Αριθμός 804/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρυσούλα Πλατιά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου (λόγω κωλύματος του Αντιπρόεδρου Σωκράτη Πλαστήρα και μετά από την …/2025 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου), Ερασμία Λιούλη, Ζωή Καραχάλιου, Αθανάσιο Νικολόπουλο και Μαρία Τατσέλου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" (Τ.Π.κ.Δ.), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Διονυσία Νταϊφώτη, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σ. Τ. του Κ., κατοίκου ..., 2) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ανώνυμη Εταιρεία" και δ.τ. "Eurobank" (πρώην "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ERGASIAS ΑΕ"), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 4) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικής διαδόχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ PROBANK AE", οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από …2013 αίτηση του 1ου των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ξάνθης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 375/2019 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 161/2020 τελεσίδικη του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από …2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ερασμία Λιούλη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ.1-3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης, δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνάται αν ο διάδικος, ο οποίος δεν εμφανίστηκε ή, αν και εμφανίστηκε, δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από εκείνον που επισπεύδει τη συζήτηση.

Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήση (ΑΠ 534/2023, ΑΠ 474/2022).

Στην αντίθετη περίπτωση, ο Άρειος Πάγος προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί (ΟλΑΠ 8/2018, ΑΠ 1315/2023, ΑΠ 250/2023).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την υπ' αριθμ. …2024 έκθεση επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή του Εφετείου … Κ. Κ. και τις υπ' αριθ. …, … και …2024 εκθέσεις επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή του Εφετείου … Δ. Π., που προσκομίζει το αναιρεσείον, προκύπτει, ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της από …2022 και με αριθμ. εκθ. καταθ. …2022 αιτήσεως αναιρέσεως, με την κάτω από αυτήν από …2023 πράξη ορισμού δικασίμου της Προέδρου του Δ' Πολιτικού Τμήματος και κλήση προς συζήτηση για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (10.10.2025) επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρο 568 παρ. 4 ΚΠολΔ), στους αναιρεσιβλήτους, πλην όμως, αυτοί, κατά την ανωτέρω ορισθείσα δικάσιμο, κατά την οποίαν εκφωνήθηκε νόμιμα η υπόθεση με τη σειρά της από το οικείο πινάκιο, δεν εμφανίσθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν δήλωση, σύμφωνα με τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ, ότι δεν θα παραστούν κατά την εκφώνησή της.

Συνεπώς, η συζήτηση θα προχωρήσει, παρά την απουσία τους, σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ. Με την κρινόμενη από …2022 αίτηση αναίρεσης, που κατατέθηκε νομότυπα στις 25.11.2022, προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 161/2020 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, η οποία εκδόθηκε ερήμην της δεύτερης, τρίτης και της τέταρτης εκ των καθ' ων-εφεσιβλήτων και ήδη αναιρεσιβλήτων ανωνύμων τραπεζικών εταιρειών με τις επωνυμίες "ΤΡΑΠΕΖΑ Eurobank Ergasias AE" (ήδη "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ΑΕ"), "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε" και "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε" ως ειδικής διαδόχου της τέως ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ PROBANK A.E.", και αντιμωλία των λοιπών διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 έως 741 επ. του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με άρθρο 3 εδ. β' του Ν. 3869/2010 "ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων"), επί εφέσεως του καθ' ού η αίτηση -εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ (Τ.Π.&Δ.)" κατά της υπ' αριθμ. 375/2019 οριστικής απόφασης του Ειρηνοδικείου Ξάνθης. Παρά, όμως, την ανωτέρω ερημοδικία, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι τελεσίδικη και η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως απευθύνεται παραδεκτά εναντίον αυτών, διότι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 14 του Ν. 3869/2010, δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και δεν μπορεί να γίνει λόγος για την αρχή της διαδοχικής ασκήσεως των ενδίκων μέσων (ΑΠ 548/2023, 67/2020, ΑΠ 508/2020).

Συνεπώς, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά της ως άνω προσβαλλόμενης απόφασης, που δημοσιεύθηκε στις 26.11.2020, έχει ασκηθεί παραδεκτά (άρθρ. 552, 553 παρ. 1β, 556, 558, 566, 741 και 769 του ΚΠολΔ) και εμπρόθεσμα, ήτοι εντός της διετούς καταχρηστικής προθεσμίας του άρθρου 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, εφόσον από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται, επίδοση αυτής και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 1 και 3 του ιδίου Κώδικα).
Από την επιτρεπτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι αποτέλεσμα της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Ο αιτών και ήδη πρώτος αναιρεσίβλητος άσκησε ενώπιον του Ειρηνοδικείου Ξάνθης την από …2013 (με αρ. κατ. …2013) αίτησή του κατά του ήδη αναιρεσείοντος Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ (Τ.Π.K.Δ.)", και των ως άνω των αναιρεσιβλήτων ανωνύμων τραπεζικών εταιριών, με την οποία επικαλούμενος έλλειψη πτωχευτικής ικανότητας και μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών του, ζήτησε τη διευθέτηση αυτών (οφειλών του) από το Δικαστήριο, ώστε να επέλθει απαλλαγή του από κάθε τυχόν υφιστάμενο υπόλοιπο των χρεών του έναντι των ανωτέρω, σύμφωνα με το σχέδιο διευθέτησης, που είχε υποβάλει, και να επικυρωθεί, άλλως να ρυθμιστούν τα χρέη του, σύμφωνα με το άρθρο 8 του Ν. 3869/2010 και να εξαιρεθεί από την εκποίηση η κύρια κατοικία του, σύμφωνα με το άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010. Επί της αιτήσεως αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 375/2019 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Ξάνθης, η οποία δέχθηκε την αίτηση, ως βάσιμη κατ' ουσίαν, ρύθμισε τα χρέη του αιτούντος κατ' άρθρο 8 παρ. 2 του Ν. 3869/2010 και εξαίρεσε της εκποίησης την αναφερόμενη στο σκεπτικό της κύρια κατοικία του, κατά τα ειδικότερα αναφερόμενα στο διατακτικό της. Κατά της απόφασης αυτής, το καθού - εκκαλούν και νυν αναιρεσείον, άσκησε έφεση, ζητώντας την εξαφάνιση της παραπάνω απόφασης, ώστε ν' απορριφθεί η αίτηση. Επί της εφέσεως αυτής εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη υπ' αριθμ. 161/2020 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, το οποίο δέχθηκε τυπικά και απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου. Με τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 1 του Ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων..."), όπως το άρθρο αυτό ίσχυε πριν την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 παρ. 1 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ 94/Α/14-8-2015), που καταλαμβάνει, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 2 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ίδιου νόμου, τις αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την έναρξη ισχύος του [και εφαρμόζεται στην προκειμένη υπόθεση, εφόσον η αίτηση του αιτούντος - πρώτου αναιρεσιβλήτου περί υπαγωγής του στις διατάξεις του Ν. 3869/2010, κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ξάνθης στις 19.9.2013, ήτοι πριν από την αντικατάστασή του με τον ως άνω Ν. 4336/2015], ορίζεται ότι "Φυσικά πρόσωπα που στερούνται πτωχευτικής ικανότητας υπό την έννοια του άρθρου 2 του ν. 3588/2007 και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους, δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο αίτηση για τη ρύθμιση των οφειλών τους κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου. Την ύπαρξη δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής". Από τη διάταξη αυτή, προκύπτουν τα ακόλουθα: Βασική προϋπόθεση για την υπαγωγή του οφειλέτη στις ρυθμίσεις του Ν. 3869/2010 είναι η αποδεδειγμένη μόνιμη (και όχι απλώς παροδική) περιέλευση αυτού σε γενική αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρεών του, άσχετα αν αυτή υπήρχε κατά την ανάληψη των χρεών ή επήλθε μεταγενέστερα, η οποία, πάντως, δεν πρέπει να οφείλεται σε δόλο του, του οποίου (δόλου) η ύπαρξη προτείνεται από πιστωτή. Αδυναμία πληρωμών σημαίνει ανικανότητα του οφειλέτη να εξοφλήσει τους πιστωτές του, εξαιτίας έλλειψης ρευστότητας, δηλαδή έλλειψης όσων χρημάτων απαιτούνται για να μπορεί ο οφειλέτης να ανταποκρίνεται στα ληξιπρόθεσμα χρέη του, έστω και αν έχει ακίνητη ή άλλη περιουσία, η οποία, όμως, δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί αμέσως (ΑΠ 43/2024, ΑΠ 144/2023, ΑΠ 1678/2022).

Περαιτέρω, ο νόμος 3869/2010 θεωρεί δεδομένη την έννοια του δόλου, από την γενική θεωρία του αστικού δικαίου. Στο πεδίο του τελευταίου, ο δόλος, ως μορφή πταίσματος, προβλέπεται στη διάταξη του άρθρου 330 του Α.Κ., και, συμπίπτει με εκείνη του άρθρου 27 παρ. 1 του Π.Κ. Η τελευταία αυτή διάταξη διακρίνει το δόλο σε άμεσο και ενδεχόμενο. Ορίζει δε, ότι με άμεσο δόλο πράττει αυτός που "θέλει" την παραγωγή του εγκληματικού αποτελέσματος, καθώς και εκείνος που δεν επιδιώκει μεν αυτό, προβλέπει όμως, ότι τούτο αποτελεί αναγκαία συνέπεια της πράξεώς του και παρά ταύτα, δεν εγκαταλείπει την πράξη του. Αντίθετα, με ενδεχόμενο δόλο πράττει εκείνος που προβλέπει το εγκληματικό αποτέλεσμα ως δυνατή συνέπεια της πράξεώς του και το "αποδέχεται" (Ολ.ΑΠ 4/2010, ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 655/2022). Μεταξύ των εννοιολογικών στοιχείων του δόλου, είναι και η πρόβλεψη του δράστη, ότι η συμπεριφορά του θα προκαλέσει καθυστέρηση στην εκπλήρωση της υποχρεώσεώς του ή θα προκαλέσει το γεγονός της αδυναμίας παροχής του, συνείδηση, δηλαδή του δράστη για τον κίνδυνο επελεύσεως των αποτελεσμάτων αυτών. Για τα ανωτέρω αρκεί και απαιτείται η πρόβλεψη και η αποδοχή του παρανόμου αποτελέσματος σε γενικές γραμμές και κατά τα γενικά ουσιώδη γνωρίσματά του.

Περαιτέρω, από την διατύπωση της παρ. 1 εδ. α' του Ν. 3869/2010, προκύπτει ότι το στοιχείο του δόλου δύναται να συντρέχει, τόσο κατά το χρόνο αναλήψεως της οφειλής, όσο και κατά το χρόνο μετά την ανάληψη της τελευταίας. Στην περίπτωση της παρ. 1 του άρθρου 1 του Ν. 3869/2010, ο οφειλέτης ενεργεί δολίως, όταν με τις πράξεις ή παραλείψεις του, επιδιώκει την αδυναμία των πληρωμών του ή προβλέπει ότι οδηγείται σε αδυναμία πληρωμών και δεν αλλάζει συμπεριφορά, αποδεχόμενος το αποτέλεσμα αυτό. Η μόνιμη αδυναμία του οφειλέτη μπορεί να υπάρχει και κατά την ανάληψη του χρέους, όταν δηλαδή ο οφειλέτης ήδη από την αρχή, γνωρίζει ότι, ενόψει των εισοδημάτων του και των εν γένει αναγκών του, δεν μπορεί να το εξυπηρετήσει. Περίπτωση ενδεχομένου δόλου συντρέχει, όταν ο οφειλέτης συμφωνεί με ικανό αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων, την απόλαυση μεγάλου αριθμού τραπεζικών προϊόντων, προβλέποντας ως ενδεχόμενο, ότι ο υπερδανεισμός του με βάση τις υφιστάμενες ή ευλόγως αναμενόμενες μελλοντικές οικονομικές του δυνατότητες, σε συνδυασμό με το ύψος των οφειλών του, θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό. Αξίωση πρόσθετων στοιχείων για την συγκρότηση του δόλου στο πρόσωπο του οφειλέτη κατά την ανάληψη του χρέους, όπως είναι η εξαπάτηση των υπαλλήλων του πιστωτικού ιδρύματος, όπως επίσης και η παράλειψη του πιστωτικού ιδρύματος να προβεί στις αναγκαίες έρευνες της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη, δεν ανταποκρίνεται στο πνεύμα του νόμου (ΑΠ 610/2023, ΑΠ 1508/2022).

Εξάλλου, όπως προκύπτει από την πρόβλεψη του τελευταίου εδαφίου της παρ. 1 του πιο πάνω άρθρου 1 του Ν. 3869/2010, το επιλαμβανόμενο της υπόθεσης Δικαστήριο ερευνά την ύπαρξη του δόλου κατά πρόταση πιστωτή, ο οποίος πρέπει να προτείνει τον εν λόγω ισχυρισμό κατά τρόπο ορισμένο, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 262 παρ. 1 του ΚΠολΔ, ήτοι με σαφή έκθεση των γεγονότων, που τον θεμελιώνουν και να τον αποδείξει. Ο δόλος αποτελεί αόριστη νομική έννοια και, άρα, ελέγχεται αναιρετικά η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας για το αν τα περιστατικά, που έγιναν ανελέγκτως δεκτά απ’ αυτό, υπάγονται ή όχι στη νομική έννοια του δόλου, δηλαδή ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 του ΚΠολΔ (ή του άρθρου 560 αριθμ. 1 και 6 του ίδιου Κώδικα) (ΑΠ 610/2023, ΑΠ 1508/2022). Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθμ. 6 του ΚΠολΔ (η οποία είναι ταυτόσημη με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ), όπως αυτό ίσχυε μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του Ν. 4335/2015 και πριν τη διαμόρφωσή του με το άρθρο 26 του Ν. 5134/2024, "κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης". Κατά την έννοια του αναιρετικού αυτού λόγου, ανεπάρκεια αιτιολογίας υπάρχει, όταν από την απόφαση δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είτε είναι κατά το νόμο αναγκαία για την στοιχειοθέτηση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε στην ένδικη περίπτωση, είτε αποκλείουν την εφαρμογή της (ΑΠ 59/2021, ΑΠ 71/2020). Δεν υπάρχει δε έλλειψη αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές μεν, αλλά πλήρεις αιτιολογίες, αφού αναγκαίο να εκτίθεται σαφώς στην απόφαση είναι μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε και όχι ο λόγος, για τον οποίο αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (ΑΠ 1901/2024), ενώ τα επιχειρήματα του δικαστηρίου, που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές διαμορφωτικές του αποδεικτικού πορίσματός του και δεν ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν το δικαστήριο της ουσίας δεν ανέλυσε ιδιαιτέρως ή διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων, που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς τους (ΑΠ 469/2024).
Στην ερευνώμενη υπόθεση, το Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης, που δίκασε ως Εφετείο, κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα, κρίσιμα για την έρευνα των συναφών αναιρετικών λόγων, πραγματικά περιστατικά: "Ο αιτών (πρώτος αναιρεσίβλητος) που έχει γεννηθεί το έτος 1968, από το γάμο του του με την Π. Γ. του Ι. έχει αποκτήσει δύο τέκνα το ένα εκ των οποίων γεννήθηκε στις …1999 και το άλλο στις …2007. Ο γάμος του με τη σύζυγό του λύθηκε συναινετικά δυνάμει της υπ' αριθμ. 69/2017 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης και με το από …2016 ιδιωτικό συμφωνητικό ρύθμισης γονικής μέριμνας, επιμέλειας, επικοινωνίας και διατροφής τέκνων ρύθμισαν τα σχετικά ζητήματα, ο ίδιος δεν (εννοεί δε) ανέλαβε την επιμέλεια και διατροφή του μεγαλύτερου τέκνου τους και η σύζυγός του την επιμέλεια του έτερου τέκνου τους, ο ίδιος δε ανέλαβε επίσης να καταβάλει μηνιαία και το ποσό των 80 ευρώ για τη διατροφή του έτερου τέκνου τους του οποίου δεν είχε την επιμέλεια. Το μεγαλύτερο τέκνο είναι φοιτητής στο Τμήμα Τουριστικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά στα έξοδα του οποίου συνδράμει ο αιτών. Ο τελευταίος (αιτών) τυγχάνει εκπαιδευτικός και λαμβάνει μηνιαίως μισθό ύψους 1.250 ευρώ περίπου (βλ. ιδίως μηνιαίο εκκαθαριστικό αποδοχών Μαρτίου 2019 για την ακρίβεια 1243,30 ευρώ) ενώ άλλα εισοδήματα δεν προέκυψε να έχει. Το ποσό που είναι αναγκαίο να δαπανάται μηνιαίως για την κάλυψη των βιοτικών του αναγκών και της συνεισφοράς του στη διατροφή των τέκνων του ανέρχεται στο ποσό των 1.050 ευρώ μηνιαίως περίπου, λαμβάνοντας υπ'όψιν, την οικογενειακή του κατάσταση, την ηλικία του και τις συνήθεις δαπάνες διαβίωσης στις οποίες συμπεριλαμβάνονται διατροφή, ένδυση, υπόδηση, μετακινήσεις, λειτουργικά έξοδα κατοικίας κλπ. Οι οφειλές του αιτούντος που εισάγονται προς ρύθμιση είναι : 1) προς την "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK" ποσό ύψους 3.842,40 ευρώ δυνάμει του με αριθ. … λογαριασμού υπερανάληψης, 2) προς την ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ α) ποσό ύψους 4.032,59 ευρώ δυνάμει της με αριθ. … σύμβασης καταναλωτικού δανείου, β) (ως ειδική διάδοχος της τρίτης των καθ'ων) ποσό ύψους 2.919,35 ευρώ δυνάμει της με αριθ. … σύμβασης καταναλωτικού δανείου και συνολικά προς την ως άνω πιστώτρια 6.951,94 ευρώ 3) το ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ (αναιρεσείον), ποσού 180.841,09 ευρώ δυνάμει της από …2009 σύμβασης δανείου για την οποία τηρούνταν ο με αριθ. … αριθμός λογαριασμού της οποίας η ενήμερη δόση ανέρχονταν σε 813,87 ευρώ και κατόπιν ρύθμισης που έγινε από τον Σεπτέμβριο του 2010 σε 761,30 ευρώ. Η ως άνω οφειλή είναι εμπραγμάτως ασφαλισμένη με υποθήκη επί του ακινήτου που αποτελεί την κύρια κατοικία του αιτούντος (..). Λαμβάνοντας υπόψη το ύψος των βασικών βιοτικών αναγκών ανά μήνα όπως προεκτέθηκαν, τα εισοδήματά του και το ύψος των χρεών του, ο αϊτών οδηγήθηκε σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων οφειλών του.

Εξάλλου, αποδείχθηκε ότι τα εισοδήματα του αιτούντος υπέστησαν σημαντική μείωση, αφού κατά το οικονομικό έτος 2010 (για χρήση από 01-01-2009 έως 31-12-2009), κατά το οποίο εξάλλου είχε λάβει το δάνειο από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, προκύπτει ότι ο ίδιος είχε ετήσια εισοδήματα ύψους 22.200 ευρώ περίπου...., ενώ κατά τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης είχε ετήσια εισοδήματα 16.200 ευρώ περίπου(....), δηλαδή το ετήσιο ατομικό του εισόδημα μειώθηκε κατά μέσο όρο μέχρι τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης κατά τα 6.000 ευρώ, ήτοι μηνιαίως κατά 500 ευρώ περίπου, ενώ το κόστος διαβίωσης έχει αυξηθεί αντίθετα.

Εξάλλου κατά το έτος του δανεισμού του (2009), πέραν του ότι είχε μεγαλύτερα ετήσια εισοδήματα και κόστος διαβίωσης σαφώς χαμηλότερο σε σχέση με το σημερινό, ανέμενε βάσιμα ότι τα εισοδήματά του θα βαίνουν συνεχώς αυξανόμενα, λόγω της υπηρεσιακής του εξέλιξης, κάτι το οποίο πράγματι θα συνέβαινε τα επόμενα έτη, αν δεν μεσολαβούσε η οικονομική κρίση και η απρόβλεπτη μείωση του μισθού του. Επιπλέον των ανωτέρω, από κανένα στοιχείο δεν αποδείχθηκε δόλος εκ μέρους του αιτούντος ως προς την περιέλευσή του σε αδυναμία πληρωμής, απορριπτόμενου του σχετικού τρίτου λόγου έφεσης του εκκαλούντος ως ουσιαστικά αβάσιμου καθώς δεν προέκυψε ότι επεδίωξε με τις πράξεις ή τις παραλείψεις του την αδυναμία των πληρωμών του, ή ότι προέβλεψε ότι οδηγείται σε αδυναμία πληρωμών και δεν άλλαξε συμπεριφορά, αποδεχόμενος το αποτέλεσμα αυτό, ούτε ότι δεν φρόντιζε για τη διατήρηση και τη σωστή διαχείριση του ενεργητικού της, ή ότι κατασπατάλησε τα εισοδήματά του με απώλεια σημαντικών ποσών σε τυχερά παίγνια ή πολυτελή βίο, ή ότι προέβη σε καταδολιευτικές μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων σε συγγενικά πρόσωπα, χαριστικά ή με εικονικό, ή ασήμαντο τίμημα κ.λ.π. , αντίθετα αποδείχθηκε ότι εξυπηρετούσε ανάγκες οικογενειακές καθώς και ότι η αδυναμία του σχετίζεται με την απρόβλεπτη, μεταγενέστερη του χρόνου λήψης των δανείων του μείωση των εισοδημάτων του.

Εξάλλου, σε κάθε περίπτωση δυσχερώς νοείται δολιότητα του οφειλέτη από μόνη την ανάληψη επισφαλούς δανειακής υποχρέωσης, ιδίως ενόψει του ότι, όπως είναι γνωστό (και στον αιτούμενο το δάνειο) τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν τη δυνατότητα να διαπιστώσουν την οικονομική κατάσταση του επίδοξου πιστούχου μέσα από την έρευνα των οικονομικών του στοιχείων (εκκαθαριστικού σημειώματος βεβαίωσης αποδοχών), αλλά και τις τυχόν δανειακές τους υποχρεώσεις σε άλλα πιστωτικά ιδρύματα μέσω του συστήματος "Τειρεσίας". Ας σημειωθεί εξάλλου ότι όσον αφορά το εκκαλούν η αποπληρωμή του δανείου λάμβανε χώρα από την παρακράτηση του μισθού του αιτούντος με αποτέλεσμα σταδιακή αποπληρωμή του (...).
Συνεπώς θα πρέπει να θεωρηθεί ότι ο αιτών βρίσκεται σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων οφειλών του, η οποία δεν οφείλεται σε δόλο του.....". Με βάση τις παραδοχές αυτές, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την έφεση του αναιρεσείοντος, επικυρώνοντας την πρωτόδικη οριστική απόφαση, που είχε δεχθεί την υπαγωγή του αιτούντος στις προστατευτικές διατάξεις του ν. 3869/2010. Ήδη το αναιρεσείον με τον πρώτο και τον δεύτερο λόγο, κατά το πρώτο σκέλος του, της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, υποστηρίζει ότι το δικάσαν, ως Εφετείο, Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια από τους αριθμούς 6 και 1, αντίστοιχα (αληθώς στην αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθ. 6 κατ' ορθή νοηματική εκτίμηση των ως άνω λόγων), του άρθρου 560 του ΚΠολΔ, διότι διέλαβε σε αυτήν ανεπαρκείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 1 παρ. 1 του Ν. 3869/2010, και δη αναφορικά με την περιέλευση του πρώτου αναιρεσιβλήτου σε μόνιμη και διαρκή αδυναμία πληρωμής των δανειακών του υποχρεώσεων και την ύπαρξη ή όχι του δόλου αυτού στην πρόκληση της μόνιμης αδυναμίας του για την πληρωμή των χρεών του, στερώντας την απόφασή του από νόμιμη βάση και ειδικότερα δεν διέλαβε αυτή: α) το χρόνο συνομολόγησης των δανειακών υποχρεώσεων του αιτούντος (ήδη πρώτου αναιρεσιβλήτου), β) τα καθαρά εισοδήματα αυτού κατά τα έτη ανάληψης όλων των δανειακών του υποχρεώσεων, γ) το ύψος των μηνιαίων υποχρεώσεών του προς τους πιστωτές δ) τις μηνιαίες δαπάνες διαβίωσης, ε) την εξέλιξη των εισοδημάτων του από την λήψη του δανείου μέχρι την συζήτηση της αίτησης στον πρώτο και δεύτερο βαθμό, στ) τα καθαρά ατομικά εισοδήματα της πρώην συζύγου του και τέλος, παραβίασε εκ πλαγίου, με ανεπαρκείς αιτιολογίες, την διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 3869/2010 ως προς το στοιχείο του δόλου. Σύμφωνα με τις άνω παρατιθέμενες παραδοχές το ως Εφετείο δικάσαν Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις υπαγωγής του πρώτου αναιρεσιβλήτου στις ευεργετικές διατάξεις του Ν. 3869/2010, διότι αυτός, κατά την ανάληψη των δανειακών του υποχρεώσεων, δεν επιδίωξε την περιέλευσή του σε αδυναμία πληρωμών, αλλά ούτε ότι προέβλεψε και αποδέχθηκε το ενδεχόμενο αυτού του αποτελέσματος και ότι παρά ταύτα συνέχισε την ίδια μη συνετή συμπεριφορά δανειολήπτη, διέλαβε πλήρη και σαφή αιτιολογία ως προς το κρίσιμο ζήτημα της μη περιέλευσης αυτού από δόλο (άμεσο ή ενδεχόμενο) σε αδυναμία πληρωμής των δανειακών του υποχρεώσεων. Πιο συγκεκριμένα, το ως Εφετείο δικάσαν δικαστήριο με επαρκή και σαφή αιτιολογία προσδιορίζει αναλυτικά: 1) το ύψος των οφειλών από τη σύμβαση στεγαστικού δανείου, που κατήρτισε με το αναιρεσείον την 20.2.2009, που ανερχόταν στο ποσό των 180.841,09 ευρώ και από τις συμβάσεις καταναλωτικών δανείων, που κατήρτισε με τις λοιπές αναιρεσίβλητες πιστώτριες τραπεζικές εταιρείες, που ανερχόταν στα ποσά των 3.842,40 ευρώ προς την "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK" και των 6.951,94 ευρώ, συνολικά προς την "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ", 2) την ηλικία του, την οικογενειακή του κατάσταση (διαζευγμένος από 28.12.2016 με δύο τέκνα, που γεννήθηκαν τα έτη 1999 και 2007) και το ετήσιο εισόδημά του ως εκπαιδευτικού κατά το χρόνο λήψης του δανείου από το καθού - αναιρεσείον που ανερχόταν σε 22.200 ευρώ περίπου, το οποίο μειώθηκε σημαντικά (ενδεικτικά, σύμφωνα με τις παραδοχές, κατά το χρόνο κατάθεσης της ένδικης αίτησης το έτος 2013 αυτό ανερχόταν σε 16.200 ευρώ), 3) το ύψος των βιοτικών αναγκών για αξιοπρεπή διαβίωση αυτού και της συνεισφοράς του στη διατροφή των τέκνων του, που επαρκώς προσδιόρισε ρητά σε 1.050 ευρώ μηνιαίως, 3) ότι ο αιτών οφειλέτης δεν προσδοκά την άμεση βελτίωση των εισοδημάτων του, λόγω της οικονομικής κρίσης, 4) ότι, κατά τον χρόνο ανάληψης των δανειακών του υποχρεώσεων, τις οποίες τότε του επέτρεπαν οι οικονομικές του δυνατότητες και υπολόγιζε καλόπιστα, με βάση τα υψηλότερα τότε εισοδήματά του, ότι θα μπορεί να εξυπηρετήσει τις οφειλές του, όπως συνέβαινε έως το έτος 2012, και με την παρακράτηση από τον μισθό του, ποσού 813,87 ευρώ και μετά από ρύθμιση από τον Σεπτέμβριο του 2010 ποσού 761,30 ευρώ μηνιαίως, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στο ανωτέρω εκάστοτε μηνιαίο εισόδημά του, οπότε και άρχισε η αδυναμία κάλυψης των βιοτικών του αναγκών, και τέλος 6) ότι, αντικειμενικά ,δεν μπορούσε να προβλέψει την μείωση των εισοδημάτων του από το έτος 2011 και εφεξής, ούτε να αποτρέψει τη μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμών, στην οποία περιήλθε μετά τη σημαντική συρρίκνωση του εισοδήματός του σε σχέση με το διαρκώς αυξανόμενο ύψος των απαιτήσεων των πιστωτριών τραπεζών, λόγω της τοκοφορίας και του αυξανόμενου κόστους διαβίωσης. Οι παραδοχές αυτές στηρίζουν το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, που έχει νόμιμη βάση, χωρίς ανεπάρκειες, ασάφειες, λογικά κενά και αντιφάσεις και αιτιολογούν πλήρως το πραγματικό των εφαρμοστέων πιο πάνω κανόνων ουσιαστικού δικαίου, τους οποίες η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου και οι περί του αντιθέτου ως άνω αναιρετικοί λόγοι πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι. Παράλληλα, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, με τις προεκτεθείσες παραδοχές του, έκρινε, ότι, σε κάθε περίπτωση, δυσχερώς νοείται δολιότητα του οφειλέτη από μόνη την ανάληψη επισφαλούς δανειακής υποχρέωσης, ιδίως ενόψει του ότι, όπως είναι γνωστό (και στον αιτούμενο το δάνειο) τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν τη δυνατότητα να διαπιστώσουν την οικονομική κατάσταση του επίδοξου πιστούχου μέσα από την έρευνα των οικονομικών του στοιχείων, αλλά και τις τυχόν δανειακές τους υποχρεώσεις σε άλλα πιστωτικά ιδρύματα μέσω του συστήματος "Τειρεσίας". Ωστόσο, μετά τις προπαρατιθέμενες παραδοχές της πληττόμενης απόφασης, η αιτιολογία αυτή είναι πλεοναστική και επομένως, ο δεύτερος, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγος αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον πλήττει τη σχετική παραδοχή της, κρίνεται απορριπτέος, ως αλυσιτελής. Κατ' ακολουθία όλων των ανωτέρω, μη υπάρχοντος άλλου αναιρετικού λόγου προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης στο σύνολό της. Διάταξη περί παραβόλου δεν ορίζεται, διότι το αναιρεσείον Ν.Π.Δ.Δ. δεν βαρύνεται με τέτοια υποχρέωση, κατ' άρθρο 28 παρ. 4 Ν. 2579/1998 (ΑΠ 897/2020, ΑΠ 1150/2019). Τέλος, διάταξη περί δικαστικής δαπάνης δεν ορίζεται, έστω και εάν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρο 3 εδ. β' Ν. 3869/2010), διότι η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου 746 ΚΠολΔ, καθόσον επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση, που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 8 παρ. 6 εδ. β' του Ν. 3869/2010, κατά την οποία "...δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται..." και το οποίο εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ 173/2025, ΑΠ 1446/2018, ΑΠ 286/2017).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από …2022 αίτηση του ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" (Τ.Π.Κ.Δ.) για αναίρεση της υπ' αριθμ. 161/2020 τελεσίδικης απόφασης του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης (ειδική διαδικασία εκουσίας δικαιοδοσίας).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Απριλίου 2026.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 26 Μαΐου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή