Αριθμός 845/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αικατερίνη Χονδρορίζου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Στυλιανή Μπλέτα, Δέσποινα Βασιλοδημητράκη, Μαρία Αρχοντάκη - Τραυλού - Τζανετάτου και Δομνίκη Λασπά - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 15 Δεκεμβρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ιδρύματος με την επωνυμία "…", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Λουκία Μαστρανδρίκου που ανακάλεσε την από …/2025 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. - Γ. Α. Μ. του Α., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αντώνιο Ανανιάδη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από …/2014 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2838/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 9101/2021 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από …/2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1 του Ν. 4182/2013, "Κώδικας κοινωφελών περιουσιών, σχολαζουσών κληρονομιών και λοιπές διατάξεις" (με το άρθρο 82 παρ. 8 α του οποίου καταργήθηκε ο α.ν. 2039/1939) για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νοούνται ως 1. "Κοινωφελής περιουσία": το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, που διατίθενται με κληρονομιά, κληροδοσία, ή δωρεά υπέρ του δημοσίου, ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ή για κοινωφελή σκοπό. Ως "κοινωφελής περιουσία" νοείται επίσης και το νομικό πρόσωπο, που τα διαχειρίζεται και εκπροσωπεί εφόσον υπάρχει". 2. "Συστατική πράξη": η διαθήκη ή πράξη δωρεάς, με την οποία καταλείπεται νόμιμα περιουσία κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου. 3. "Κοινωφελής σκοπός" κάθε εθνικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός και γενικά επωφελής για την κοινωνία εν όλω ή εν μέρει σκοπός. 4. "Αρμόδια αρχή" είναι ο Υπουργός Οικονομικών και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2, οι οποίοι ασκούν τις σχετικές αρμοδιότητες διά των οικείων διευθύνσεων".

Εξάλλου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1 και 3 περ. α του ίδιου παραπάνω νόμου: "Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών (παρ. 1)". "Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις: (α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία, τυχόν επικουρικοί σκοποί δεν επηρεάζουν την αρμοδιότητα. (β) Όταν δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής η προηγούμενη περίπτωση και η περιουσία βρίσκεται κατά το μεγαλύτερο μέρος της μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης. γ) Όταν πρόκειται για σχολάζουσα κληρονομία της οποίας τα ακίνητα περιλαμβάνονται στα όρια μιας και μόνης Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

Περαιτέρω κατά τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου νόμου: "Δίκες κοινωφελών περιουσιών": "1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων: α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα, β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών, γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης, η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης, ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά. 2. Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου". Κατά την έννοια των παραπάνω διατάξεων, οι προβλεπόμενες από αυτές δίκες, στις οποίες, μετά το ν. 4182/2013 καλείται υποχρεωτικά και μπορεί να παρέμβει ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, για όσες δίκες υφίσταται αρμοδιότητά του, κατά το άρθρο 2 παρ. 3 του ίδιου νόμου, είναι εκείνες, που ενδιαφέρουν κατά τρόπο ευθύ και άμεσο την περιουσία που τάχθηκε υπέρ του κοινωφελούς σκοπού και οι οποίες μπορούν, εξαιτίας του αποτελέσματός τους, να ματαιώσουν ή να εμποδίσουν την εκπλήρωση του σκοπού αυτού. (ΑΠ 781/2025, ΑΠ 974/2024, ΑΠ 1361/2023, ΑΠ 1372/2019, ΑΠ 149/2018, ΑΠ 627/2017, ΑΠ 361/2017).

Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 558 ΚΠολΔ η αναίρεση απευθύνεται κατ' εκείνων που ήταν διάδικοι στη δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση, επί αναγκαστικής δε ομοδικίας πρέπει να απευθύνεται κατά πάντων των ομοδίκων, αλλιώς απορρίπτεται ως απαράδεκτη. Υπάρχει δε αναγκαστική ομοδικία στις περιπτώσεις του άρθρου 76 παρ. 1 ΚΠολΔ το οποίο όμως κατ' άρθρο 83 ιδίου Κώδικα εφαρμόζεται και στις σχέσεις μεταξύ προσθέτως παρεμβάντος και υπέρ ου η παρέμβαση, όταν η ισχύ της αποφάσεως στην κυρία δίκη εκτείνεται και στις έννομες σχέσεις του προσθέτως παρεμβαίνοντος προς τον αντίδικό του, δηλαδή επί της καλούμενης αυτοτελούς πρόσθετης παρεμβάσεως. Τέτοια είναι και η κατ' άρθρον 69 του Ν. 4182/2013 ασκουμένη παρέμβαση από τον Υπουργό των Οικονομικών στις δίκες που ενδιαφέρουν οπωσδήποτε την υπέρ κοινωφελούς σκοπού καταλειπόμενη περιουσία. Και τούτο διότι η ισχύ της επί των ως άνω δικών αποφάσεως εκτείνεται και στις έννομες σχέσεις του παρεμβαίνοντος Υπουργού προς τον αντίδικό του, αφού με αυτή κρίνεται υποχρεωτικώς το ζήτημα της δίκης για το φορέα του κοινωφελούς σκοπού και τον υπέρ αυτού παρεμβαίνοντα Υπουργού των Οικονομικών. Εκ τούτου παρέπεται ότι η από τον αντίδικό αυτών ασκουμένη αναίρεση πρέπει να απευθύνεται κατ' αμφοτέρων τούτων με ποινή απαραδέκτου λαμβανομένου υπόψη και αυτεπαγγέλτως. Αντιθέτως κατά την αληθή έννοια της διατάξεως του άρθρου 558 ΚΠολΔ επί αναγκαστικής ομοδικίας η αναίρεση που ασκεί κάποιος από τους ομοδίκους δεν πρέπει να απευθύνεται και κατά των άλλων ομοδίκων (Ολ. ΑΠ 63/1981) (εκτός από τη δίκη περί διανομής)] και τούτο για να μη εμφανίζεται ο αναγκαστικός ομόδικος του αναιρεσείοντα να έχει ταυτοχρόνως την ιδιότητα του αναιρεσιβλήτου και του αναιρεσείοντα.

Στην περίπτωση αυτή και σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 76 παρ. 3 ΚΠολΔ για τη συζήτηση του ασκηθέντος από τον υπέρ ου η παρέμβαση ενδίκου μέσου της αναιρέσεως απαιτείται η κλήτευση του παρεμβάντος υπέρ αυτού διαδίκου. (ΑΠ 815/2023, ΑΠ 793/2023, ΑΠ 934/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση με την κρινόμενη από …2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 9101/2021 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών δικάζοντος ως Εφετείου, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή, κατ'άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων :

O αναιρεσίβλητος, Α.-Γ. Α. -Μ., άσκησε, ενώπιον του Ειρηνοδικείου Αθηνών, την από …2014 αγωγή του, κατά του αναιρεσείοντος Ιδρύματος, που εδρεύει στην Αθήνα, με την επωνυμία "…", κοινοποιηθείσα προς τον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής και τον Υπουργό Οικονομικών, υπό την ιδιότητα του ασκούντος την εποπτεία επί των περιουσιών που έχουν διατεθεί για κοινωφελή σκοπό. Επ' αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθ. 2838/2018 οριστική απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου, με την οποία η αγωγή απορρίφθηκε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν. Κατά της ανωτέρω απόφασης, ο ενάγων άσκησε, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (Τμήμα Εφέσεων), την από …2018 έφεσή του κατά του εναγομένου ως άνω Ιδρύματος, κοινοποιηθείσα προς τον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής και προς τον Υπουργό Οικονομικών, υπό την παραπάνω ιδιότητά του, ο οποίος κατά τη συζήτησή της άσκησε την κατ' άρθρον 69 Ν.4182/2023 πρόσθετη παρέμβαση, υπέρ του εναγομένου-εφεσιβλήτου Ιδρύματος και κατά του εκκαλούντος. Επ' αυτών (εφέσεως και πρόσθετης παρέμβασης) εκδόθηκε η υπ' αριθ. 9101/2021 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με την οποία το Δικαστήριο αφού δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την έφεση και απέρριψε την πρόσθετη παρέμβαση, δέχθηκε την αγωγή ως ουσιαστικά βάσιμη και επιδίκασε στον ενάγοντα ήδη αναιρεσίβλητο το ποσό των 10.400 ευρώ που δικαιούται από το εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον Κληροδότημα ως υποτροφία, σύμφωνα με την βούληση του διαθέτη της περιουσίας του σ' αυτό, καθόσον συγκέντρωνε όλες τις προϋποθέσεις προς τούτο. Ενόψει αυτών η παρούσα αναιρετική δίκη ενδιαφέρει οπωσδήποτε την υπέρ κοινωφελών σκοπών καταλειφθείσα περιουσία του διαθέτη Σ. Α. Επομένως, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4182/2013, που εκτέθηκαν στην προηγηθείσα νομική σκέψη, η ένδικη αίτηση αναίρεσης απαιτείται επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο του Αρείου Πάγου, να κοινοποιηθεί προς τον απολειπόμενο Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, εντός των ορίων της οποίας εκπληρώνεται ο σκοπός της καταλειφθείσας περιουσίας.

Πλην όμως το αναιρεσείον δεν επικαλείται ούτε προσκομίζει έκθεση κοινοποίησης προς τον απολειπόμενο Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής του εισαγωγικού της δίκης αναιρετηρίου εγγράφου.

Περαιτέρω δεν αποδεικνύεται ούτε κλήτευση, την οποία άλλωστε ούτε το αναιρεσείον Ίδρυμα, επικαλείται, του υπέρ αυτού παρεμβάντος στην δίκη ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών δικάζοντος ως Εφετείου, Υπουργού των Οικονομικών, η κλήτευση του οποίου ήταν υποχρεωτική, ενόψει του ότι η ασκηθείσα από αυτόν υπέρ του εναγομένου - εφεσιβλήτου και ήδη αναιρεσείοντος πρόσθετη παρέμβαση είναι αυτοτελής, καθόσον ασκήθηκε κατ' άρθρο 69 του Ν. 4182/2013, δηλαδή σε δίκη που ενδιαφέρει την καταλειπόμενη υπέρ κοινωφελούς σκοπού περιουσία, υπάρχει δε μεταξύ αυτού (παρεμβαίνοντος) και του κύριου διαδίκου σχέση αναγκαστικής ομοδικίας, με συνέπεια την υποχρεωτική, κλήτευσή του, η οποία αποδεικνύεται μόνο με έκθεση επιδόσεως. Κατόπιν αυτού, πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της ως άνω από …2021 αίτησης αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από …2021 αίτησης για αναίρεση της με αριθμό 9101/2021 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών , δικάζοντος ως Εφετείου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Μαϊου 2026.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Ιουνίου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή