των αυθαίρετων συλλήψεων και των απαγωγών για λύτρα, συμπεριλαμβανομένων απαγωγών ορισμένων νυν και πρώην κυβερνητικών αξιωματούχων.[5] Κατόπιν συνεκτίμησης των δηλώσεων του Αιτητή και των ανωτέρω εξωτερικών πληροφοριών, διαπιστώνεται ότι ο ισχυρισμός του περί γενικότερης κατάστασης ανασφάλειας στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν, περιλαμβανομένης της νοτιοδυτικής περιφέρειας από την οποία κατάγεται, υποστηρίζεται από επαρκή και συναφή στοιχεία. Επομένως, ο δεύτερος ουσιώδης ισχυρισμός γίνεται αποδεκτός.
Θα πρέπει να επισημανθεί πως ο αιτητής στην ενώπιον μου διαδικασία είχε τη δυνατότητα να παρουσιάσει τον πυρήνα του αιτήματός του, με το ορθό δικονομικό διάβημα, να αντικρούσει τις αναφορές της Υπηρεσίας Ασύλου επί του αφηγήματός του, να προσκομίσει νέα στοιχεία και να ενισχύσει τον ισχυρισμό του περί τον κίνδυνο που ο ίδιος ισχυρίζεται ότι διατρέχει σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Παρόλα αυτά ο αιτητής σε ουδεμία ενέργεια προέβη προς την κατεύθυνση αυτή, ούτε προσκόμισε νεότερα στοιχεία ή ισχυρισμούς. Στα πλαίσια του κατ' ουσίαν ελέγχου εξετάζω όλα τα ζητήματα με τον τρόπο που αυτά τίθενται από τη συνήγορο του αιτητή λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου. Όπως προκύπτει από το πιο πάνω ιστορικό, ο αιτητής δεν προώθησε κανένα απολύτως ισχυρισμό που να εμπίπτει στις προϋποθέσεις αναγνώρισης προσώπου ως πρόσφυγα.
Για την αναγνώριση προσώπου ως πρόσφυγα, απαιτείται να τεκμηριώνεται η ύπαρξη βάσιμου και δικαιολογημένου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα, καθώς και η αδυναμία ή η απροθυμία του αιτητή, εξαιτίας του εν λόγω φόβου, να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της χώρας καταγωγής του. Οι προϋποθέσεις αυτές απορρέουν από τον ορισμό του πρόσφυγα, όπως αυτός προβλέπεται στο άρθρο 3(5) του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1347, σε συνδυασμό με το άρθρο 1Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και τις σχετικές διατάξεις του άρθρου 3 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6(Ι)/2000, όπως ίσχυε, καθώς και του άρθρου 51 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 115(Ι)/2026. Για τη διαπίστωση της συνδρομής των προϋποθέσεων αυτών, το αρμόδιο όργανο οφείλει να αξιολογήσει τόσο το υποκειμενικό στοιχείο του φόβου του αιτητή, όσο και την αντικειμενική βασιμότητά του, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των προσωπικών περιστάσεων και των σχετικών πληροφοριών για τη χώρα καταγωγής του (βλ. §§ 37-38 του Εγχειριδίου της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σχετικά με τις διαδικασίες και τα κριτήρια καθορισμού του καθεστώτος των προσφύγων).
Περαιτέρω, σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την αξιολόγηση των αιτημάτων διεθνούς προστασίας, γενικοί και αόριστοι ισχυρισμοί, καθώς και αναφορές σε κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια του αιτητή, χωρίς επαρκή εξειδίκευση και τεκμηρίωση, δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, για να θεμελιώσουν βάσιμο φόβο δίωξης ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Απαιτείται η ύπαρξη συγκεκριμένων περιστάσεων, οι οποίες, συνεκτιμώμενες υπό το πρίσμα της εξατομικευμένης κατάστασης του αιτητή, να καταδεικνύουν ότι σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του θα αντιμετωπίσει κίνδυνο που πληροί τις προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας (βλ. την απόφαση στην υπόθεση υπ’ αριθ. 121/20, A.S.R. v. Κυπριακή Δημοκρατία, ημερομηνίας 31/7/2020).
Παρά το γεγονός ότι γίνεται αποδεκτό ότι στο Νοτιοδυτικό Καμερούν, από όπου κατάγεται ο αιτητής, επικρατεί γενικευμένη κατάσταση ανασφάλειας και ότι η περιοχή πλήττεται από ένοπλες συγκρούσεις, περιστατικά βίας, αυθαίρετες συλλήψεις και απαγωγές, τα δεδομένα αυτά δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, για να θεμελιώσουν βάσιμο και δικαιολογημένο φόβο δίωξης στο πρόσωπό του. Ειδικότερα, από το σύνολο των ισχυρισμών του και των στοιχείων του διοικητικού φακέλου δεν προκύπτει ότι ο αιτητής έχει υποστεί προσωπικά πράξεις δίωξης ή ότι αποτελεί ο ίδιος στόχο των εμπλεκόμενων κρατικών ή μη κρατικών φορέων, ούτε ότι υφίστανται συγκεκριμένοι και εξατομικευμένοι λόγοι που να καταδεικνύουν ότι θα αντιμετωπίσει, σε περίπτωση επιστροφής του, δίωξη για έναν από τους λόγους που προβλέπονται στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951. Περαιτέρω, ο αιτητής δεν προέβαλε συγκεκριμένους ισχυρισμούς που να συνδέουν τον επικαλούμενο φόβο του με τη φυλή, τη θρησκεία, την ιθαγένεια, τις πολιτικές του πεποιθήσεις ή τη συμμετοχή του σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα, ούτε προσκόμισε πρόσθετα στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη τέτοιου κινδύνου. Συνεπώς, μολονότι αναγνωρίζεται η σοβαρότητα της γενικής κατάστασης ασφαλείας στην περιοχή καταγωγής του, δεν αποδεικνύεται ότι ο αιτητής πληροί τις ειδικότερες προϋποθέσεις για την αναγνώρισή του ως πρόσφυγα, καθώς δεν τεκμηριώνεται η απαιτούμενη σύνδεση μεταξύ της γενικής κατάστασης στη χώρα καταγωγής του και ενός προσωπικού, βάσιμου και δικαιολογημένου φόβου δίωξης κατά την επιστροφή του.
Υπό το φως των ανωτέρω, και κατόπιν συνολικής αξιολόγησης των ισχυρισμών του αιτητή και των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιόν μου, κρίνω ότι δεν τεκμηριώνεται η ύπαρξη βάσιμου και δικαιολογημένου φόβου δίωξης σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Ως εκ τούτου, κρίνεται ορθή η απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του αιτητή τα απαιτούμενα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία για την αναγνώρισή του ως πρόσφυγα, σύμφωνα με το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο.
Ειδικότερα, από το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιόν μου, δεν προκύπτει ότι ο αιτητής πληροί τις προϋποθέσεις αναγνώρισης καθεστώτος πρόσφυγα. Συναφώς, σύμφωνα με τον Πρακτικό Οδηγό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO), Αξιολόγηση των Αποδεικτικών Στοιχείων (Μάρτιος 2015), η αξιολόγηση των αιτημάτων διεθνούς προστασίας προϋποθέτει τον προσδιορισμό των ουσιωδών πραγματικών περιστατικών βάσει των πληροφοριών που έχουν συλλεχθεί και τη σύνδεσή τους με τις προϋποθέσεις του ορισμού του πρόσφυγα. Σε περίπτωση που, κατόπιν της αξιολόγησης αυτής, δεν διαπιστώνεται ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις αναγνώρισης προσφυγικού καθεστώτος, επιβάλλεται να εξεταστεί περαιτέρω κατά πόσον τα διαπιστωθέντα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά θεμελιώνουν δικαίωμα υπαγωγής σε καθεστώς επικουρικής προστασίας.
Για τη χορήγηση καθεστώτος επικουρικής προστασίας, απαιτείται να διαπιστώνεται ότι ο αιτητής, μολονότι δεν πληροί τις προϋποθέσεις αναγνώρισής του ως πρόσφυγα, αντιμετωπίζει ουσιώδεις λόγους να πιστεύεται ότι, σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του ή, στην περίπτωση ανιθαγενούς, στη χώρα της προηγούμενης συνήθους διαμονής του, θα εκτεθεί σε πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη. Η σοβαρή βλάβη περιλαμβάνει την επιβολή ή εκτέλεση θανατικής ποινής, τα βασανιστήρια ή την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία, καθώς και τη σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης. Οι προϋποθέσεις αυτές απορρέουν από τα άρθρα 3(6) και 15 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1347, σε συνδυασμό με το άρθρο 53 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 115(Ι)/2026, καθώς και με τις αντίστοιχες διατάξεις του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6(Ι)/2000, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο και συγκεκριμένα το άρθρο 19 αυτού. Η χορήγηση του εν λόγω καθεστώτος προϋποθέτει, συνεπώς, την εξατομικευμένη αξιολόγηση των περιστάσεων της υπόθεσης και την τεκμηρίωση πραγματικού κινδύνου σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής του αιτητή στη χώρα καταγωγής του.
Εν προκειμένω, από τη μελέτη του διοικητικού φακέλου και τη συνολική αξιολόγηση των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, δεν προκύπτει ότι στοιχειοθετούνται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση καθεστώτος επικουρικής προστασίας στον αιτητή, καθότι δεν τεκμηριώθηκε η ύπαρξη ουσιωδών λόγων που να δικαιολογούν την πεποίθηση ότι, σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του, θα αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη κατά την έννοια της εφαρμοστέας νομοθεσίας. Ειδικότερα, δεν προκύπτουν από τα ενώπιόν μου στοιχεία περιστάσεις που να καταδεικνύουν ότι ο αιτητής διατρέχει κίνδυνο θανατικής ποινής ή εκτέλεσης, βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας, ούτε ότι υφίσταται σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής του ακεραιότητας λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας στο πλαίσιο ένοπλης σύρραξης. Ως εκ τούτου, κρίνεται ότι δεν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για την υπαγωγή του αιτητή σε καθεστώς επικουρικής προστασίας, σύμφωνα με το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο (βλ. Galina Bindioul v. Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων, Υποθ. Αρ. 685/2012, ημερομηνίας 23/04/13 και Mushegh Grigoryan κ.α. v. Κυπριακή Δημοκρατία, Υποθ. Αρ. 851/2012, ημερομηνίας 22/9/2015, ECLI:CY:AD:2015:D619).
Ο αρμόδιος λειτουργός, διεξήγαγε έρευνα για την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο διαμονής του αιτητή, από την οποία προέκυψε ότι δεν υφίστατο εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετώπιζε δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Ως εκ τούτου, κρίθηκε πως δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για παραχώρηση καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας. Σε κάθε περίπτωση, διεξήγαγα περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στον τελευταίο τόπο συνήθους διαμονής του αιτητή, σε πρόσφατες πηγές πληροφόρησης, στα πλαίσια βεβαίως της ex nunc δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου και προς εκπλήρωση της υποχρέωσης του Δικαστηρίου για έλεγχο της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Έκθεση της CEDOCA αναφέρει πως «οι ένοπλοι αυτονομιστές συνέχισαν να διαπράττουν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων επιθέσεις σε σχολεία, ανθρωποκτονίες, απαγωγές, βασανιστήρια, εκφοβισμούς, εκβιασμούς και καταστροφές περιουσιών.[6] Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, κύριοι στόχοι αυτών των πράξεων βίας είναι άτομα «ύποπτα για συνεργασία με τις δυνάμεις άμυνας και ασφάλειας ή κατηγορούνται για μη υπακοή στις εντολές που προσπαθούν να επιβάλουν στις περιοχές που θέλουν να ελέγξουν».[7]
Αναφορικά με την κατάσταση ασφαλείας στη Νοτιοδυτική περιφέρεια (Sud-Ouest) του Καμερούν, η πύλη ACLED (Τhe Armed Conflict Location & Event Data Project), κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους (με ημερομηνία τελευταίας ενημέρωσης την 15/10/2026), κατέγραψε συνολικά 1.679 περιστατικά ασφαλείας, εκ των οποίων τα 1.298 αφορούσαν περιστατικά πολιτικής βίας ("Political violence", που περιλαμβάνει περιστατικά βίας κατά αμάχων, εκρήξεις/απομακρυσμένη βία, μάχες, εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες).[8] Εκ των συνολικών περιστατικών ασφαλείας στην Νοτιοδυτική Περιφέρεια σημειώθηκαν 816 ανθρώπινες απώλειες, το σύνολο των οποίων (και οι 816) προκλήθηκε από περιστατικά πολιτικής βίας.[9] Ειδικότερα, αναφορικά με τον τόπο της τελευταίας συνήθους διαμονής του Αιτητή, τo χωριό Matoh στην Meme Division, το οποίο ανήκει στην Νοτιοδυτική περιφέρεια, δεν εντοπίστηκε ουδένα καταγεγραμμένο περιστατικά ασφαλείας πολιτικής βίας ούτε στο εν λόγω χωριό ούτε στην ευρύτερη περιφέρεια (division) όπου ανήκει.[10] Σημειώνεται δε πως ο πληθυσμός της νοτιοδυτικής περιφέρειας του Καμερούν (Sud-Ouest) εκτιμήθηκε για το έτος 2025 στους 2.098.500 κατοίκους.[11] Ο πληθυσμός αναφορικά με το χωριό Matoh στο Καμερούν δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί σε αξιόπιστη εξωτερική πηγή πληροφόρησης, ενώ για την περιφέρεια Meme Division η τελευταία επίσημη απογραφή του 2005 ανέδειξε πληθυσμό 326.734 κατοίκων στην περιοχή[12].
Αποτιμώντας τα προαναφερόμενα δεδομένα, δεν καταδεικνύεται εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετωπίσει κατά την επιστροφή του κίνδυνο σοβαρής βλάβης, καθότι η συχνότητα περιστατικών ασφαλείας στον τελευταίο τόπο συνήθους διαμονής του αιτητή όπου αναμένεται να επιστρέψει, δεν είναι τέτοιας έντασης ώστε να διατρέχει κίνδυνο εξαιτίας και μόνο της παρουσίας του εκεί να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή του. Εξετάζοντας περαιτέρω τις προσωπικές περιστάσεις του αιτητή, παρατηρώ ότι αυτός είναι άνδρας, υγιής, με ικανοποιητικό μορφωτικό επίπεδο, πλήρως ικανός προς εργασία και με προηγούμενη εργασιακή εμπειρία, χωρίς στοιχεία ευαλωτότητας και με υποστηρικτικό/οικογενειακό δίκτυο στη χώρα καταγωγής του. Ο αιτητής δεν έχει θέσει οποιαδήποτε ατομικά χαρακτηριστικά στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, που να υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει τεθεί με οποιονδήποτε τρόπο σε δυσμενή θέση ή σε κίνδυνο δίωξης ή βλάβης.
Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα ανωτέρω παρατέθηκαν και το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι ορθώς κρίθηκε επί της ουσίας ότι ο αιτητής δεν κατάφερε να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στο καθεστώς του πρόσφυγα ή για την παραχώρηση σε αυτόν συμπληρωματικής προστασίας δυνάμει των προνοιών του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 και της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων.
Κατά πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δέουσα έρευνα κρίνεται από το Δικαστήριο ότι έγινε, όταν το αρμόδιο όργανο εξετάζει κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός (Βλ. Motorways Ltd v. Υπουργού Οικονομικών (1999) 3ΑΑΔ 447). Ορθή και πλήρης έρευνα θεωρείται αυτή που εκτείνεται στη διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων της υπόθεσης (Βλ. Νικολαΐδη v. Μηνά (1994) 3ΑΑΔ 321, Τουσούνα ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2 Α.Α.Δ. 120). Η έκταση της έρευνας εξαρτάται πάντοτε από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης (Βλ. Δημοκρατία v. Ευαγγέλου κ.α. (2013) 3ΑΑΔ 414) και το αρμόδιο όργανο οφείλει να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του για δέουσα έρευνα.
Οι καθ' ων η αίτηση συνεκτίμησαν και αξιολόγησαν όλα τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους προτού καταλήξουν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ενόψει των ισχυρισμών που πρόβαλε ο αιτητής, προέβησαν στη δέουσα υπό τις περιστάσεις έρευνα. Από τα στοιχεία του φακέλου που έχω ενώπιον μου, μπορεί να λεχθεί ότι αυτά βρίσκονται αναπόφευκτα πίσω από την προσβαλλόμενη απόφαση και ούτως ή άλλως διαφαίνεται η αιτιολογία της απόφασης και από το κείμενό της (Ηλιόπουλος ν. Α.Η.Κ., Α.Ε. 2452, ημερομηνίας 21.7.2000, Χρυστάλλα Συμεωνύδου κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Προσφυγή αρ. 911/93 κ.α., ημερ. 18.4.97). Από όσα έχω επεξηγήσει ανωτέρω προκύπτει ότι, το αρμόδιο όργανο έλαβε δεόντως και επαρκώς αιτιολογημένη απόφαση. Συνεπώς, οι ισχυρισμοί της ευπαίδευτης συνηγόρου του αιτητή περί έλλειψης δέουσας έρευνας και αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου, απορρίπτονται στο σύνολό τους.
Με βάση λοιπόν το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι η προσφυγή του αιτητή εξετάστηκε με επάρκεια και επιμέλεια και υπήρξε επαρκής αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Το περιεχόμενο της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία συμπληρώνεται από την αιτιολογημένη Έκθεση-Εισήγηση του αρμόδιου λειτουργού της Υπηρεσίας Ασύλου, στην οποία εκτίθενται λεπτομερώς οι λόγοι της απόρριψης του αιτήματος, αποκαλύπτει ότι η απόφασή της είναι απόλυτα ορθή και στα πλαίσια της σχετικής νομοθεσίας.
Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται, με έξοδα €1000 υπέρ των καθ' ων η αίτηση, και εναντίον του αιτητή.
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
[1] ACAPS, Country analysis, CAMEROON, February 2024, https://www.acaps.org/en/countries/cameroon#
[2] European Commission, Cameroon, τελευταία ενημέρωση στις 25/04/2025, https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/where/africa/cameroon_en
[3] European Commission, Cameroon, last updated 25 April 2025, https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/where/africa/cameroon_en
[4] European Commission, Cameroon, last updated 25 April 2025, https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/where/africa/cameroon_en
[5] UNOCHA, Cameroon: North-West and South-West Situation Report No.84, December 2025, 25 Φεβρουαρίου 2026, https://www.unocha.org/publications/report/cameroon/cameroon-north-west-and-south-west-situation-report-no84-december-2025
[6] CGRS-CEDOCA - Office of the Commissioner General for Refugees and Stateless Persons (Belgium), COI unit: Cameroun; Régions anglophones : situation sécuritaire, 28 June 2024
https://www.ecoi.net/en/file/local/2111910/coi_focus_cameroun._regions_anglophones._situation_securitaire_20240628.pdf , σελ 15
[7] Amnesty International, Avec nous ou contre nous, 2023, https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/sites/8/2023/07/AFR1768382023FRENCH-1.pdf
[8] Πλατφόρμα ACLED Explorer, με χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country: Cameroon; Southwest Region, Events / Fatalities, All Events/ Political Violence, Past Year/ Sud-Ouest διαθέσιμη σε https://acleddata.com/platform/explorer (ημερομηνία πρόσβασης 21/10/2026)
[9] Πλατφόρμα ACLED Explorer, με χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country: Cameroon; Southwest Region, Events / Fatalities, All Events/ Political Violence, Past Year/ Sud-Ouest διαθέσιμη σε https://acleddata.com/platform/explorer (ημερομηνία πρόσβασης 21/10/2026)
[10] Πλατφόρμα ACLED Explorer, με χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country: Cameroon; Southwest Region (downloaded data and zoom in the map about village Matoh, Meme Division), Events / Fatalities, All Events/ Political Violence, Past Year/ Sud-Ouest διαθέσιμη σε https://acleddata.com/platform/explorer (ημερομηνία πρόσβασης 21/10/2026)
[11] City Population, Cameroon, διαθέσιμος σε: https://citypopulation.de/en/cameroon/cities/ (ημερομηνία πρόσβασης 21/10/2026)
[12] City Population, Cameroon; Meme Division, https://www.citypopulation.de/en/cameroon/admin/1005__meme/ (ημερομηνία πρόσβασης 21/10/2026)
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο