Κλίμακα Εξόδων: € 10,000 - € 50,000
ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ
ΕΝΩΠΙΟΝ: Μ. Χρ. Χριστοδούλου, Ε.Δ.
Αρ. Αγωγής: 2587/2019
Μεταξύ:-
Κοραλία Μασούρα
Ενάγουσα
και
Ανδρέας Μυλωνάς
Εναγόμενος
Ημερομηνία: 18/09/2026
Εμφανίσεις:
Για την Ενάγουσα: κ. Χριστίνα Χρίστου για Φελλάς & Χρίστου Δ.Ε.Π.Ε.
Για τoν Εναγόμενο: κ. Γιώργος Λάντας με κ. Μύρια Πορνάρη για Giorgos Landas LLC
Απόφαση
Με την παρούσα Αγωγή, η Ενάγουσα αξιώνει εναντίον του Εναγομένου περιληπτικά τις ακόλουθες θεραπείες:
Α. Ειδικές αποζημιώσεις για επισκευή/ αποκατάσταση των ζημιών στο διαμέρισμά της και/ή διαφυγόντα κέρδη και/ή κόστος έκθεσης εμπειρογνώμονα.
Β. Γενικές αποζημιώσεις για ενόχληση, ταλαιπωρία, άγχος, ανησυχία.
Γ. Τιμωρητικές αποζημιώσεις∙ και
Δ. Αποζημιώσεις για μελλοντικές ζημιές που ενδέχεται να προκύψουν.
Σχετικά γεγονότα και Επίδικα Ζητήματα
Συνιστούν αδιαμφισβήτητα γεγονότα ότι η Ενάγουσα και ο Εναγόμενος είναι ιδιοκτήτες διαμερισμάτων στην ίδια πολυκατοικία. Συγκεκριμένα, ο Εναγόμενος είναι ο ιδιοκτήτης του διαμερίσματος αρ. 501, το οποίο ευρίσκεται πάνω ακριβώς από το διαμέρισμα αρ. 401, το οποίο ανήκει στην Ενάγουσα.
Η επίδικη διαφορά προέκυψε ένεκα της κατασκευής από τον Εναγόμενο μεταλλικής κεκλιμένης στέγης για κάλυψη της νοτιοανατολικής βεράντας του διαμερίσματός του («το στέγαστρο»).
Ως είναι η θέση της Ενάγουσας, περί τον Φεβρουάριο του 2019, μετά την έντονη βροχόπτωση που παρουσιάστηκε στη Λεμεσό, υπήρξε σημαντική εισροή νερού στο διαμέρισμά της, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στα ηλεκτρολογικά και/ή στους τοίχους, δημιουργώντας συνθήκες επικινδυνότητας για τους διαμένοντες.
Συγκεκριμένα, ως αναφέρει η Ενάγουσα, τα νερά συγκεντρώθηκαν και/ή μαζεύτηκαν στο άκρο της κάλυψης της βεράντας και στη συνέχεια διοχετεύτηκαν σε οριζόντια χωλέτρα (υδρορροή) στη γωνία της βεράντας, στη θέση που βρίσκεται η αποχέτευση της πολυκατοικίας, πάνω από το διαμέρισμά της, με αποτέλεσμα να προκληθεί «ζημιά και/ή υγρασία και/ή διαρροές» στο διαμέρισμα της Ενάγουσας, λόγω της απώλειας και/ή διαρροής από το διαμέρισμα του Εναγομένου. Όπως αναφέρει περαιτέρω η Ενάγουσα στην Έκθεση Απαίτησης, η εν λόγω εισροή νερού «προέρχεται από βλάβες και/ή ελλιπής συντήρησης [sic] της εν λόγω βεράντας» και επικαλείται σχετικά αμέλεια του Εναγομένου.
Με την Υπεράσπισή του, ο Εναγόμενος αρνείται τα όσα του αποδίδονται. Ως αναφέρει:
i. Ο Εναγόμενος προέβη στη σχετική κατασκευή περί το έτος 2017.
ii. Σε καμία περίπτωση το σημείο αποχέτευσης του διαμερίσματός του δεν παρουσιάζει προβλήματα με απώλειες και διαρροές, αφού πρόκειται για την κύρια κάθετη αποχέτευση από την οποία τα νερά όλων των διαμερισμάτων διοχετεύονται στο έδαφος της πολυκατοικίας.
iii. Το ότι η βεράντα του διαμερίσματός του έχει κεκλιμένη στέγη, αποδεικνύει ότι είναι αδύνατον να μαζεύει νερό το οποίο να οδηγείται στην υδρορροή.
iv. Ο Εναγόμενος ουδέποτε προέβη σε οποιαδήποτε μετατροπή υδραυλικών ή άλλων εγκαταστάσεων. Όλες οι εγκαταστάσεις αποτελούν μέρος των αρχικών σχεδίων κτισίματος της πολυκατοικίας. Συγκεκριμένα, η υδρορροή της βεράντας και του διαμερίσματός του είναι ενιαία και καταλήγει όπως όλα τα νερά σε εξωτερικό χώρο της πολυκατοικίας.
v. Ο Εναγόμενος ισχυρίζεται ότι κατά ή περί τον επίδικο χρόνο, είχε σοβαρό γενικό πρόβλημα όλη η πολυκατοικία με το σύστημα υδραυλικών εγκαταστάσεων. Σχεδόν όλοι οι ένοικοι έχουν αλλάξει τα ντεπόζιτα και τις σωλήνες τους για να αποφύγουν τυχόν ζημιές (μεταξύ των οποίων και ο Εναγόμενος), αφού πολλά διαμερίσματα αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα διαρροών. Μάλιστα, ο ίδιος ο πρόεδρος της διαχειριστικής επιτροπής της πολυκατοικίας είχε στείλει στους ενοίκους σχετική ανακοίνωση ημερ. 08/02/2019 με την οποία τους ενημέρωνε ότι υπάρχει πρόβλημα διαρροής σε όλη την πολυκατοικία.
vi. Δεν παρατηρείται καμία φραγή υδάτων στην αναφερόμενη υδρορροή.
ΠΡΟΣΚΟΜΙΣΘΕΙΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ
Μάρτυρες Ενάγουσας
Για την Ενάγουσα έδωσαν μαρτυρία η ίδια, καθώς και ο κ. Αντώνης Περικλέους, ως εμπειρογνώμονας πολιτικός μηχανικός.
1. κ. Κοραλία Μασούρα
Σύνοψη μαρτυρίας
Η Ενάγουσα κατέθεσε σχετικά με τις ζημιές που παρουσιάστηκαν στο διαμέρισμά της και το κόστος επιδιόρθωσής τους. Σημειώνεται ότι όπως ανέφερε, η ίδια είναι πολιτικός μηχανικός με πολυετή εμπειρία στον εν λόγω τομέα. Όταν παρουσιάστηκαν οι ζημιές στο διαμέρισμά της, το 2019, η Ενάγουσα επισκέφθηκε το διαμέρισμα του Εναγομένου και επιθεώρησε το επίδικο στέγαστρο. Η Ενάγουσα στη μαρτυρία της τοποθετήθηκε επομένως και ως προς την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της, η οποία, ως ανέφερε, δεν είναι άλλη από το επίδικο στέγαστρο και πιο συγκεκριμένα, το στόμιο της υδρορροής στο επίδικο στέγαστρο.
Αξιολόγηση
Στις απαντήσεις της Ενάγουσας ήταν διακριτή η οξυδέρκειά της. Προσπαθούσε κατ’ εξακολούθηση να αποφύγει να τοποθετηθεί σε σχέση με γεγονότα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν επιζήμια για την υπόθεσή της. Ως αποτέλεσμα, δεν ήταν όλες οι απαντήσεις της φυσικές και αυθόρμητες. Σε ορισμένα σημεία, η Ενάγουσα δήλωνε αδικαιολόγητη άγνοια για διάφορα ζητήματα, ενώ οι εξηγήσεις που έδινε δεν ήταν πάντοτε πειστικές. Περαιτέρω, σε κάποια σημεία περιέπεσε σε αντιφάσεις. Ως θα επεξηγηθεί λεπτομερώς πιο κάτω, κρίνω ότι δεν έλεγε πάντοτε την αλήθεια στο Δικαστήριο, κυρίως όσον αφορά την πηγή των ζημιών στο διαμέρισμά της. Στη βάση των πιο πάνω, αποδέχομαι μόνο μέρος της μαρτυρίας της. Συγκεκριμένα, από τη μαρτυρία της διαπιστώνω τα εξής:
1. Η Ενάγουσα ανέφερε ότι είναι πολιτικός μηχανικός με πολυετή πείρα. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητήθηκε και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
2. Σε σχετική ερώτηση, η Ενάγουσα ανέφερε ότι η επίδικη πολυκατοικία κατοικείται από το 1984. Δεν αμφισβητήθηκε η εν λόγω τοποθέτηση και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
3. Στο διαμέρισμα της Ενάγουσας παρουσιάζονται υγρασίες, οι οποίες προκάλεσαν διάφορες ζημιές. Το γεγονός αυτό προκύπτει από φωτογραφίες που κατέθεσε η Ενάγουσα ως Τεκμήριο 5. Παρά το ότι τέθηκε στην Ενάγουσα κατά την αντεξέτασή της ότι οι φωτογραφίες δεν είναι από το δικό της διαμέρισμα, οι απαντήσεις της ήταν σταθερές και ουδόλως κλονίστηκε η αξιοπιστία των λεχθέντων της. Απάντησε μετά βεβαιότητας ότι τις εν λόγω φωτογραφίες τις τράβηξε η ίδια και ότι είναι από το διαμέρισμά της. Αποδέχομαι τις θέσεις της.
4. Δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω τη θέση της Ενάγουσας ότι διενήργησε τις επιδιορθωτικές εργασίες που αναφέρονται στα σχετικά τιμολόγια στο Τεκμήριο 6, ούτε και ότι πλήρωσε τα σχετικά ποσά που αναφέρονται στις αποδείξεις, οι οποίες επίσης συμπεριλήφθηκαν στο ίδιο τεκμήριο. Σημειώνω ότι όσον αφορά τις επιδιορθωτικές εργασίες που έλαβαν χώρα το 2019 και το 2020, προσκομίστηκαν στο Δικαστήριο και οι σχετικές προσφορές της An. Christou Properties & Constructions Ltd (αμφότερες οι οποίες λήφθηκαν το 2019). Παρά το γεγονός ότι η πληρωμή των εν λόγω ποσών αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση της Ενάγουσας, οι απαντήσεις της και πάλιν ήταν φυσικές, σταθερές και ακλόνητες. Σημειώνω περαιτέρω ότι οι εργασίες οι οποίες αναφέρονται στα τιμολόγια ήταν εν πολλοίς οι ίδιες, οι οποίες έπρεπε να γίνονται κατ’ επανάληψη με δεδομένο το συνεχιζόμενο πρόβλημα που υφίστατο. Επομένως, αποδέχομαι τη θέση της Ενάγουσας ότι πλήρωσε τα ποσά τα οποία προκύπτουν από τις αποδείξεις για σκοπούς επιδιόρθωσης του προβλήματος που αντιμετώπιζε το διαμέρισμά της.
5. Η Ενάγουσα το 2019 διενήργησε επιτόπια επίσκεψη στο διαμέρισμα του Εναγομένου. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητήθηκε και επομένως, επίσης συνιστά εύρημά μου.
6. Το πρόβλημα που εντόπισε η Ενάγουσα ήταν το στόμιο της υδρορροής στο στέγαστρο του Εναγομένου. Όπως ανέφερε κατά την αντεξέτασή της:
«Α: Ναι, φαίνεται ότι δεν περισυλλέγει ορθά η υδρορροή για να κατεβαίνει κάτω, μαζεύκουνται τα νερά. Εδώ στον 4ο όροφο διαφαίνεται μεγάλη υγρασία που προκαλεί την εισροή εντός του διαμερίσματος και υπήρχε τέτοια υπερχείλιση, τραβά και υγρασία η υπόλοιπη βεράντα.
Ε: Αυτά που αναφέρατε τωρά, πήγατε και τα είδατε ή φαντάζεστε τα; Συγκεκριμένα είδετε τα ή φαντάζεστε τα;
Α: Θα απαντήσω. Την πρώτη φορά που δημιουργήθηκε το πρόβλημα ζήτησα και ήταν παρών ο εναγόμενος, πήγαμε εκεί είδαμε το σημείο ότι έχει πρόβλημα το στόμιο της υδρορροής και λόγω της νέας υδρορροής που μπήκε και είναι ακριβώς το σημείο που δημιουργούνται οι υγρασίες.»
Ωστόσο, στη συνέχεια της αντεξέτασής της, η θέση αυτή δεν υποστηρίχθηκε επαρκώς από την ίδια. Κρίνω επομένως ότι η πιο πάνω πεποίθησή της για την αιτία πρόκλησης των ζημιών δεν ήταν το αποτέλεσμα της ψύχραιμης και αντικειμενικής της κρίσης ως πολιτικού μηχανικού με πολυετή εμπειρία. Όπως θα διαφανεί και από τις πιο κάτω παρατηρήσεις μου, η Ενάγουσα επέρριπτε συνεχώς ευθύνες στον Εναγόμενο για την πρόκληση της ζημιάς της, παραλείποντας ωστόσο να υποστηρίξει τη θέση της.
Αδυναμίες/ Ασάφειες/ Αντιφάσεις στη μαρτυρία της Ενάγουσας
7. Θα προχωρήσω σε αναφορά σε κάποιες αδυναμίες, καθώς και σε ασάφειες και αντιφάσεις που διέκρινα στη μαρτυρία της Ενάγουσας:
i. Πότε παρουσιάστηκε το πρόβλημα στο διαμέρισμα της Ενάγουσας
8. Ένα ζήτημα που δημιουργεί ερωτήματα και επηρεάζει την αξιοπιστία της Ενάγουσας ως προς τη θέση της για την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της είναι το εξής: Η δικογραφημένη θέση της Ενάγουσας ήταν ότι το πρόβλημα στο διαμέρισμά της παρουσιάστηκε το 2019. Δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω αυτή τη θέση, γεγονός το οποίο εν πάση περιπτώσει δεν αμφισβητήθηκε και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
9. Η θέση του Εναγομένου ήταν ότι το στέγαστρο κατασκευάστηκε το 2017. Ο Εναγόμενος κατέθεσε σχετικά το τιμολόγιο για την κατασκευή του στεγάστρου ως Τεκμήριο 11, το οποίο αν και έτυχε αμφισβήτησης από την Ενάγουσα, το αποδέχομαι και προβαίνω πιο κάτω σε σχετικό εύρημα ότι το στέγαστρο κατασκευάστηκε το 2017.
10. Εν πάση περιπτώσει όμως, αυτό που με προβλημάτισε ήταν η αστάθεια στις απαντήσεις της Ενάγουσας και η αδυναμία της να απαντήσει στην ερώτηση του δικηγόρου του Εναγομένου γιατί ενώ το στέγαστρο κατασκευάστηκε το 2017, δεν παρουσιάστηκαν οποιεσδήποτε ζημιές στο διαμέρισμά της μέχρι το 2019.
11. Αρχικά, ανέφερε ότι ίσως να ήταν λόγω της ανομβρίας. Όταν της υποβλήθηκε ότι τα έτη 2017 και 2018 είχε αρκετή βροχόπτωση, η Ενάγουσα διαφώνησε και μετά, άλλαξε τη θέση της, αναφέροντας ότι μπορεί να έγινε κάποια επέμβαση. Στη συνέχεια, ανέφερε ότι είναι ξεκάθαρα λόγω της επέμβασης του Εναγομένου προκλήθηκε το πρόβλημα. Όπως λέχθηκε:
«Ε: Που το 2017 μέχρι το 2019 που είστε τόσο βέβαιη που είναι το στέγαστρο του εναγόμενου και όχι η πολυκατοικία που είναι 50 χρονών, γιατί δεν έβγαζε υγρασία;
Α: Μπορεί να υπήρχε ανομβρία.
Ε: Εγώ σας υποβάλλω ότι είχε πάρα πολλά νερά που το 2017 ως το τέλος του 2018, το 2019 δεν είχε νερά, έψαξα το.
Α: Διαφωνώ, μπορεί να έγινε κάποια επέμβαση.
Ε: Ναι αλλά ήρθατε εδώ και ζητάτε λεφτά που τον εναγόμενο και με τα μπορεί δεν γίνεται.
Α: Ξεκάθαρα με την επέμβαση που έχει γίνει έχει δημιουργηθεί το πρόβλημα.»
12. Σημειώνω ότι σε σχέση με τον ισχυρισμό περί ύπαρξης ανομβρίας, αυτός καταρρίφθηκε από την άλλη πλευρά αφού κατατέθηκε από τον Εναγόμενο ως Τεκμήριο 12 δέσμη με, μεταξύ άλλων, το μηνιαίο δελτίο καιρού ημερ. 07/02/2018 του Τμήματος Μετεωρολογίας για τον Ιανουάριο του 2018. Όπως προκύπτει από το εν λόγω δελτίο καιρού, κατά την περίοδο Οκτωβρίου 2017 – Ιανουαρίου 2018 δεν υπήρχε ανομβρία.
13. Περαιτέρω, από το ίδιο τεκμήριο προκύπτει ότι τον Δεκέμβριο του 2018 παρουσιάστηκαν έντονα καιρικά φαινόμενα. Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση, ένεκα των καιρικών φαινομένων χρειάστηκε η παροχή βοήθειας από την Πολιτική Άμυνα σε «δύο πληγείσες οικογένειες στη Λεμεσό και Λευκωσία».
14. Επομένως, η θέση της Ενάγουσας περί ύπαρξης ανομβρίας τα έτη 2017 – 2018 καταρρίφθηκε.
15. Περαιτέρω, οι απαντήσεις της Ενάγουσας σε σχέση με αυτό το σημείο δεν ήταν σταθερές και επίσης, καθόλου φυσικές. Σημειώνεται δε ότι ουδεμία ψύχραιμη και σαφή εξήγηση έδωσε για το γεγονός ότι το στέγαστρο είχε κατασκευαστεί αρκετό χρόνο πριν από την εμφάνιση των ζημιών στο διαμέρισμά της. Ως αποτέλεσμα, οι θέσεις της δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές.
ii. Άλλες υγρασίες στην πολυκατοικία
16. Εντύπωση μου προκάλεσε το γεγονός ότι όταν ρωτήθηκε σχετικά η Ενάγουσα για το κατά πόσον υπάρχουν άλλες εξωτερικές υγρασίες στην πολυκατοικία, η Ενάγουσα αναφέρθηκε σε συντήρηση που έγινε παλαιότερα στο κτίριο προς υποστήριξη της θέσης της ότι δεν υπάρχουν άλλες εξωτερικές υγρασίες πέραν από αυτές για τις οποίες ευθύνεται ο Εναγόμενος. Όπως ανέφερε:
«Εξωτερικά παρουσιάζεται υγρασία στη γωνιά που υπάρχει το επίμαχο πρόβλημα, από τη βεράντα του διαμερίσματος 503, στον 5ο όροφο και είναι φανερό και εξ όσων γνωρίζω επειδή είχε συντηρηθεί εάν υπάρχουν θα πρέπει να είναι μεμονωμένα σε διαμερίσματα, όχι εξωτερικά άλλη διαρροή.»
17. Σε προγενέστερη όμως ερώτηση για το κατά πόσον έγινε οποιαδήποτε συντήρηση στην πολυκατοικία μέχρι σήμερα, η Ενάγουσα ανέφερε ότι έγινε συντήρηση στο παρελθόν, μάλλον το 2000. Δηλαδή, η Ενάγουσα αναφερόταν στη συντήρηση που έγινε πριν από 26 περίπου χρόνια για να υποστηρίξει τη θέση της ότι δεν υπάρχουν άλλες εξωτερικές υγρασίες στο κτίριο.
18. Όπως περαιτέρω σημείωσε η Ενάγουσα, η συντήρηση που έγινε τότε στην πολυκατοικία ήταν για λόγους άσχετους με την ύπαρξη διαρροών, παραλείποντας να αναφερθεί σε επιδιορθωτικές εργασίες που έγιναν μεταγενέστερα στην πολυκατοικία σε σχέση με προβλήματα στα υδραυλικά και στις μονώσεις.
19. Σε άλλο σημείο της αντεξέτασης, σε ερώτηση κατά πόσον η πολυκατοικία φέρει οποιεσδήποτε υγρασίες εξωτερικά, η Ενάγουσα αναφέρθηκε μόνο στη γωνία που είναι το διαμέρισμά της και η βεράντα του Εναγομένου, αγνοώντας τις υποδείξεις του δικηγόρου του Εναγομένου για την ύπαρξη υγρασιών σε άλλα εξωτερικά σημεία της πολυκατοικίας.
20. Όταν μάλιστα της ζητήθηκε από το δικηγόρο του Εναγομένου να εξηγήσει «πώς μπαίνουν τα νερά και γέμωσεν υγρασία όλη η πολυκατοικία», η Ενάγουσα υπέδειξε το σημείο στο οποίο υπάρχει το στόμιο της υδρορροής του στεγάστρου, χωρίς να αναφερθεί σε άλλα προβλήματα.
21. Εντύπωση μου προκάλεσε και το γεγονός ότι η Ενάγουσα ανέφερε ότι τα υπόλοιπα σημάδια στο κτίριο που της υποδείκνυε ο δικηγόρος του Εναγομένου «μπορεί να είναι σκιές». Ενδεικτικά, παραθέτω σχετικά αποσπάσματα από τα πρακτικά της διαδικασίας:
i. «Ε: Αυτή είναι υγρασία;
Α: Δεν μπορώ να πω.
Ε: Είναι φωτογραφίες που τις φέρατε και είναι τον ίδιο χρόνο.
Α: Μπορεί να είναι σκιές.»
ii. Και στη συνέχεια:
«Ε: Να μας δείξετε. Τούτο δαμέ είναι σκιές σας υποβάλλω.
Α: Διαφωνώ. Εξωτερικές υγρασίες, το καταγράφει.
Ε: Το γράψατε εσείς.
Α: Το καταγράφει εδώ, εξωτερικές υγρασίες.
Ε: Άρα ο κ. Περικλέους τούτα δαμέ ισχυρίζεται ότι είναι από το διαμέρισμα του 501;
Α: Μάλιστα.
Ε: Και τα άλλα ούλλα είναι σκιές;
Α: Μάλιστα.»
22. Σημειώνω ότι ο κ. Περικλέους, όταν ρωτήθηκε κατά την αντεξέτασή του τι είναι οι εν λόγω «σκιές», μπόρεσε με ευκολία να διακρίνει ότι ήταν υγρασίες.
23. Θα ανέμενε κανείς από την Ενάγουσα, η οποία είναι πολιτικός μηχανικός με πολυετή εμπειρία να μπορεί να αναγνωρίζει τι είναι τα σημάδια που φαίνονταν στις φωτογραφίες που τράβηξε η ίδια και κατά πόσον αυτά ήταν υγρασίες ή σκιές, ιδίως από τη στιγμή που αφορά την πολυκατοικία στην οποία βρίσκονται τα διαμερίσματα και το επίδικο στέγαστρο, αντικείμενα της αγωγής. Εντούτοις, το μοναδικό σημείο στη φωτογραφία στο οποίο η Ενάγουσα μπορούσε να διακρίνει τις υγρασίες ήταν το σημείο κοντά στο διαμέρισμά της και το διαμέρισμα του Εναγομένου.
24. Στη βάση των όσων ανέφερα στα πλαίσια αυτής της ενότητας, κρίνω ότι η Ενάγουσα δεν είπε όλη την αλήθεια στο Δικαστήριο. Στην προσπάθειά της να πείσει ότι η εκδοχή της για την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της είναι αυτή που ισχυρίζεται, η Ενάγουσα απέκρυψε άλλα προβλήματα που υπήρχαν στην πολυκατοικία, καθιστώντας τις απαντήσεις της αφύσικες και ανειλικρινείς, αποδυναμώνοντας επομένως την αξιοπιστία της μαρτυρίας της. Ως αποτέλεσμα, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η θέση της ως προς την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της και για τους πιο πάνω λόγους.
iii. Παράλειψη αναφοράς στα προβλήματα του 2019
25. Περαιτέρω, η Ενάγουσα στην κυρίως εξέτασή της εξέφρασε άγνοια για την ανακοίνωση της Διαχειριστικής Επιτροπής ημερ. 08/02/2019, η οποία αφορούσε την ύπαρξη διαρροών στην πολυκατοικία. Για σκοπούς πληρότητας, παραθέτω την εν λόγω ανακοίνωση, την οποία κατέθεσε ο Εναγόμενος ως Τεκμήριο 14:
«1. Λόγω προβλημάτων στην μόνωση της οροφής υπάρχει πρόβλημα διαρροής νερού στα διαμερίσματα 503 και 504. Για τον λόγο αυτό οι ιδιοκτήτες αυτών των διαμερισμάτων έχουν αναθέσει, ο κάθε ιδιοκτήτης ξεχωριστά, σε δικούς τους εργολάβους την τοποθέτηση νέας μόνωσης.
2. Για να γίνει η νέα μόνωση ο εργολάβος που θα κάνει τη μόνωση πάνω από το διαμέρισμα 503 ανέλαβε να μετακινήσει τα ντεπόζιτα του νερού σε νέα θέση και να αφαιρέσει τα ηλιακά πλαίσια του κεντρικού συστήματος ζεστού νερού.
3. Οι σωλήνες του συστήματος ζεστού νερού οι οποίες περνούν μέσα από τους τοίχους των διαμερισμάτων παρουσιάζουν διαρροές και θα πρέπει το όλο σύστημα να αφαιρεθεί.
4. Οι σωλήνες του νερού από τους μετρητές στην οροφή και από την οροφή στα διαμερίσματα επίσης παρουσιάζουν διαρροές και θα πρέπει να αντικατασταθούν.
5. Κάποιες υδρορροές έχουν κλείσει και θα πρέπει να ανοιχθούν ή να τοποθετηθούν νέες εξωτερικά.
6. Το στηθαίο στην οροφή του κτιρίου παρουσιάζει ρωγμές και θα πρέπει να διορθωθεί. Επίσης στο πάνω μέρος θα πρέπει να τοποθετηθεί καπάκι.»
26. Ωστόσο, όπως της υποβλήθηκε κατά την αντεξέταση, πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής κατά την εν λόγω περίοδο ήταν ο αδελφός της, γεγονός για το οποίο και πάλιν απέφυγε να τοποθετηθεί.
27. Σημειώνω ότι η Ενάγουσα δεν αρνήθηκε ότι πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής υπήρξε κάποια χρονική περίοδο ο αδελφός της, ο οποίος μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από την Olesea. Ωστόσο, δεν τοποθετήθηκε σε σχέση με το ποιος ήταν ο πρόεδρος κατά τον επίδικο χρόνο. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από τα πρακτικά:
«Ε: Την επίδικη περίοδο το 2019 ποιος ήταν Πρόεδρος της Διαχειριστής επιτροπής;
Α: Δε θυμάμαι πότε έγινε εάν ήταν η Olesea ή ο αδελφός μου.
Ε: Μήπως ήταν ο αδελφός σου;
Α: Δε θυμάμαι.
Ε: Να σου θυμίσω ότι ήταν ο αδελφός σου.
Α: Δε θυμάμαι πραγματικά.
Ε: Σου υποβάλλω ότι ήταν ο αδελφός σου.
Α: Δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω.
……………………………………………………………………………………………….
Ε: Στη διαχειριστική επιτροπή που ήταν Πρόεδρος ο αδελφός σας υπάρχει μια επιστολή και λέτε ότι πρώτη φορά την είδατε στα πλαίσια τούτης της διαδικασίας, πως είναι δυνατόν;
Α: Δεν μένω εκεί και δεν μπορώ να επιβεβαιώσω για την διαχειριστική επιτροπή ή για την ανακοίνωση.
Ε: Εγώ σας υποβάλλω ότι γνωρίζατε πολύ καλά ότι τα υδραυλικά της πολυκατοικίας είχαν πρόβλημα.
Α: Διαφωνώ, εγώ μιλώ για συγκεκριμένο πρόβλημα, τη νοτιοανατολική πλευρά στο διαμέρισμα μου στη γωνιά, δε θυμάμαι τούτη την ανακοίνωση εν την έχω δει.
Ε: Έχετε καλές σχέσεις με τον αδελφό σας;
Α: Ναι.
Ε: Σε μια πολυκατοικία που είναι Πρόεδρος και έχει προβλήματα με τα υδραυλικά δεν θα σας ενημέρωνε;
Α: Όχι, εγώ μιλώ συγκεκριμένα για το πρόβλημα που είχα εγώ.»
28. Όπως ανέφερε ο Εναγόμενος στη μαρτυρία του, έγινε μεγάλο θέμα στην πολυκατοικία κατά τον ουσιώδη χρόνο. Ήταν πολύ έντονα και σοβαρά τα προβλήματα. Ο πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής ήταν ο αδερφός της Ενάγουσας, με τον οποίο όπως προκύπτει από το πιο πάνω απόσπασμα, η Ενάγουσα παραδέχτηκε ότι διατηρεί καλή σχέση. Ως περαιτέρω ανέφερε ο Εναγόμενος, υπήρχε πολλή ένταση και έγιναν διάφορες συναντήσεις με τεχνικούς, διαχειριστές και ενοίκους. Υπήρχαν περαιτέρω οικονομικά ζητήματα που αφορούσαν όλους τους ιδιοκτήτες αφού θα λάμβανε χώρα αντικατάσταση σωλήνων κλπ.
29. Παρά τη θέση της Ενάγουσας ότι δεν διέμενε στην πολυκατοικία τον ουσιώδη χρόνο, θέση η οποία δεν αμφισβητήθηκε και την οποία συνεπώς αποδέχομαι, μου είναι δύσκολο να πιστέψω ότι η Ενάγουσα, ως ιδιοκτήτρια διαμερίσματος στην εν λόγω πολυκατοικία και πολιτικός μηχανικός, τελούσε σε πλήρη άγνοια για τις ζημιές που υπήρχαν στην πολυκατοικία και την αναγκαιότητα επιδιόρθωσής τους.
30. Εν πάση περιπτώσει όμως, αυτό που έχει σημασία είναι ότι η Ενάγουσα απέφυγε να τοποθετηθεί και να προβεί σε διάκριση των ζημιών στο διαμέρισμά της από τις υπόλοιπες ζημιές που παρουσιάστηκαν στην πολυκατοικία και μάλιστα, την ίδια περίοδο που παρουσιάστηκε το πρόβλημα στο διαμέρισμά της. Η παράλειψή της αυτή θα καθιστούσε τη διαπίστωση από το Δικαστήριο ότι η αιτία πρόκλησης της ζημιάς στο διαμέρισμα της Ενάγουσας είναι πράγματι αυτή που ισχυρίζεται ακροσφαλή.
31. Από τα λεχθέντα και την όλη συμπεριφορά της, κρίνω ότι η άγνοια που προέβαλε η Ενάγουσα σε σχέση με τα υπόλοιπα σκοπό είχε να αποφύγει η Ενάγουσα να τοποθετηθεί σε σχέση με τα υπόλοιπα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην πολυκατοικία και την οποιαδήποτε πιθανή σύνδεσή τους με το πρόβλημα στο διαμέρισμά της.
iv. Οι επιδιορθωτικές εργασίες του 2022
32. H Ενάγουσα, κατά την κυρίως εξέτασή της, στο σημείο που αναφέρεται στις εργασίες που έγιναν στην πολυκατοικία το 2022, κατέθεσε το Τεκμήριο 8, το οποίο είναι μηνιαία κατάσταση κοινοχρήστων δαπανών για τις εργασίες που έλαβαν χώρα τον Απρίλιο του 2022 και ανέφερε ότι με το εν λόγω τεκμήριο «δεν αποδεικνύεται ότι επίλυσε το πρόβλημα τότε αφού δεν γίνεται καμία αναφορά στο διαμέρισμα 501 ειδικά στη βεράντα του».
33. Κατά την αντεξέτασή της, η Ενάγουσα ανέφερε ωστόσο ότι στα πλαίσια των εν λόγω επιδιορθωτικών εργασιών που έλαβαν χώρα στην πολυκατοικία το 2022, έγινε αλλαγή στην υδρορροή που παρουσίαζε το πρόβλημα στο διαμέρισμα του Εναγομένου. Όπως ανέφερε:
«έχει τοποθετηθεί μια νέα υδρορροή σε άλλο σημείο της πολυκατοικίας και στην οποία ο εναγόμενος έχει συνδεθεί μαζί της για να λαμβάνει τα νερά της στέγης…»
34. Επεξηγηματικά, ανέφερε ότι ο Εναγόμενος «έχει συνδέσει την υδρορροή του στεγάστρου στην περισυλλογή των νερών πάνω σε αυτήν».
35. Μάλιστα, στη συνέχεια της αντεξέτασης, η Ενάγουσα ανέφερε ότι η εν λόγω σύνδεση της υδρορροής του Εναγομένου που είχε γίνει το 2022 μείωσε σημαντικά τις υγρασίες στο συγκεκριμένο σημείο, ενώ σε άλλο σημείο της αντεξέτασής της ανέφερε ότι τον Δεκέμβριο του 2024 παρουσιάστηκε ξανά πρόβλημα στο διαμέρισμά της. Από την άλλη, ο κ. Περικλέους, ανέφερε ότι επισκέφθηκε το διαμέρισμα την προηγούμενη ημέρα και διαπίστωσε ότι το πρόβλημα δεν επισκευάστηκε.
36. Η παράλειψη της Ενάγουσας να αναφερθεί στην αλλαγή στην υδρορροή το 2022 κατά την κυρίως εξέτασή της με προβλημάτισε. Διαπιστώνω ότι η Ενάγουσα παρέλειψε εντελώς να αναφερθεί στην εν λόγω αλλαγή, απλώς αρκέστηκε στο να αναφέρει ότι δεν αποδεικνύεται από την κατάσταση κοινοχρήστων που κατέθεσε ως τεκμήριο ότι έγινε οποιαδήποτε επιδιορθωτική εργασία στο διαμέρισμα του Εναγομένου. Ούτε ανέφερε ο,τιδήποτε σε σχέση με τη μείωση του προβλήματος που αντιμετώπιζε. Στη βάση των όσων ανέφερε κατά την αντεξέτασή της όμως, κρίνω ότι η εν λόγω αλλαγή ήταν αδιαμφισβήτητα σχετική με το πρόβλημα που αντιμετώπιζε. Επομένως, αναμένετο η Ενάγουσα να αναφερθεί σε αυτήν κατά την κυρίως εξέτασή της, κυρίως λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η ίδια προέβη κατά την κυρίως εξέτασή της σε αναφορά στις επιδιορθωτικές εργασίες του 2022. Ωστόσο, η Ενάγουσα ουδέν έπραξε.
37. Περαιτέρω, σημειώνω ότι κατά την αντεξέτασή της η Ενάγουσα δεν διατύπωσε ξεκάθαρη άποψη ως προς το αποτέλεσμα των επιδιορθωτικών εργασιών του 2022 στο πρόβλημα που αντιμετώπιζε, αφού ουσιαστικά απέφυγε να δώσει σαφείς απαντήσεις.
38. Εν πάση περιπτώσει, η θέση της Ενάγουσας σε σχέση με την μείωση του προβλήματος μετά τις εργασίες του 2022 ουδόλως υποστηρίζει τη θέση της ότι η αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της ήταν πράγματι το στέγαστρο, αφού παρά την εν λόγω αλλαγή στο στέγαστρο, ο κ. Περικλέους ήταν κάθετος ότι το πρόβλημα δεν επιλύθηκε. Κατά τα άλλα, η Ενάγουσα εξέφραζε κατ’ εξακολούθηση βεβαιότητα ότι το πρόβλημα στο διαμέρισμά της προέρχεται από το στέγαστρο, χωρίς ωστόσο να αναφέρει ο,τιδήποτε προς υποστήριξη της θέσης της.
39. Περαιτέρω, είναι κοινώς αποδεκτό ότι οι επιδιορθώσεις που έγιναν το 2022 δεν αφορούσαν αποκλειστικά το στέγαστρο του Εναγομένου (βλ. σχετικά παρ. 21 της γραπτής δήλωσης της Ενάγουσας). Αφορούσαν περαιτέρω τα υδραυλικά άλλων διαμερισμάτων. Η Ενάγουσα υποστήριξε ότι οι υπόλοιπες εργασίες που έγιναν ήταν άσχετες με το επίδικο πρόβλημα. Ωστόσο, παρέλειψε να δώσει οποιεσδήποτε εξηγήσεις, πόσω μάλλον αιτιολογημένες, που να καταδεικνύουν ότι η αιτία του προβλήματος στο διαμέρισμά της είναι αυτή που ισχυρίζεται.
40. Τα πιο πάνω σημεία αποδυναμώνουν έτι περαιτέρω την αξιοπιστία της εκδοχής της Ενάγουσας για την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της και καθιστούν τις σχετικές θέσεις της μη αποδεκτές.
v. Αντίφαση σε σχέση με το πρόσωπο που τράβηξε τις φωτογραφίες στο Τεκμήριο 3
41. Περαιτέρω, διέκρινα και μια προσπάθεια αποστασιοποίησης της Ενάγουσας από τον κ. Περικλέους και την έκθεσή του. Συγκεκριμένα, στην έκθεση του κ. Περικλέους, Τεκμήριο 3, αναφέρεται ότι οι φωτογραφίες που συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση τραβήχθηκαν από την Ενάγουσα. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώθηκε από τον κ. Περικλέους κατά την αντεξέτασή του.
42. Η Ενάγουσα όμως, όταν ερωτήθηκε σχετικά, λίγο μετά την ερώτηση του δικηγόρου του Εναγομένου για το κατά πόσον διατηρεί φιλικές σχέσεις με τον κ. Περικλέους, εκείνη ανέφερε ότι τις εξωτερικές φωτογραφίες που συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση τις είχε τραβήξει ο κ. Περικλέους και όχι η ίδια, στο σημείο που της υποβλήθηκε ότι «η έκθεση είναι φτιαγμένη» και «δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα». Οι απαντήσεις της δεν ήταν καθόλου φυσικές. Όπως αναφέρθηκε:
«Ε: Εγώ σας υποβάλλω ότι η έκθεση είναι φτιαγμένη για να έρθετε στο Δικαστήριο και δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.
Α: Διαφωνώ.
Ε: Στην έκθεση τις φωτογραφίες τις έβγαλε ο ίδιος;
Α: Τις έβγαλε ο ίδιος.
Ε: Γιατί στην έκθεση του αναφέρει ότι είναι φωτογραφίες που του δώσατε;
Α: Οι εσωτερικές.
Ε: Λέει οι φωτογραφίες που του δώσατε, δεν λέει ότι έφκαλε ο ίδιος;
Α: ΟΚ.»
Καταληκτικά σχόλια
43. Για τους πιο πάνω λόγους, δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία της Ενάγουσας ως προς την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της και κατ’ επέκταση, ως προς τη διασύνδεση των εν λόγω ζημιών με την υδρορροή στο στέγαστρο του Εναγομένου.
2. κ. Αντώνης Περικλέους
Σύνοψη μαρτυρίας
Ο κ. Περικλέους κατέθεσε ως εμπειρογνώμονας υπό την ιδιότητά του ως πολιτικός μηχανικός σε σχέση με την αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμα της Ενάγουσας. Συναφώς, ετοίμασε σχετική έκθεση, η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 3.
Αξιολόγηση
Θα πρέπει να σημειώσω κατ’ αρχάς ότι, με δεδομένο ότι ο κ. Περικλέους κατέθεσε ως εμπειρογνώμονας, η συμπεριφορά του στο εδώλιο δεν ήταν τόσο σημαντική όσον άλλων μαρτύρων (Genzyme Corporation v Kayat Trading Limited, Πολιτική Έφεση Αρ. 199/14, ημερ. 25/05/2018), ECLI:CY:AD:2018:A250. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι η μαρτυρία του αξιολογήθηκε εκτός των καθιερωμένων αρχών, ή ότι τον αντιμετώπισα διαφορετικά από τους υπόλοιπους μάρτυρες.
Κατά την αντεξέταση του κ. Περικλέους ήταν διακριτή η αμηχανία του. Προέκυπτε ξεκάθαρα, τόσο από τα λεγόμενά του όσο και την γενικότερη του στάση ότι ως επαγγελματίας πολιτικός μηχανικός που είναι, δεν ήταν σε θέση να διατυπώσει σαφή γνώμη ότι η αιτία πρόκλησης του προβλήματος στο διαμέρισμα της Ενάγουσας είναι αυτή που ισχυρίζεται η ίδια, από τη στιγμή που δεν πραγματοποίησε επιτόπια επίσκεψη στο σημείο που είναι η υδρορροή στο στέγαστρο του Εναγομένου. Επομένως, οι σχετικές θέσεις του ήταν σε μεγάλο βαθμό ασταθείς. Μέσα από την προφορική μαρτυρία του ήταν διακριτή η αβεβαιότητά του σχετικά με την αιτία πρόκλησης των ζημιών. Συγκεκριμένα:
i. Η θέση του κ. Περικλέους στην έκθεσή του, Τεκμ. 3, ήταν ότι «είναι πασιφανές ότι το σημείο αποχέτευσης της βεράντας του ρετιρέ παρουσιάζει προβλήματα με απώλειες και διαρροές, με αποτέλεσμα να διοχετεύονται νερά στην γωνία της οροφής στο διαμέρισμα της κας Μασούρας».
Ο κ. Περικλέους κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό χωρίς να μπορέσει να πραγματοποιήσει επιτόπια επίσκεψη στο εν λόγω σημείο, αφού ο Εναγόμενος δεν του επέτρεψε να εισέλθει στο διαμέρισμά του. Από τα όσα αναφέρει ο μάρτυρας στην έκθεσή του συνάγεται ότι, κατά την άποψή του, δεν ήταν αναγκαία η επιτόπια επίσκεψη, αφού ο μάρτυρας διατύπωσε σαφή κρίση για την αιτία πρόκλησης της ζημιάς στο διαμέρισμα της Ενάγουσας. Όπως αναφέρεται περαιτέρω στην έκθεση, αν μπορούσε να πραγματοποιήσει επιτόπια επίσκεψη, σκοπός της θα ήταν να διερευνήσει το σημείο και να εισηγηθεί πιθανές λύσεις. Με άλλα λόγια, σκοπός τέτοιας επίσκεψης δεν θα ήταν να μπορέσει ο μάρτυρας να καταλήξει σε συμπέρασμα ως προς την αιτία του προβλήματος, αλλά ως προς τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν για οριστική επίλυσή του.
ii. Ωστόσο, κατά την αντεξέταση του κ. Περικλέους, ήταν φανερό ότι δεν μπορούσε να διατυπώσει σαφή γνώμη για την αιτία πρόκλησης των ζημιών και κατ’ επέκταση να υποστηρίξει τη θέση που προέβαλε στην έκθεσή του. Μπορούσε κανείς να διακρίνει από τις απαντήσεις του την αβεβαιότητά του για τη θέση που προέβαλε η Ενάγουσα. Αναφέρομαι ενδεικτικά σε κάποια σημεία της αντεξέτασης:
α.«Ε: Όταν πήγατε να κάνετε την επιτόπια έρευνα, εξετάσατε και άλλους παράγοντες που μπορεί να προκαλούν τις υγρασίες, ή μείνατε στη γωνία που είναι που πάνω;
Α: Μιλούμε για το συγκεκριμένο διαμέρισμα, η προσοχή μου ήταν στο διαμέρισμα και στην περιοχή πέριξ του διαμερίσματος.
Ε: Εάν η υγρασίες τζείνες προκαλούνταν από υδραυλικά, από κάτι άλλο;
Α: Αυτό που θα σημειώσω είναι ότι δεν μπορούσαμε να πάμε κοντά στο σημείο που δημιουργείται η διαρροή διότι ο ιδιοκτήτης του διαμερίσματος δεν μας άφησε να πλησιάσουμε, άρα όσα βλέπουμε μάλλον είναι εκτιμήσεις, αλλά το σημείο διαρροής σίγουρα είναι ακριβώς δίπλα από την υγρασία που υπάρχει μέσα στο δωμάτιο, από κάτω, άρα δεν μπορεί να είναι πολύ μακριά το σημείο της διαρροής. Άρα πράγματι στο σημείο εκεί είναι η αποχέτευση της βεράντας και στο ίδιο σημείο γίνεται και η αποχέτευση της μικρής κατασκευής που κατασκευάστηκε πάνω από τη βεράντα του 5ου ορόφου.»
β. Σε σχέση με την αναφορά του μάρτυρα ότι είχε επισκεφθεί το διαμέρισμα της Ενάγουσας μια ημέρα προηγουμένως και διαπίστωσε ότι δεν είχε επιλυθεί το πρόβλημα, ο μάρτυρας ανέφερε τα εξής:
«Ε: Πέστε μας κύριε μάρτυρα, είναι χθες που πήγατε;
Α: Ναι.
Ε: Πως είδατε ότι το πρόβλημα δεν έχει επισκευαστεί, πως το διαπιστώσατε;
Α: Διότι το δωμάτιο που υπάρχουν οι υγρασίες ακόμα φαίνονται πάνω στην οροφή τα προβλήματά μας.
Ε: Με το μάτι είδετε από που προκύπτει;
Α: Δεν μπορούσα να δω με το μάτι, αλλά ότι υπάρχουν.
Ε: Από που φκαίνουν, τι τις προκαλεί, μπορείτε να πείτε με βεβαιότητα;
Α: Προφανώς όχι, πρέπει να δεις το σημείο στο πάνω μέρος που είναι η είσοδος της υγρασίας μέσα στο κτίριο.»
γ. Όπως αναφέρθηκε σε άλλο σημείο της αντεξέτασης:
«Ε: Τα νερά που πέφτουν σε εκείνη τη γωνιά;
Α: Τα νερά που πέφτουν μοιράζονται μέρος της οροφής και οδηγούνται που μέσα...(διακόπτεται).
Ε: Πάει που μέσα και πάει ποδά που μέσα στο κτίριο; Εσωτερικά στους τοίχους;
Α: Σε κάποιο σημείο στην κολώνα.
Ε: Εσείς λέτε της οροφής κατεβαίνουν στην κατεβασία έχει;
Α: Εκτιμώ, η κατασκευή της πολυκατοικίας αποχετεύει και τα νερά, δεν έχει άλλη δική της.
Ε: Τούτη η κατεβασία που ξεκινά δαμέ τζαι φτάνει δακάτω είναι πρόβλημα εσωτερικό και μπορεί να φκαίνουν υγρασίες που τζιμέσα;
Α: Θα μπορούσε. Όχι, θα μπορούσε, αποσύρω. Υπάρχει μια χωλέτρα δαμέ μέσα στην κολώνα την οποία μπορεί να προσδιορίσει ένας που το ισόγειο και υπάρχει τρόπος μηχανικά να το δει κάποιος.
Ε: Εκάμετε το;
Α: Όχι, στο ίδιο σημείο αποχετεύει η μεταλλική οροφή που πάνω.»
Οι πιο πάνω τοποθετήσεις του μάρτυρα ουδόλως υποστηρίζουν τα όσα είχε αναφέρει στην έκθεσή του.
Συνεπώς, δεν αποδέχομαι τις θέσεις του κ. Περικλέους στην έκθεσή του, Τεκμήριο 3, ως προς την ακριβή αιτία πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμα της Ενάγουσας, ούτε τις σχετικές αναφορές του μάρτυρα κατά την κυρίως εξέταση. Όπως κατέστη σαφές κατά την αντεξέταση, με δεδομένο ότι ο μάρτυρας δεν πραγματοποίησε επιτόπια επίσκεψη στο στέγαστρο, δεν ήταν σε θέση να αναφερθεί με βεβαιότητα ως προς την αιτία πρόκλησης των ζημιών.
Για ό,τι αξίζει, σημειώνω ότι ούτε και το κοστολόγιο που συμπεριλήφθηκε στην εν λόγω έκθεση μπορεί να γίνει αποδεκτό, με δεδομένο ότι οι προσφορές που αναφέρονται ως Παρατήματα Α και Β στο κοστολόγιο δεν επισυνάπτονται. Εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω ζήτημα είναι ακαδημαϊκό αφού η Ενάγουσα προσκόμισε αποδείξεις σχετικά με το κόστος των επιδιορθωτικών εργασιών στις οποίες προέβη, στις οποίες, θα έπρεπε να βασιστώ για σκοπούς υπολογισμού των αποζημιώσεων εάν πετύχαινε η αγωγή (Brit Inns Ltd v BDW Trading Ltd [2012] EWHC 2143 (TCC)).
Για σκοπούς πληρότητας, σημειώνω ότι αποδέχομαι την παραδοχή του κ. Περικλέους κατά την αντεξέτασή του ότι οι «σκιές» στις φωτογραφίες που του υποδείχθηκαν ήταν υγρασίες.
Αποδέχομαι περαιτέρω τη θέση του ότι επισκέφθηκε το διαμέρισμα της Ενάγουσας την προηγούμενη μέρα και διαπίστωσε ότι το πρόβλημα συνεχίζει να υφίσταται και ότι δεν επισκευάστηκε, αλλά και την αναφορά του ότι δεν μπορούσε να δει από πού προερχόταν το πρόβλημα κατά την πρόσφατη επίσκεψή του, αφού οι τοποθετήσεις του μάρτυρα στα σχετικά σημεία της μαρτυρίας του ήταν σταθερές και ακλόνητες.
Μάρτυρες Εναγομένου
Για τον Εναγόμενο έδωσαν μαρτυρία ο ίδιος, καθώς και ο κ. Γιώργος Κολώνιας, ως εμπειρογνώμονας πολιτικός μηχανικός.
1. κ. Ανδρέας Μυλωνάς
Σύνοψη μαρτυρίας
Ο Εναγόμενος παρέθεσε ορισμένα γεγονότα τα οποία καταρρίπτουν τη θέση της Ενάγουσας ότι είναι το στέγαστρό του που προκάλεσε το πρόβλημα στο διαμέρισμά της.
Αξιολόγηση
Η συνεισφορά του Εναγομένου στα επίδικα ζητήματα ήταν περιορισμένη. Όσον αφορά τη σχετική μαρτυρία που προσκομίσθηκε, ο μάρτυρας θεωρώ ότι είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο. Οι θέσεις του υποστηρίζονται εν πολλοίς από την έγγραφη μαρτυρία που κατέθεσε στο Δικαστήριο, την οποία ως αναφέρω πιο κάτω δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω. Όπως θα επεξηγήσω πιο κάτω, οι απαντήσεις του συνάδουν με τη λογική και δεν κλονίσθηκε η αξιοπιστία του κατά την αντεξέταση. Επομένως, αποδέχομαι τη μαρτυρία του, στο βαθμό βεβαίως που αυτή ήταν σχετική με τα επίδικα ζητήματα. Συγκεκριμένα, διαπιστώνω τα εξής:
i. Ο Εναγόμενος κατέθεσε ως Τεκμήριο 11 το τιμολόγιο για την κατασκευή του στεγάστρου. Το τιμολόγιο φέρει ημερομηνία 06/07/2017. Ο Εναγόμενος αντεξετάστηκε εκτενώς επί του περιεχομένου του τιμολογίου, το οποίο αμφισβητήθηκε σφοδρώς από την Ενάγουσα. Οι σχετικές απαντήσεις του Εναγομένου ήταν σταθερές, ακλόνητες και επεξηγηματικές. Δεν έχω λόγο, αποδεχόμενη τα όσα ανέφερε ο Εναγόμενος κατά την αντεξέτασή του, να αμφισβητήσω ότι το εν λόγω τιμολόγιο συνιστά πράγματι το τιμολόγιο για την κατασκευή του επίδικου στεγάστρου.
ii. Ούτε έχω λόγο να αμφισβητήσω τη θέση του Εναγομένου, η οποία παρέμεινε σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης και από το Τεκμήριο 11, ότι το επίδικο στέγαστρο κατασκευάστηκε το 2017, ήτοι προγενέστερα της εμφάνισης του προβλήματος στο διαμέρισμα της Ενάγουσας.
iii. Ο Εναγόμενος κατέθεσε ως Τεκμήριο 14 την ανακοίνωση της Διαχειριστικής Επιτροπής ημερ. 08/02/2019. Παρά την αβεβαιότητα του Εναγομένου σε σχέση με το μέρος που αναρτήθηκε η ανακοίνωση, αφού σε κάποιο σημείο της αντεξέτασης ο Εναγόμενος ανέφερε ότι αυτή είχε αναρτηθεί στον ανελκυστήρα της πολυκατοικίας, ενώ σε άλλο σημείο ότι ήταν αναρτημένη στον πίνακα ανακοινώσεων, διαπιστώνω τα εξής από τα λεγόμενα του μάρτυρα και τη μελέτη του εν λόγω τεκμηρίου:
α. Αποδέχομαι τη θέση του Εναγομένου ότι το εν λόγω τεκμήριο είναι φωτογραφία της εν λόγω ανακοίνωσης, η οποία ήταν αναρτημένη στην πολυκατοικία.
β. Η εν λόγω ανακοίνωση είχε αναρτηθεί σε περίοπτη θέση στην πολυκατοικία. Το γεγονός αυτό συνάδει βεβαίως και με την λογική.
γ. Δεν αμφισβητήθηκε ότι τα όσα αναφέρονται στο εν λόγω τεκμήριο ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα και αποδέχομαι τις σχετικές θέσεις του Εναγομένου, οι οποίες ήταν καθ’ όλα φυσικές.
δ. Αποδέχομαι τις πιο κάτω θέσεις του Εναγομένου σχετικά με το κλίμα που επικρατούσε στην πολυκατοικία τη δεδομένη περίοδο ένεκα της σοβαρότητας των προβλημάτων:
«…έγινε μεγάλο θέμα στην πολυκατοικία κατά τον ουσιώδη χρόνο, όσον αφορά τις πλημμύρες της διαρροές των νερών στην ταράτσα της πολυκατοικίας, στα διαμερίσματα γιατί ήταν αρκετά τα διαμερίσματα τα οποία είχαν πλημμυρίσει μεγάλο θέμα. Ο διαχειριστής κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ο αδερφός της, οπότε ήταν αδύνατον να μην γνώριζε η Ενάγουσα τα ζητήματα κατά τον ουσιώδη χρόνο, ήταν όλο ένταση, υπήρχαν κάθε λίγο συναντήσεις με τεχνικούς, διαχειριστές, ενοίκους, ενοικιαστές, οπότε η Ενάγουσα γνώριζε για τα προβλήματα.
Ε: Υποθέτετε ότι επειδή είναι ο αδερφός της πρόεδρος έπρεπε να γνωρίζει ή γνώριζε;
Α: Όχι, ήταν τόσο έντονα και σοβαρά θέματα και ήταν οικονομικά ζητήματα που αφορούσαν τους ιδιοκτήτες για αντικατάσταση σωλήνων και όλα τα σχετικά. Ήταν ενήμεροι όλοι οι ιδιοκτήτες, θεωρώ ότι ήταν αδύνατον να υπήρχε ιδιοκτήτης που να μην γνώριζε το τι συνομιλούσαμε κατά τον ουσιώδη χρόνο στην πολυκατοικία.»
Αποδέχομαι συγκεκριμένα ότι από τη στιγμή που η πολυκατοικία αντιμετώπιζε τα εν λόγω σοβαρά προβλήματα που αναφέρονταν στην ανακοίνωση, ήταν αδύνατο να μην υπήρχε κλίμα εγρήγορσης και γενικότερης αναστάτωσης στην πολυκατοικία. Αντίθετη κατάληξη δεν συνάδει με τη λογική.
ε. Περαιτέρω, αποδέχομαι τη θέση του Εναγομένου ότι την εν λόγω περίοδο πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής ήταν ο αδελφός της Ενάγουσας, γεγονός το οποίο δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση του Εναγομένου και υποστηρίζεται και από τα όσα αναφέρω στην επόμενη παράγραφο (παρ. iv).
iv. Ο Εναγόμενος κατέθεσε ως Τεκμήριο 19 πρόσκληση σε γενική συνέλευση της πολυκατοικίας, η οποία θα λάμβανε χώρα στις 06/11/2019. Πράγματι, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο του εν λόγω τεκμηρίου, σε εκείνη τη γενική συνέλευση θα λάμβανε χώρα η αντικατάσταση της Διαχειριστικής Επιτροπής. Ως αναφέρεται στην παρ. 20 της γραπτής δήλωσης του Εναγομένου, πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής στην εν λόγω γενική συνέλευση διορίστηκε η κ. Olesea Ceaicovschi. Δεν αμφισβητήθηκε η εν λόγω αναφορά του Εναγομένου, ούτε η αναφορά του κατά την αντεξέταση ότι προηγούμενος πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής ήταν ο αδελφός της Ενάγουσας. Τα γεγονότα αυτά συνάδουν εξάλλου με τις αναφορές της Ενάγουσας στην αντεξέτασή της, ότι δηλαδή πρόεδρος ήταν ο αδελφός της Ενάγουσας και κάποια στιγμή αντικαταστάθηκε από την Olesea, χωρίς όμως να προσδιοριστεί χρονικά η ημερομηνία αλλαγής της διαχειριστικής επιτροπής. Επομένως, τα πιο πάνω συνιστούν ευρήματά μου.
2. κ. Γιώργος Κολώνιας
Σύνοψη μαρτυρίας
Τελευταίος μάρτυρας ήταν ο κ. Γιώργος Κολώνιας. Ο κ. Κολώνιας κατέθεσε ως εμπειρογνώμονας υπό την ιδιότητά του ως πολιτικός μηχανικός σε σχέση με την ορθότητα κατασκευής και την έλλειψη βλαβών στο επίδικο στέγαστρο στο διαμέρισμα του Εναγομένου. Συναφώς, ετοίμασε σχετική έκθεση, η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 17.
Αξιολόγηση
Θα πρέπει επίσης να σημειώσω ότι, με δεδομένο ότι ο κ. Κολώνιας κατέθεσε ως εμπειρογνώμονας, η συμπεριφορά του στο εδώλιο δεν ήταν τόσο σημαντική όσον άλλων μαρτύρων. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι η μαρτυρία του αξιολογήθηκε εκτός των καθιερωμένων αρχών, ή ότι τον αντιμετώπισα διαφορετικά από τους υπόλοιπους μάρτυρες.
Ο μάρτυρας μου έκανε θετική εντύπωση ως εμπειρογνώμονας. Η αξιοπιστία του ουδόλως κλονίσθηκε κατά την αντεξέταση. Αντιθέτως, οι θέσεις του σε σχέση με την επιθεώρηση του επίδικου στεγάστρου παρέμειναν σταθερές, χωρίς οποιεσδήποτε αντιφάσεις. Οι απαντήσεις του μάρτυρα ήταν φυσικές και ολοκληρωμένες και γενικώς, η μαρτυρία του δεν είχε οποιαδήποτε κενά. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του και διαπιστώνω τα εξής:
i. Η έκθεσή του, Τεκμήριο 17, είναι ημερομηνίας 03/07/2019. Δεν αμφισβητήθηκε η ημερομηνία της έκθεσης και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
ii. Πριν από την ετοιμασία της έκθεσης διενήργησε επί τόπου επίσκεψη στην βεράντα του διαμερίσματος του Εναγομένου. Δεν έχω οποιοδήποτε λόγο να αμφισβητήσω την εν λόγω θέση του και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
iii. Κατά την επίσκεψή του στο διαμέρισμα του Εναγομένου, ο μάρτυρας επιθεώρησε το επίδικο στέγαστρο στη βεράντα του Εναγομένου. Δεν έχω οποιοδήποτε λόγο να αμφισβητήσω την εν λόγω θέση του και επομένως, συνιστά εύρημά μου.
iv. Στη μαρτυρία του ανέφερε ότι το στέγαστρο δεν παρουσίαζε οποιοδήποτε πρόβλημα κατά το χρόνο της επιθεώρησης και δη αυτά που ισχυρίζεται και εντόπισε η Ενάγουσα, κατά την επιτόπια έρευνά της στο στέγαστρο. Συγκεκριμένα, η κατάληξή του στην έκθεσή του, την οποία υποστήριξε κατά την αντεξέταση, ήταν ότι δεν υπάρχει βλάβη ή ελλιπής συντήρηση της βεράντας, ούτε προβλήματα στο σημείο της αποχέτευσης και επομένως, τυχόν απώλεια ή διαρροή ή υγρασία στο διαμέρισμα της Ενάγουσας δεν μπορεί να οφείλεται στις ενέργειες που αποδίδονται στον Εναγόμενο. Αποδέχομαι τη θέση του μάρτυρα, η οποία παρέμεινε σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της αντεξέτασης.
v. Κατά την αντεξέταση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι από την επιθεώρηση του στεγάστρου κατέληξε ότι όλα τα νερά που μάζευε η στέγη τα έβγαζε εκτός του κτιρίου τελείως. Όπως είπε, είχε οπτική επαφή με το σχετικό σημείο στο στέγαστρο και στη βάση των όσων είδε είναι αδύνατο τα νερά να καταλήγουν από τη χωλέτρα στο διαμέρισμα της Ενάγουσας. Η ένωση της στέγης ήταν σφραγισμένη σωστά και επομένως, δεν υπήρχε περίπτωση να πέσει καθόλου νερό στη βεράντα του Εναγομένου, το οποίο εν τω μεταξύ έπεφτε πριν την κατασκευή του στεγάστρου, όταν δηλαδή υπήρχε κενός χώρος. Όπως ανέφερε, το συμπέρασμά του αυτό συνάδει με την κοινή λογική. Αποδέχομαι τις θέσεις του μάρτυρα, οι οποίες παρέμειναν σταθερές καθ’ όλη τη διάρκεια της αντεξέτασης.
vi. Όταν του υποδείχθηκαν φωτογραφίες στον μάρτυρα από το διαμέρισμα της Ενάγουσας, ο μάρτυρας ανέφερε ότι πράγματι υπάρχουν ζημιές στο εν λόγω διαμέρισμα. Περαιτέρω, όταν ρωτήθηκε κατά πόσον υπάρχει επιδείνωση του προβλήματος και υποδείχθηκαν στο μάρτυρα η σχετική φωτογραφία στο Τεκμήριο 3 και η σχετική, πιο πρόσφατη φωτογραφία στο Τεκμήριο 18, ο μάρτυρας είπε ότι δεν είναι καθαρή η φωτογραφία, όμως ότι ναι, είναι πιθανό να υπάρχει επιδείνωση. Ωστόσο, ο μάρτυρας ήταν κατηγορηματικός ότι δεν είναι το επίδικο στέγαστρο που προκαλεί το πρόβλημα και ότι αντιθέτως, η στεγανότητα του κτιρίου βελτιώθηκε λόγω της κατασκευής του επίδικου στεγάστρου. Αποδέχομαι τις θέσεις του μάρτυρα, οι οποίες ήταν σταθερές και φυσικές.
vii. Όταν ρωτήθηκε ποιο είναι το πρόβλημα στο διαμέρισμα της Ενάγουσας, ο μάρτυρας αναφέρθηκε σε κάποιες άλλες πιθανότητες (χωρίς βεβαίως να διατυπώνει οποιαδήποτε σαφή, αποδεκτή θέση αφού δεν εξέτασε ο ίδιος τις ζημιές στο διαμέρισμα της Ενάγουσας) και επέμεινε στη θέση του ότι σίγουρα δεν είναι το στέγαστρο. Αποδέχομαι τη θέση του μάρτυρα ότι το στέγαστρο (συμπεριλαμβανομένης της υδρορροής) δεν παρουσίαζε οποιοδήποτε πρόβλημα.
Νομικές αρχές και η εφαρμογή τους στην παρούσα υπόθεση
Α. Αμέλεια
Η αγωγή της Ενάγουσας βασίζεται στο αστικό αδίκημα της αμέλειας. Τα συστατικά της αμέλειας συνοψίσθηκαν στην απόφαση Ξενοφώντος Κύπρος ν. KN Zoo Bar Restaurant Ltd και Άλλων (2016) 1 ΑΑΔ 2786, όπου λέχθηκαν τα εξής:
«Η αμέλεια ως έννοια είναι νομικά πασίγνωστη και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση. Χάριν υπενθύμισης και μόνο, να λεχθεί ότι στο Κυπριακό σύστημα δικαίου αυτή οριοθετείται από το Άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 149 [sic], όπως έχει βέβαια ερμηνευθεί καθοδηγητικά από τη νομολογία στη βάση της Αγγλικής προσέγγισης του κοινοδικαίου, (Κωνσταντίνου v. Χατζηκυριάκου (1993) 1 Α.Α.Δ. 864 και Καλαθά v. Πουλλίτα (2006) 1 Α.Α.Δ. 480). Το καθήκον επιμέλειας, η διάρρηξη του καθήκοντος αυτού και η επέλευση ζημιάς ως αποτέλεσμα αποτελούν τα τρία κλασσικά συστατικά ή παράγοντες που ο ενάγων πρέπει να αποδείξει για να στοιχειοθετήσει ισχυριζόμενη αμέλεια εκ μέρους του εναγομένου. Δεν είναι όμως η έλευση κάθε ζημιάς από τρίτο που καθιερώνει αξίωση αμέλειας. Κατά τη νομολογιακή προσέγγιση της έννοιας της αμέλειας είναι απαραίτητη πρωταρχικά η απόδειξη ότι το άτομο, φυσικό ή νομικό, που προκάλεσε τη ζημιά, όφειλε καθήκον επιμέλειας, έναντι του ζημιωθέντος («duty of care») που περικλείεται στη ρήση του Lord Atkin στην πασίγνωστη υπόθεση Donoghue v. Stevenson [1932] AC 562, με τη χρήση της έννοιας ή κριτηρίου του γείτονα («neighbour principle»). Όπου πρόσωπο βρίσκεται σε τέτοια γειτνίαση με άλλο ώστε το τελευταίο να αντιλαμβάνεται ως θέμα εύλογης αποτίμησης των δεδομένων («reasonable foreseeability»), ότι πράξη ή παράλειψη του πιθανόν να επιφέρει στο πρώτο ζημιά, τότε αναδύεται καθήκον επιμέλειας.»
Σημειώνω κατ’ αρχάς ότι το αστικό αδίκημα της αμέλειας στην Έκθεση Απαίτησης δεν δικογραφείται ορθά, αφού δεν παρατίθενται δεόντως «λεπτομέρειες αμέλειας» (particulars of negligence) σύμφωνα με τους κανόνες σύνταξης των δικογράφων (Γενικός Εισαγγελέας ν Άστρασολ Λτδ κ.ά., Πολιτική Έφεση Αρ. 142/2019, ημερ. 21/09/2022), ECLI:CY:AD:2022:A353. Το γεγονός αυτό καθιστά το έργο του Δικαστηρίου κατά την εξέταση των συστατικών στοιχείων της αμέλειας πιο δύσκολο. Ωστόσο, με δεδομένο ότι στην Έκθεση Απαίτησης καταλογίζονται στον Εναγόμενο συγκεκριμένοι ισχυρισμοί σε σχέση με το στέγαστρο, τους οποίους έχω παραθέσει ανωτέρω, θα προχωρήσω να εξετάσω κατά πόσον στοιχειοθετείται με βάση τους εν λόγω ισχυρισμούς.
i. Ύπαρξη καθήκοντος επιμέλειας
Κάτοχος ακίνητης ιδιοκτησίας έχει καθήκον επιμέλειας προς τους κατόχους γειτονικών ακινήτων. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από το άρθρο 51(2)(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο προνοεί τα εξής:
«(2) Υποχρέωση, να μην επιδεικνύεται αμέλεια υφίσταται στις πιο κάτω περιπτώσεις, δηλαδή-
…………………………………………………………………………………………………..
(β) o κάτoχoς ακίνητης ιδιοκτησίας υπέχει τέτοια υποχρέωση έvαvτι κάθε προσώπου που τελεί νόμιμα, καθώς και έvαvτι του κυρίου oπoιασδήπoτε ιδιοκτησίας που αποκτήθηκε νόμιμα, εντός, επί ή τόσov πλησίov της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας ώστε κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων να επηρεάζεται από την αμέλεια:»
Όπως περαιτέρω λέχθηκε σχετικά στην απόφαση του Ανακτοσυμβουλίου Goldman v Hargrave [1966] 3 W.L.R. 513:
«All of these endorse the development which their Lordships find in the decisions, towards a measured duty of care by occupiers to remove or reduce hazards to their neighbours. » (υπογράμμιση δική μου)
(βλ. περαιτέρω Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου ν. Έλλης Καννάβα (2000) 1 ΑΑΔ 425)
Δεν υπάρχει θεωρώ αμφιβολία ότι ο Εναγόμενος, ως ο κύριος του γειτονικού διαμερίσματος, το οποίο ευρίσκεται στην ίδια πολυκατοικία και που είναι ακριβώς πάνω από το διαμέρισμα της Ενάγουσας έχει καθήκον επιμέλειας προς αυτή.
ii. Παράβαση καθήκοντος επιμέλειας
Το επόμενο ζήτημα που θα με απασχολήσει είναι το κατά πόσον ο Εναγόμενος, στη βάση της αποδεκτής μαρτυρίας, παραβίασε το καθήκον επιμέλειας που είχε προς την Ενάγουσα.
Λαμβάνω υπόψη μου τους κανόνες σε σχέση με το βάρος απόδειξης στις υποθέσεις αμέλειας. Με βάση το γενικό κανόνα, το βάρος απόδειξης της αμέλειας το φέρει ο ενάγοντας. Το νομικό βάρος απόδειξης δεν μετατίθεται σε κανένα στάδιο της υπόθεσης. Ωστόσο, στο Κυπριακό δίκαιο υπάρχει διάκριση μεταξύ του νομικού ή γενικού βάρους απόδειξης (legal burden of proof) και του αποδεικτικού ή ειδικού βάρους απόδειξης (evidential burden of proof). Το αποδεικτικό βάρος απόδειξης, εν αντιθέσει με το νομικό βάρος απόδειξης, σε ορισμένες περιπτώσεις μετατίθεται από τον ενάγοντα στον εναγόμενο.
Με βάση τον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, Κεφ. 148, υπάρχουν δύο σχετικές περιπτώσεις όπου το αποδεικτικό βάρος απόδειξης σε υποθέσεις αμέλειας μετατίθεται στον εναγόμενο. Με άλλα λόγια, όπου τυγχάνουν εφαρμογής οι εν λόγω περιπτώσεις, ο εναγόμενος, και όχι ο ενάγοντας, φέρει το βάρος να αποδείξει στο Δικαστήριο, μέσω της προσκόμισης μαρτυρίας στο αναγκαίο επίπεδο απόδειξης, ότι δεν ήταν αμελής.
Αυτό έχει τη σημασία του για τους εξής λόγους:
α. Σε περίπτωση που το αποδεικτικό βάρος απόδειξης παρέμεινε στην Ενάγουσα σημαίνει ότι αυτή έφερε το βάρος να αποδείξει, μέσω της προσκόμισης μαρτυρίας, ότι ο Εναγόμενος ήταν αμελής∙
β. Σε περίπτωση όμως που το αποδεικτικό βάρος απόδειξης μετατέθηκε στον Εναγόμενο, ήταν ο Εναγόμενος που όφειλε να προσκομίσει μαρτυρία με την οποία να αποδείξει ότι ο ίδιος δεν ήταν αμελής.
Το γεγονός αυτό έχει τη σημασία του αφού από αυτό θα εξαρτηθεί η κατάληξη της υπόθεσης.
Όμως, για να μετατοπιστεί το βάρος απόδειξης στον Εναγόμενο, θα πρέπει πρωτίστως η Ενάγουσα να ικανοποιήσει ορισμένες προϋποθέσεις. Όπως θα εξηγήσω στη συνέχεια, στην παρούσα περίπτωση, το αποδεικτικό βάρος απόδειξης αμέλειας του Εναγομένου παρέμεινε στους ώμους της Ενάγουσας καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης, αφού δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για μετατόπισή του.
Η πρώτη περίπτωση μετατόπισης του αποδεικτικού βάρους απόδειξης είναι αυτή που προνοείται στο άρθρο 52 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο προνοεί τα εξής:
«Σε αγωγή που εγείρεται σε σχέση με ζημιά, κατά την όποια απoδεικvύεται-
(α) ότι η ζημιά προκλήθηκε από οποιοδήποτε επικίvδυvo πράγμα ή φωτιά ή ζώο, ή λόγω της διαφυγής οποιουδήποτε πράγματος, διαφυγή του oπoίoυ ενδέχεται να προκαλέσει ζημιά, και
(β) ότι o εναγόμενος ήταν o ιδιοκτήτης ή είχεν την ευθύνη του πράγματος ή ήταν o κάτoχoς της ιδιοκτησίας από την όποια έγινε η διαφυγή του εν λόγω πράγματος, o εναγόμενος φέρει το βάρος της απόδειξης του ότι δεν υφίσταται αμέλεια για την όποια αυτός ευθύνεται σε σχέση με το επικίvδυvo αυτό πράγμα ή τη διαφυγή του πράγματος αυτού.»
Για σκοπούς μετατόπισης του βάρους απόδειξης με βάση το άρθρο 52, θα πρέπει ο ενάγοντας να αποδείξει κατ’ αρχάς ότι το πράγμα που προκάλεσε τη ζημιά διέφυγε από την ιδιοκτησία του εναγομένου. Μόνο έτσι μετατοπίζεται το βάρος απόδειξης στον εναγόμενο. Απολύτως σχετικά είναι τα όσα αναφέρθηκαν στην απόφαση Androulla Charilaou Malloupa ν. Eleni Antoni & Another (1966) 1 CLR 14:
«It should also be observed that the appellant-plaintiff failed to adduce expert evidence (as he did to prove that his carrot plant had been injured by weed-killer by calling an agricultural officer-plant pathologist), showing that the weeds in the respondents-defendants' field had been killed by the same weed killer: that would have been an objective test against which the oral evidence of the other witnesses could have been weighed and it would have provided the missing link in the chain of evidence which was required to prove the escape of the weed-killer from the respondents into the appellant's field.» (υπογράμμιση δική μου)
Όπως προκύπτει από τα όσα ανέφερα πιο πάνω, στα πλαίσια της αξιολόγησης της προσκομισθείσας μαρτυρίας, η Ενάγουσα δεν απέδειξε ότι οι υγρασίες/ διαρροές στο διαμέρισμά της ήταν αποτέλεσμα της διαφυγής νερού από το διαμέρισμα του Εναγομένου και πιο συγκεκριμένα από το επίδικο στέγαστρο. Επομένως, το άρθρο 52 του Κεφ. 148 δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην προκειμένη περίπτωση και κατ’ επέκταση, το αποδεικτικό βάρος απόδειξης δεν μετατοπίστηκε στον Εναγόμενο στη βάση του εν λόγω άρθρου.
Η δεύτερη περίπτωση είναι με βάση τον κανόνα απόδειξης res ipsa loquitur, ο οποίος κωδικοποιείται στο άρθρο 55 του Κεφ. 148, που προνοεί τα εξής:
«55. Σε αγωγή που εγείρεται σε σχέση με ζημιά, κατά την όποια απoδεικvύεται-
(α) Ότι o εvάγovτας στερείται γνώσης ή μέσων γνώσης των πραγματικών περιστατικών, τα όποια πρoκάλεσαv το συμβάν το οποίο οδήγησε στη ζημιά, και
(β) ότι η ζημιά προκλήθηκε από ιδιοκτησία, επί της oπoίας o εναγόμενος είχε πλήρη έλεγχο, και κρίνεται από το Δικαστήριο ότι η επέλευση του συμβάvτoς που προκάλεσε τη ζημιά συνδέεται περισσότερο με το γεγovός ότι o εναγόμενος παρέλειψε να καταβάλει εύλογη επιμέλεια παρά προς την καταβολή τέτοιας επιμέλειας, o εναγόμενος φέρει το βάρος της απόδειξης του ότι δεν υφίστατο αμέλεια για την όποια αυτός ευθύνεται σε σχέση με το συμβάν το οποίο οδήγησε στη ζημιά.»
Ο πιο πάνω κανόνας δεν τυγχάνει βεβαίως εφαρμογής σε περιπτώσεις όπου ο ενάγοντας αναφέρει ότι γνωρίζει τα πραγματικά περιστατικά που προκάλεσαν το επίδικο συμβάν. Όπως αναφέρθηκε σχετικά στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Parthenon Shirts (Exporters) Ltd v Ιουστίνη Γαβριηλίδου (2010) 1 ΑΑΔ 1288:
«Το Άρθρο 55, όπως ορθώς απεφάνθη και η ευπαίδευτη Δικαστής, δεν μπορούσε να είχε εφαρμογή αφ' ης στιγμής η Εφεσείουσα όχι μόνο δεν ισχυρίσθηκε ότι δεν είχε γνώση των περιστατικών που προκάλεσαν τη διαρροή αλλά και ισχυρίσθηκε θετικά ότι αυτή οφείλετο σε συγκεκριμένη και προσδιορισθείσα αμέλεια της Εφεσίβλητης (ίδε Χατζηπαύλου v. Ιντζιρτζιάν κ.ά. (2004) 1 Α.Α.Δ. 1278).» (υπογράμμιση δική μου)
Περαιτέρω, όπως προκύπτει και από το λεκτικό του εν λόγω άρθρου, για να τύχει εφαρμογής ο εν λόγω κανόνας, θα πρέπει από την προσκομισθείσα μαρτυρία να καταδεικνύεται ότι η επέλευση του επίδικου συμβάντος συνδέεται περισσότερο με την εκδοχή ότι ο εναγόμενος ήταν αμελής παρά με το ότι ήταν επιμελής. Όπως επίσης αναφέρθηκε σχετικά στην απόφαση Parthenon Shirts (ανωτέρω):
«Πέραν τούτου, να παρατηρήσουμε και το εξής. Το Αρθρο 55 έχει εφαρμογή μόνο όπου κρίνεται ότι το συμβάν που προκαλεί τη ζημιά «συνδέεται περισσότερο με το γεγονός ότι ο εναγόμενος παρέλειψε να καταβάλει εύλογη επιμέλεια παρά προς την καταβολή τέτοιας επιμέλειας.» Την ευπαίδευτη πρωτόδικη Δικαστή δεν απασχόλησε η πτυχή αυτή, είναι όμως θεμελιακή ως προς το θέμα. Η αναφορά αυτή του Αρθρου 55 δεν φαίνεται να ικανοποιείτο στην προκειμένη περίπτωση αφού δεν υπήρχαν στοιχεία ενώπιον του Δικαστηρίου που να έδειχναν, αν η διαρροή προήλθε από την παροχή του διαμερίσματος της Εφεσίβλητης, ότι αυτή οφείλετο μάλλον σε αμέλεια της παρά όχι.» (υπογράμμιση δική μου)
Στην παρούσα υπόθεση, η θέση της Ενάγουσας δεν ήταν μόνο ότι είχε γνώση για την αιτία πρόκλησης της ζημιάς, αλλά έδωσε περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με την ακριβή αιτία. Με άλλα λόγια, απέδωσε τις ζημιές στο διαμέρισμά της σε συγκεκριμένη και προσδιορισθείσα αμέλεια του Εναγομένου, η οποία βασιζόταν σε ελλιπή συντήρηση του στεγάστρου και συγκεκριμένα, του στομίου της υδρορροής στο στέγαστρο. Ωστόσο, η αποδεκτή μαρτυρία ενώπιόν μου ουδόλως τείνει να καταδείξει ότι οι διαρροές στο διαμέρισμα της Ενάγουσας προήλθαν από το στέγαστρο και περαιτέρω, ότι οι διαρροές μάλλον οφείλονται σε αμέλεια του Εναγομένου παρά όχι.
Επομένως, το αποδεικτικό βάρος απόδειξης της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας του Εναγομένου προς την Ενάγουσα παρέμεινε στους ώμους της Ενάγουσας.
Στη βάση της πιο πάνω διαπίστωσης, θα προχωρήσω να εξετάσω κατά πόσον η Ενάγουσα απέδειξε, στη βάση του επιπέδου του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, παραβίαση του καθήκοντος επιμέλειας του Εναγομένου και την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της πρόκλησης των ζημιών στο διαμέρισμά της και της αμέλειας του Εναγομένου.
Από μελέτη της αποδεκτής μαρτυρίας ενώπιόν μου καταλήγω ότι ουδόλως προκύπτει ότι ο Εναγόμενος συντηρούσε ελλιπώς το στέγαστρο ή ότι το στέγαστρο είχε οποιεσδήποτε βλάβες, ως δικογραφείται στην Έκθεση Απαίτησης. Ούτε βεβαίως ότι η υδρορροή του στεγάστρου δεν περισυλλέγει ορθά το νερό, αλλά ούτε ότι το στόμιο της υδρορροής έχει οποιοδήποτε πρόβλημα, ως ήταν οι θέσεις που προέβαλε η Ενάγουσα, οι οποίες δεν έγιναν αποδεκτές. Περαιτέρω, λαμβάνω υπόψη μου τις διαπιστώσεις του κ. Κολώνια ότι ο ίδιος επιθεώρησε το στέγαστρο, σε αντίθεση με τον κ. Περικλέους και ότι αυτό δεν παρουσίαζε οποιοδήποτε πρόβλημα.
Εκ του περισσού, σημειώνω περαιτέρω ότι σε καμία περίπτωση δεν έχει αποδειχθεί η στοιχειοθέτηση της απαραίτητης αιτιώδους συνάφειας. Σχετικά, λαμβάνω υπόψη μου την αποτυχία προσκόμισης αποδεκτής μαρτυρίας από την πλευρά της Ενάγουσας ως προς τη σύνδεση των ζημιών στο διαμέρισμα της Ενάγουσας με το επίδικο στέγαστρο. Λαμβάνω περαιτέρω υπόψη μου τα γενικότερα προβλήματα που παρουσίαζε η πολυκατοικία για τα οποία δεν δόθηκαν επαρκείς εξηγήσεις για σκοπούς διάκρισής τους με τα προβλήματα στο διαμέρισμα της Ενάγουσας.
Επομένως, στη βάση και των όσων ανέφερα πιο πάνω, η Ενάγουσα παρέλειψε να αποδείξει στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων ότι ο Εναγόμενος ήταν αμελής.
Β. Παράβαση θέσμιου καθήκοντος
Για σκοπούς πληρότητας, σημειώνω ότι η Ενάγουσα επικαλείται περαιτέρω στο παρακλητικό της Έκθεσης Απαίτησης παράβαση θέσμιου καθήκοντος του Εναγομένου. Ωστόσο, δεν εξειδικεύει οποιαδήποτε συγκεκριμένη νομοθετική πρόνοια, η οποία κατ’ ισχυρισμόν παραβιάστηκε. Περαιτέρω, στις τελικές της αγορεύσεις, δεν γίνεται αναφορά σε παράβαση θέσμιου καθήκοντος. Επομένως, κρίνω ότι κατ’ ουσία δεν προωθήθηκε η εν λόγω βάση αγωγής.
Γ. Επιμέρους ζητήματα
Για σκοπούς πληρότητας, θα πρέπει περαιτέρω να σημειώσω ότι η Ενάγουσα δεν επικαλείται την ύπαρξη ευθύνης του Εναγομένου βάσει της αρχής που τέθηκε στην απόφαση Rylands v Fletcher. Εν πάση περιπτώσει, με δεδομένο ότι η Ενάγουσα και ο Εναγόμενος είναι συνιδιοκτήτες στην ίδια κοινόκτητη οικοδομή, η διαφυγή νερού μεταξύ μονάδων της ίδιας οικοδομής δεν θεμελιώνει ευθύνη του Εναγομένου με βάση το δόγμα αυστηρής ευθύνης και είναι επομένως, αναγκαία, η ύπαρξη αμέλειας (βλ. σχετικά Kiddle v City Business Properties, Limited [1942] 1 K.B. 269 και Δημοσθένους Ρίτσα ν. Μάριου Γεωργίου και Άλλου (2001) 1 ΑΑΔ 1968). Εν πάση περιπτώσει, ως αναφέρω και πιο πάνω, δεν έχει εν προκειμένω προσκομισθεί αποδεκτή μαρτυρία από την οποία να καταδεικνύεται ότι υπήρχε διαφυγή νερού από το διαμέρισμα του Εναγομένου.
Περαιτέρω, η Ενάγουσα δεν βασίζει την αγωγή της ούτε στο αστικό αδίκημα της ιδιωτικής οχληρίας, η οποία εν πάση περιπτώσει δεν θα μπορούσε να επιτύχει, παρά και την ελαστική προσέγγιση στη δικογραφία της εν λόγω βάσης αγωγής (Γενικός Εισαγγελέας ν Άστρασολ Λτδ κ.ά., Πολιτική Έφεση Αρ. 142/2019, ημερ. 21/09/2022), ECLI:CY:AD:2022:A353. Διαπιστώνω ότι δεν προσκομίστηκε εν προκειμένω αποδεκτή μαρτυρία από την οποία να προκύπτει μη εύλογη επέμβαση στη χρήση ή απόλαυση ακίνητης ιδιοκτησίας της Ενάγουσας από τον Εναγόμενο.
Σημειώνω περαιτέρω ότι σε περίπτωση που η κρίση μου επί της ευθύνης είναι εσφαλμένη, θα επεδίκαζα το ποσό των € 10,710 ως ειδικές αποζημιώσεις (ποσό που αντιστοιχεί στο σύνολο των αποδείξεων αρ. 5941, 5907, 5806, 5837), με δεδομένο ότι όπως ανέφερα ανωτέρω, η Ενάγουσα έχει αποδείξει τη ζημιά της ως το Τεκμήριο 6, το οποίο αφορούσε το κόστος των επιδιορθωτικών εργασιών στις οποίες προέβη (McGregor on Damages 22η έκδοση, παρ. 40-003 – 40-014). Σε σχέση με τις ζημιές που επανεμφανίστηκαν το 2024 και τα κατ’ ισχυρισμό διαφυγόντα κέρδη δεν προσκομίσθηκε σχετική μαρτυρία για το κόστος επιδιόρθωσης και επομένως, δεν θα επεδίκαζα οποιεσδήποτε αποζημιώσεις για την εν λόγω περίοδο. Περαιτέρω, δεν θα επεδίκαζα μελλοντικές αποζημιώσεις, καθ’ ότι δεν προσκομίσθηκε εν προκειμένω αποδεκτή μαρτυρία, η οποία να παρέχει βάση για την επιδίκαση αποζημιώσεων για μελλοντικές ζημιές.
Δεν θα επεδίκαζα γενικές αποζημιώσεις, καθ’ ότι κατ’ αρχάς η παρούσα δεν πρόκειται για περίπτωση όπου τεκμαίρεται η ύπαρξη ζημιάς για σκοπούς επιδίκασης γενικών αποζημιώσεων (όπως είναι για παράδειγμα η ζημιά στη φήμη σε υποθέσεις δυσφήμισης) (McGregor on Damages 22η έκδοση, παρ. 53-008 – 53-011). Περαιτέρω, δεν προσκομίσθηκε μαρτυρία από την Ενάγουσα στη βάση της οποίας να καταδεικνύεται η ύπαρξη ζημιάς, η οποία να θεμελιώνει την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων, όπως για παράδειγμα οποιαδήποτε ταλαιπωρία (pain and suffering) ένεκα των διαρροών στο διαμέρισμά της. Σημειώνω ότι η Ενάγουσα δεν διέμενε στο διαμέρισμά της κατά τον ουσιώδη χρόνο, γεγονός το οποίο ενισχύει την κατάληξή μου ως προς τη μη απόδειξη ζημιάς που να θεμελιώνει την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων.
Περαιτέρω, δεν θα επεδίκαζα τιμωρητικές αποζημιώσεις, αφού από την προσκομισθείσα μαρτυρία ουδόλως προκύπτει ότι η συμπεριφορά του Εναγομένου ήταν τέτοια που να δικαιολογεί την επιδίκασή τους. Δεν καταδείχθηκε εν προκειμένω η ύπαρξη κακοπιστίας ή οποιουδήποτε άλλου στοιχείου, ως αυτά που αναφέρθηκαν στην απόφαση Papakokkinou v. Princess Zena De Tyra Kanther (1982) 1 C.L.R. 65 και τα οποία να δικαιολογούν την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων.
Κατάληξη
Συνεπακόλουθα, η παρούσα Αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα της Αγωγής επιδικάζονται υπέρ του Εναγομένου και εναντίον της Ενάγουσας, ως αυτά θα υπολογιστούν από το Πρωτοκολλητείο και εγκριθούν από το Δικαστήριο.
(Υπ.) ………………………….
Μ. Χρ. Χριστοδούλου, Ε.Δ.
Πιστό αντίγραφο
Πρωτοκολλητής
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο