Αριθμός 866/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ερασμία Λιούλη, Ζωή Καραχάλιου, Αθανάσιο Νικολόπουλο και Αριστέα Τσαμαδιά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Δεκεμβρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Βασιλική Παπαγιαννοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. Χ. του Π., 2) Ε. Χ. του Π., 3) Ε. Χ. του Ι., 4) Ε. Χ. του Ι., 5) Ζ. Χ. του Ι., 6) Μ. Χ. του Ι. και 7) Ν. Χ. του Ε., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ελένη Μαχαιράκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από …2011 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 381/2010 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λασιθίου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης.

Εκδόθηκε η 178/2017, όπως αυτή διορθώθηκε με την 68/2018, απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από …2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Αριστέα Τσαμαδιά, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση από …2018 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης …2018 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η υπ' αριθ. 178/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, όπως διορθώθηκε με την υπ' αριθ. 68/2018 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, που εκδόθηκε αντιμωλίαν των διαδίκων και κατά την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 - Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ). Η αίτηση αναίρεσης είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ), εφόσον στρέφεται κατά απόφασης που υπόκειται σε αναίρεση και έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, καθόσον κατατέθηκε στη Γραμματεία του εκδώσαντος την προσβαλλόμενη απόφαση Δικαστηρίου στις 13-11-2018, ενώ δεν προκύπτει επίδοση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, που δημοσιεύτηκε στις 14-11-2017 (άρθρα 552, 553, 556, 558, 566 παρ. 1 και 144 του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με το άρθρο 22 παρ. 1 εδ. β του ΚΑΑΑ, που ως ειδική υπερισχύει της γενικής διάταξης του άρθρου 564 παρ. 3 ΚΠολΔ, αν δεν επιδόθηκε η απόφαση του εφετείου για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης και είναι σε κάθε περίπτωση ένα (1) έτος από τη δημοσίευση της απόφασης, ΟλΑΠ 20/2005, ΑΠ 1114/2025, ΑΠ 456/2022) και πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο του μοναδικού λόγου της (άρθρο 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Κατά το άρθρο 144 παρ. 1 ΚΠολΔ, οι προθεσμίες που ορίζονται από το νόμο ή τα δικαστήρια αρχίζουν από την επόμενη ημέρα μετά την επίδοση ή μετά τη συντέλεση του γεγονότος που αποτελεί την αφετηρία της προθεσμίας και λήγουν στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας και, αν αυτή είναι κατά το νόμο εξαιρετέα, την ίδια ώρα της επόμενης μη εξαιρετέας ημέρας. Κατά δε το άρθρο 145 παρ. 2 του ΚΠολΔ, η προθεσμία που προσδιορίζεται σε μήνες λήγει μόλις περάσει η ημέρα του τελευταίου μήνα που αντιστοιχεί αριθμητικά στην ημέρα έναρξης, και αν δεν υπάρχει αντιστοιχία, τότε υπολογίζεται η τελευταία ημέρα του μήνα.

Περαιτέρω κατά τις διατάξεις του άρθρου 20 παρ. 1-3 του Ν. 2882/2001 (Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων, ΚΑΑΑ), όπως οι παρ. 1 και 2 ίσχυαν πριν την αντικατάστασή τους με την παρ. 13 του άρθρου 76 του Ν. 4146/2013, προκειμένου να προσδιοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης απαλλοτριωθέντος ακινήτου, κάθε ενδιαφερόμενος δικαιούται μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου περί προσωρινού προσδιορισμού τιμής μονάδας και, σε περίπτωση μη επίδοσης αυτής, εντός προθεσμίας έξι (6) μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου, να ζητήσει από το αρμόδιο τριμελές εφετείο στην περιφέρεια του οποίου ευρίσκεται η απαλλοτριωθείσα έκταση ή το μεγαλύτερο αυτής μέρος, τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης (παρ.1-2). Ο πρόεδρος του εφετείου ορίζει δικάσιμο σε χρόνο όχι βραχύτερο των τριάντα (30) ημερών ούτε βραδύτερο των σαράντα (40) ημερών από την κατάθεση της αίτησης στη γραμματεία του εφετείου, η δε αίτηση επιδίδεται με επιμέλεια του αιτούντος, σε εκείνους κατά των οποίων απευθύνεται, μέσα σε είκοσι (20) ημέρες από τον ορισμό της δικασίμου και πάντως δεκαπέντε (15) τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο, διαφορετικά απορρίπτεται ως απαράδεκτη (παρ. 3). Από την τελευταία αυτή διάταξη προκύπτει ότι στη βούληση του νομοθέτη με τη νέα ρύθμιση είναι να περιοριστούν τα απαράδεκτα μόνο στην περίπτωση κατά την οποία δεν κατατεθεί η αίτηση στο αρμόδιο εφετείο εντός των ανωτέρω αποκλειστικών προθεσμιών και δεν κοινοποιηθεί σε εκείνον, κατά του οποίου στρέφεται, δεκαπέντε (15) τουλάχιστον ημέρες πριν από την ορισθείσα από τον πρόεδρο εφετών δικάσιμο. Με τη νέα αυτή διάταξη που απηχεί τα ισχύοντα επί διοικητικών διαφορών για την απεμπλοκή των διαδίκων από τα δικονομικά απαράδεκτα, αποσυνδέθηκε η υποχρέωση επίδοσης της αίτησης εντός εξαμήνου και αρκεί μόνη η κατάθεσή της εντός αυτής της προθεσμίας, ολοκληρώνεται δε η "άσκησή" της, η οποία στο πλαίσιο του αστικού δικονομικού δικαίου περιλαμβάνει και την επίδοση, με την κοινοποίηση της αίτησης στην προθεσμία των δεκαπέντε (15) ημερών πριν από την ορισθείσα δικάσιμο. Αν δεν χωρήσει επίδοση εντός του τελευταίου αυτού χρονικού ορίου, η αίτηση απορρίπτεται ως απαράδεκτη και η προσδιορισθείσα από το μονομελές εφετείο τιμή μονάδας καθίσταται οριστική. Η νέα αυτή ρύθμιση προσιδιάζει και προς τη φύση της αίτησης για τον προσδιορισμό οριστικής τιμής μονάδας, η οποία, χωρίς να έχει την έννοια και τη φύση ενδίκου μέσου, οδηγεί στην επανεξέταση της υπόθεσης από το τριμελές εφετείο για το διάδικο εκείνο που δεν αποδέχεται την προσδιορισθείσα προσωρινή τιμή μονάδας και τη βούλησή του αυτή εκδηλώνει με την εμπρόθεσμη άσκηση της αίτησης στο εφετείο (ΟλΑΠ 32/2007, ΟλΑΠ 27/2006, ΑΠ 1097/2023). Η παραπάνω προθεσμία, που τάσσεται από το άρθρο 20 του ως άνω Νόμου, όπως ίσχυε πριν την αντικατάσταση των παρ. 1 και 2 με την παρ. 13 του άρθρου 76 του Ν. 4146/2013, ο οποίος εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση λόγω του χρόνου άσκησης της πιο κάτω αίτησης προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, είναι αποσβεστική (άρθρο 279 ΑΚ), ήτοι, εάν δεν ασκηθεί το δικαίωμα εντός του πιο πάνω οριοθετούμενου χρονικού διαστήματος για την άσκησή του, επέρχεται αυτοδίκαιη απόσβεση αυτού. Ο υπολογισμός του εν λόγω χρονικού διαστήματος γίνεται κατά τις διατάξεις των άρθρων 144 παρ. 1 και 145 παρ. 2 ΚΠολΔ, ήτοι η προθεσμία των έξι (6) μηνών αρχίζει την επομένη της ημέρας κατά την οποία έγινε η δημοσίευση της απόφασης και λήγει στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας του πιο πάνω χρονικού διαστήματος των έξι (6) μηνών (ΑΠ 1097/2023, ΑΠ 61/2008).

Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από το δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αυτός αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό δίκαιο και μόνο, δηλαδή στις δικονομικές ακυρότητες που ανάγονται στη διαδικασία και είναι συνέπεια εφαρμογής δικονομικής διάταξης, σχετίζονται δε με τα εισαγωγικά της δίκης έγγραφα (αγωγές, ανακοπές κ.λ.π.) ή δημιουργούνται κατά την ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας διαδικασία (ΟλΑΠ 1/2019, ΟλΑΠ 25/2008, ΟλΑΠ 2/2001). Μέσω του λόγου αυτού ελέγχεται το παραδεκτό της άσκησης της αγωγής, όπως επίσης και το παραδεκτό οποιουδήποτε ενδίκου βοηθήματος ή και ενδίκου μέσου (ΑΠ 44/2025, ΑΠ 38/2025).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον μοναδικό λόγο της από …2018 αίτησης αναίρεσης το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, διότι παρά το νόμο απέρριψε την αίτησή του για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας ως απαράδεκτη λόγω εκπρόθεσμης άσκησής της. Από την παραδεκτή, κατ’ άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι η διαδικαστική πορεία της υπόθεσης, κατά το αναιρετικά ενδιαφέρον μέρος της, έχει ως ακολούθως: Επί της από …2010 αίτησης των ήδη αναιρεσίβλητων κατά του ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 381/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λασιθίου, με την οποία έγινε εν μέρει δεκτή η αίτηση και, μεταξύ των άλλων, καθορίσθηκε η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης των επικειμένων απαλλοτριωθέντος ακινήτου των αναιρεσίβλητων. Η ανωτέρω απόφαση δημοσιεύθηκε στις 26-11-2010 και δεν επιδόθηκε. Ακολούθως ασκήθηκε η από …2011 (αριθμ. κατάθ. …2011) αίτηση του αναιρεσείοντος ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης. Επί της ανωτέρω αίτησης εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία κρίθηκε ότι η αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος ήταν απαράδεκτη λόγω εκπρόθεσμης άσκησής της. Με βάση τα ανωτέρω εκτεθέντα, η εξάμηνη προθεσμία, η οποία άρχισε στις 27-11-2010, την επομένη ημέρα της δημοσίευσης της απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λασιθίου, δεν είχε συμπληρωθεί στις 26-5-2011, ημερομηνία κατάθεσης της από 25-5-2011 αίτησης του αναιρεσείοντος για τον οριστικό προσδιορισμό, η οποία ως εκ τούτου ασκήθηκε εμπρόθεσμα εντός της εξάμηνης προθεσμίας του άρθρου 20 παρ. 2 του Ν. 2882/2001, ενώ δεν αμφισβητείται ότι ολοκληρώθηκε η άσκησή της με την επίδοσή της στους ήδη αναιρεσίβλητους τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημέρες πριν από την ορισθείσα δικάσιμο συζήτησης της αίτησης. Έτσι, όπως έκρινε το Εφετείο, παρά το νόμο, δηλαδή τις προαναφερόμενες δικονομικές διατάξεις, κήρυξε απαράδεκτη την αίτηση, αφού εσφαλμένα υπολόγισε ότι αφετηρία της πιο πάνω προθεσμίας των έξι (6) μηνών είναι η 26-11-2010 (ημέρα δημοσίευσης της απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου) και συνακόλουθα ότι η εξάμηνος προθεσμία συμπληρώθηκε κατά την 26-5-2011, ενώ η πιο πάνω προθεσμία άρχισε στις 27-11-2010, την επόμενη ημέρα της δημοσίευσης της απόφασης και έληγε μετά την παρέλευση της 7ης βραδυνής ώρας της ημέρας του τελευταίου μήνα που αντιστοιχεί αριθμητικά στην ημέρα έναρξης, ήτοι στις 27-5-2011. Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης είναι βάσιμος, διότι, κατά παράβαση του νόμου, απορρίφθηκε ως απαράδεκτη η από …2011 αίτηση του αναιρεσείοντος, ως προς την απόρριψη της οποίας και μόνον παραπονείται το αναιρεσείον. Ακολούθως, αφού γίνει δεκτή η από …2018 αίτηση αναίρεσης, κατά παραδοχή ως βάσιμου του ανωτέρω λόγου της, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, και ακολούθως να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, τέλος, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων, λόγω της ήττας τους, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα του αναιρεσείοντος, το οποίο κατέθεσε προτάσεις (άρθρα 176, 183, 191 του ΚΠολΔ), μειωμένων όμως, κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 178/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, όπως διορθώθηκε με την υπ' αριθ. 68/2018 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 - Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ).

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο παραπάνω Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Απριλίου 2026.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Ιουνίου 2026.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή